Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tóm lược

Malaysia khó có khả phê chuẩn CPTPP trong ngắn hạn, nhưng nước này nên tiếp tục nỗ lực tìm kiếm các hiệp định thương mại mới, cũng như cải thiện các hiệp định thương mại hiện hữu giữa lúc môi trường kinh tế toàn cầu đang bất ổn.

Bình luận

Khi cả thế giới đang đón chào năm mới, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cũng cùng lúc đi vào hiệu lực. Đối với 7 quốc gia thành viên CPTPP, năm 2019 sẽ là năm thứ 2 trong lộ trình cắt giảm thuế, cùng với việc xóa bỏ các biện pháp phi thuế quan ở nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm thương mại điện tử, đối xử ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước (SOE) và các doanh nghiệp có liên quan đến chính phủ (GLC).

Mặc dù có 7 nước thành viên thông qua đã là một khởi đầu tốt đẹp, các lợi ích nhận được có thể còn to lớn hơn nữa nếu như có thêm nhiều nước cùng thông qua, ví dụ như lợi ích từ việc thương mại nội khối khu vực được tăng cường. Và chắc chắn là, tâm điểm lúc này sẽ đổ dồn vào các nước thành viên còn lại, và Malaysia là một trong số đó, để xem liệu nước này sẽ sớm gia nhập đại gia đình CPTPP hay không.

Ý kiến phản đối

Dưới thời của thủ tướng tiền nhiệm Najib, sự ủng hộ dành cho CPTPP là mạnh mẽ. Tuy nhiên, tâm lý nhiệt tình đã lắng xuống, khi chính phủ của Liên minh hi vọng (Pakatan Harapan) do ông Mahathir dẫn đầu lên thay. Một vài nghị sĩ trong liên minh cầm quyền đã từng bày tỏ lo ngại về hiệp định thương mại khu vực khổng lồ này trước đây. Hơn nữa, trước việc các tổ chức xã hội dân sự có thể hoạt động dễ dàng hơn dưới nhiệm kỳ thủ tướng mới, các ý kiến phản đối CPTPP càng trở nên mạnh mẽ hơn.

Một vài lý do dẫn đến việc CPTPP bị phản đối và có nguy cơ không được phê chuẩn bao gồm:

Chính trị: Một số người lo ngại cơ chế giải quyết tranh chấp Nhà nước – nhà đầu tư (ISDS) sẽ cho phép các tập đoàn xuyên quốc gia với tầm ảnh hưởng lớn được thách thức các quy định chính sách công nhằm trục lợi.

Kinh tế: Một số cho rằng, CPTPP sẽ khiến công cuộc phát triển kinh tế của Malaysia trở nên mong manh hơn trước các áp lực từ bên ngoài, chẳng hạn như Malaysia phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế dịch vụ, mặc dù ngành công nghiệp sản xuất của nước này vẫn chưa tăng trưởng hết mức toàn dụng.

Xã hội: Các quy định nghiêm ngặt hơn về quyền sở hữu trí tuệ có thể đẩy giá thuốc leo thang. Thủ tướng Mahathir Mohamad và những người khác cũng đã bày tỏ lo lắng rằng gia nhập CPTPP sẽ nới rộng khoảng cách giàu nghèo trong xã hội, làm phá hủy sự hòa hợp giữa các dân tộc.

Quan điểm ủng hộ

Tuy nhiên, vẫn có ý kiến ủng hộ phê chuẩn Hiệp định này. Đầu tiên, sau khi Trump rút khỏi TPP gốc, một số những điều khoản khó thực hiện nhất đã được loại bỏ hoặc đình chỉ thực thi. Lấy ví dụ, điều khoản kéo dài thời hạn bảo hộ dược phẩm đã được đình chỉ thực hiện trong CPTPP.

Thứ hai, hầu hết các quan điểm phản đối CPTPP trong liên minh cầm quyền, trừ thủ tướng Mahathir, đến từ các thành viên không nằm trong nội các, chẳng hạn như nghị sĩ Nurul Izzah Anwar – người ít có tầm ảnh hưởng trong các vấn đề về thương mại.

Thứ ba, mặc dù Thủ tướng Mahathir đã bày tỏ lo ngại, nhưng ông chưa thể hiện sự phản đối hoàn toàn dành cho hiệp định này. Gần đây nhất vào ngày 3/1/2019, Bộ trưởng Thương mại quốc tế và Công nghiệp Malaysia ông Darell Leiking cho biết nước này vẫn đang nghiên cứu về hiệp định.

Thứ tư, mục tiêu của CPTPP là thúc đẩy sửa đổi các biện pháp hạn chế thương mại bằng quy định (biện pháp phi thuế quan), và điều này là trùng khớp với mục tiêu cải cách thế chế của Liên minh hi vọng, ví dụ như việc siết chặt quy định đối với SOE và GLC để hạn chế chủ nghĩa tư bản thân hữu và đỡ đầu. Nhờ đó, Malaysia có thêm các áp lực thôi thúc cải cách từ bên ngoài, bên cạnh các nỗ lực cải cách từ bên trong.

