Australia và Hong Kong ký hiệp định thương mại mới bao gồm điều khoản về giải quyết tranh chấp nhà nước – nhà đầu tư

fta2210

Ngày 26/3/2019, Úc vào Hong Kong đã ký kết một Hiệp định Thương mại tự do Australia-Hong Kong (A-HKFTA) và một Hiệp định Đầu tư đi kèm.

Các cuộc đàm phán về hai hiệp định trên diễn ra trong bối cảnh đang có các cuộc tranh cãi chính trị gay gắt ở Australia về lợi ích và rủi ro của Hiệp ước đầu tư. Tranh cãi này bắt nguồn từ vụ việc Philip Morris (một Tập đoàn thuốc lá của Mỹ) năm 2011 kiện chính phủ Australia vì đã ban hành Đạo luật Bao bì Thuốc lá Đơn giản trong cùng năm, dựa trên Hiệp ước Đầu tư Song phương Hong Kong – Australia năm 1993 (gọi tắt là Hiệp ước BIT 1993).

Hiệp ước BIT 1993 sẽ bị thay thế bởi Hiệp định Đầu tư vừa mới ký kết, một khi Hiệp định mới có hiệu lực, tức là sau khi hai nước hoàn tất thủ tục phê chuẩn. Theo đó, các nhà đầu tư muốn kiện theo Hiệp ước Đầu tư 1993, có thể sẽ phải cân nhắc có nên viện dẫn Hiệp ước này nữa hay ko, vì nó sắp chấm dứt hiệu lực.

Bảo hộ đầu tư

Hiệp định Đầu tư Australia-Hong Kong bao gồm các tiêu chuẩn bảo hộ đầu tư thông thương, như đối đãi quốc gia, đối đãi tối huệ quốc, trưng mua/trưng dụng tài sản (expropriation), và nguyên tắc đối đãi công bằng và vô tư (FET).

Nội dung của Hiệp định mới đã phản ánh phần nào lo ngại riêng của Australia dành cho vấn đề giải quyết tranh chấp trong đầu tư, theo đó, Hiệp định lần này cấm doanh nghiệp tiến hành khởi kiện các vấn đề sau:

- Các vấn đề liên quan đến hệ thống y tế cộng đồng của Australia, bao gồm Chương trình Medicare và Chương trình phúc lợi dược phẩm; và

- Các biện pháp để kiểm soát thuốc lá và các sản phẩm có liên quan đến thuốc lá.

- Các yêu cầu bồi thường liên quan đến các biện pháp đánh thuế của chính phủ cũng bị loại ra phần lớn khỏi Hiệp định, ngoại trừ các biện pháp đánh thuế cao chẳng khác nào tước đoạt tài sản, hoặc các biện pháp đánh thuế đốoi với một khoản đầu tư từ bên ngoài vào, hoặc một khoản đầu tư ra nước ngoài.

Điều khoản FET trong Hiệp định mới được diễn đạt bằng các từ ngữ hẹp hơn so với Hiệp ước Đầu tư 1993, và đặc biệt, Hiệp định mới phát biểu rằng, điều khoản FET “không yêu cầu các nước đối đãi nhiều hơn hoặc vượt quá ‘mức tiêu chuẩn đối đãi tối thiểu dành cho người nước ngoài’ được quy định trong luật pháp quốc tế thông thường”. Phần nội dung trên cũng đã được đưa vào các hiệp ước đầu tư hiện đại khác, để tránh việc các Tòa trọng tài hiểu về điều chuẩn FET theo nghĩa rộng hơn cách hiểu ban đầu của các nước khi ký kết hiệp ước, dẫn đến việc các nhà đầu tư lạm dụng các hiệp ước này để thách thức luật pháp trong nước hoặc các công cụ pháp lý khác của chính phủ.

Hiệp định cũng có một điều khoản ngoại lệ chung, cho phép các nước thành viên được áp dụng mới hay duy trì các biện pháp vì một vài lý do cụ thể, chẳng hạn như, để bảo vệ sức khỏe cộng đồng hoặc để bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, các biện pháp trên không được sử dụng một cách độc đoán, mang tính phân biệt, hoặc để ngụy trang cho các hành vi hạn chế thương mại hoặc đầu tư.

Hệ thống giải quyết tranh chấp Nhà nước – Nhà đầu tư

Hiệp định Đầu tư Australia – Hong Kong còn bao gồm một chương về “Giải quyết tranh chấp”. Chương này bao gồm các điều khoản về “giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư” (gọi tắt là điều khoản ISDS), cho phép nhà đầu tư được nộp đơn kiện theo Quy tắc trọng tại của UNICTRAL. Đối với một số loại tranh chấp nhất định, sẽ có thêm các điều kiện bổ sung. Ví dụ, trong các tranh chấp liên quan đến dịch vụ tài chính, Hiệp định yêu cầu trọng tài viên phải có chuyên môn hoặc am hiểu luật pháp về lĩnh vực dịch vụ tài chính.

Điều khoản ISDS còn cho phép:

- công khai các tài liệu được nộp trong bất kỳ vụ kiện nào để điều trần rộng rãi trước công chúng.

- Văn bản góp ý của bên thứ ba (Amicus curiae briefs), cho phép những người ko liên quan đến vụ việc như có quan tâm được trình bày ý kiến của mình lên tòa.

- Bị đơn được tiến hành thủ tục phản đối thẩm quyền xét xử, bằng cách yêu cầu cơ quan tòa án ban hành phán quyết liên quan đến thẩm quyền xét xử trong vòng 150 ngày; và

Ý nghĩa của A-HKFTA đối với hoạt động thương mại

Năm 2017, Hong Kong là đối tác thương mại lớn thứ 12 của Australia, với kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ hai chiều là 18,8 tỷ USD. Cũng trong năm 2017, Hong Kong là nước đầu tư lớn thứ 5 vào Australia với tổng mức đầu tư trị giá 116,6 tỷ USD. DFAT tuyên bố, A-HKFTA “sẽ đem lại sự ổn định ngày càng tăng cho các nhà cung cấp dịch vụ và các nhà đầu tư của Australia).

Nguồn: Lexology

Từ khóa: FTA, Hiệp ước đầu tư, ISDS, bảo hộ đầu tư