Tuy nhiên, mặc dù trên lý thuyết, mục tiêu cải cách trong CPTPP là phù hợp với Malaysia, nhưng trên thực tế, hai mục tiêu này không luôn luôn trùng khớp nhau. Một số hành động nhất định của Liên minh hi vọng cho thấy đang có sự thay đổi trong cải cách thể chế ở những lĩnh vực then chốt, chẳng hạn như các cải cách làm mích nhóm cử tri nòng cốt của Đảng này – đó là cộng đồng người Mã lai gốc theo đạo hồi.

Mặc dù đã có một số ngoại trừ, các quy định của CPTPP vẫn sẽ hạn chế việc chính phủ Malaysia ưu ái các doanh nghiệp có liên quan đến chính phủ (GLC), từ đó đụng chạm đến quyền lợi của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) và các công ty xây dựng – phần lớn là của người Mã lai gốc, vì các doanh nghiệp này sống phụ thuộc vào việc cung cấp dịch vụ cho các GLC.

Hơn nữa, mặc dù một liên minh Đảng thường làm người ta nghĩ đến sự chia sẻ quyền lực và ra quyết định dựa trên sự đồng thuận, nhưng khó có khả năng những người ủng hộ CPTPP trong liên minh Hy vọng có đủ tiếng nói để thách thức thủ tướng và đẩy nhanh việc phê chuẩn.

Ba kịch bản có thể xảy ra

Đầu tiên, Malaysia chọn rút khỏi CPTPP những vẫn đơn phương đẩy mạnh tự do hóa, bao gồm sửa đổi các đối xử ưu đãi dành cho SOE và cải cách hoạt động mua sắm chính phủ vốn vẫn còn tình trạng đỡ đầu. Có khả năng Malaysia sẽ tiếp tục trì hoãn việc phê chuẩn, thay vì bác bỏ hoàn toàn hiệp định để giữ thể diện.

Kịch bản này càng được khích lệ bởi tiềm năng quay lại CPTPP của Mỹ, khi gần đây Mỹ thông qua đạo luật Asia Reassurance Initiative Act ARIA (Sáng kiến Tái bảo đảm Châu Á) nhằm thúc đẩy lợi ích thương mại đa phương của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Mặc dù tiếp cận thị trường Mỹ có thể là một lý do thôi thúc Malaysia phê chuẩn hiệp định, nhưng thủ tướng Mahathir lại cho rằng, CPTPP không có Mỹ sẽ công bằng hơn.

Kịch bản thứ hai, Malaysia rút khỏi CPTPP và cải cách vừa phải để tránh động đến lợi ích của nhóm cử tri nòng cốt. Các biện pháp như cải thiện minh bạch sẽ giúp Malaysia rút ngắn khoảng cách với các quốc gia trong khối CPTPP và thu hút đầu tư. Tuy nhiên, thiếu ý chí chính trị và việc quay trở lại với các tập quán đỡ đầu đang diễn ra như hiện nay sẽ khiến quá trình cải thiện minh bạch của chính phủ trở nên hời hợt.

Bối cảnh thứ ba, Malaysia phê chuẩn CPTPP, nhưng quá trình sửa đổi 19 đạo luật và quy định hiện hành để thực thi Hiệp định, cũng như khả năng nước này sẽ đàm phán thêm nhiều ngoại lệ, có thể làm chậm việc gặt hái lợi ích và tác động mang tính cách mạng từ Hiệp định.

Động lực to lớn

Cho dù bối cảnh thứ ba có khả năng diễn ra nhất, việc Malaysia phê chuẩn CPTPP sẽ không xảy ra sớm được.

Trong thời gian tới, cho dù có phê chuẩn CPTPP hay không, Malaysia nên tăng cường cải cách, bao gồm minh bạch hóa và khuyến khích cạnh tranh trong các lĩnh vực nhạy cảm như mua sắm chính phủ. Có như vậy, mới đặt nền móng để phát triển một nền kinh tế hiệu quả hơn và bền vững hơn.

Trong lúc đó, các nước thành viên CPTPPP có thể tiếp tục cùng với Malaysia thiết lập các quy tắc thương mại chất lượng cao hơn trong các lĩnh vực hiện nay và cả các lĩnh vực mới, để giữ lửa cho chính sách ngoại giao thương mại tự do trong toàn khu vực.

Từ trước đến nay, chính phủ Malaysia vẫn nhấn mạnh Malaysia là một quốc gia thương mại và luôn sẵn sàng đàm phán các thỏa thuận thương mại mà nước này cho là “tự do và công bằng”, kể cả các thỏa thuận song phương. Mặc dù các hiệp định thương mại song phương và khu vực luôn luôn được dán nhãn ưu tiên thứ hai sau hiệp định đa phương, nhưng trong bối cảnh làn sóng phản đối toàn cầu hóa, chủ nghĩa bảo hộ và các công kích nhắm vào thương mại đa phương, có được một hiệp định nào đó vẫn tốt hơn là không có hiệp định nào.

Tác giả: Amalina Anuar – chuyên gia phân tích tại Trung tâm nghiên cứu chủ nghĩa đa phương (CMS) tại RSIS

Nguồn: RSIS

Từ khóa: phê chuẩn CPTPP, Malaysia, ý kiến phản đối, ý kiến ủng hộ