Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Năm 2018, thương mại, hơn bất kỳ lĩnh vực chính sách nào khác, rơi vào tình trạng trì trệ. Một vấn đề vốn cũ kỹ, nặng tính kỹ thuật, và nhàm chán giờ đây lại xuất hiện đầy rẫy trên các trang bìa các báo, tạp chí và thậm chí cả phim tài liệu hài hước của John Oliver mới phát sóng vào tuần trước. Nhóm cử tri có truyền thống phản đối các hiệp định thương mại tự do (FTA) giờ đây đang ca tụng chính mình, trong khi các nước ít nhạy cảm với thương mại tự do - bao gồm Trung Quốc, Nga và Pháp - lại đang tự ứng cử vào vị trí người bảo vệ cho hệ thống thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên, điều đáng bàn là thương mại đã bị phá hủy ra sao. Tổng thống Donald Trump đã rút nước Mỹ ra khỏi Hiệp định Đối tác Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), nhưng 11 quốc gia còn lại đã tự đứng ra hoàn thiện thỏa thuận, đồng thời để ngỏ khả năng nước Mỹ tham gia trong tương lai. Nhiều quốc gia khác đã thể hiện sự quan tâm đến hiệp định, điều này cho thấy TPP đã mở rộng vượt xa những gì được hình dung ban đầu. Hơn nữa, Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) phiên bản cập nhật - hiện được gọi là Thỏa thuận Mỹ – Mexico - Canada - phần lớn dựa trên hình mẫu của Hiệp định TPP mà Canada và Mexico cũng là thành viên, với một số bổ sung đáng chú ý.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu đang triển khai các FTA với Canada, Singapore, Việt Nam và Nhật Bản, đồng thời đàm phán các FTA mới với Australia, Mexico, New Zealand, Asean, Mercosur (Thị trường chung Nam Mỹ) và các quốc gia khác. Liên minh Thái Bình Dương tiếp tục mở rộng quan hệ thương mại và các quan hệ đối tác khác ở Mỹ Latinh. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đang trong tiến trình đàm phán ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Và Liên minh châu Phi đã đạt được nhiều tiến bộ hơn trong việc thực hiện Hiệp định thương mại tự do lục địa.

Nói tóm lại, xu hướng hội nhập toàn cầu sâu rộng hơn và các tiêu chuẩn thương mại cao hơn vẫn đang tiếp diễn. Chính quyền Trump chắc chắn đã gây ồn ào, bằng cách triển khai các biện pháp can thiệp thương mại khó đoán và khó lường, tham gia trận chiến thuế quan ăn miếng trả miếng, khôi phục hạn ngạch nhập khẩu, và hạn chế chức năng của cơ quan giải quyết tranh chấp thuộc Tổ chức Thương mại Thế giới. Tuy nhiên, suy cho cùng, việc Trump cải cách NAFTA thực sự đã hỗ trợ hơn cho hoạt động thương mại của nước Mỹ, khi mà phần đông những người trung thành nhất với Trump vẫn thường hoài nghi về các hiệp định thương mại tự do.

Điều này, ở bất cứ giá nào, là cách giải thích nửa vời. Giải pháp trên đây đã gây ra một sự rạn nứt lịch sử quan trọng. Khi từ bỏ vai trò lãnh đạo toàn cầu, Mỹ đánh mất niềm tin của đồng minh và các nước đối tác thân thiết nhất, đồng thời trao cơ hội cho đối thủ. Trước tình huống này, có hai kịch bản có thể xảy ra: hoặc EU hoặc Trung Quốc có thể thay thế nước Mỹ để trở thành người định ra luật chơi toàn cầu; hoặc sẽ chẳng có kẻ định ra quy tắc nào cả, và trật tự quốc tế sẽ bị sự trôi dạt chi phối. Trong kịch bản thứ hai, các quốc gia khác có thể bắt chước Mỹ bằng cách hành động đơn phương và chỉ ủng hộ các nghĩa vụ quốc tế khi cảm thấy phù hợp với lợi ích của họ.

Vẫn còn quá sớm để nói rằng kịch bản nào sẽ diễn ra. Nhưng có một điều rõ ràng: chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa bài ngoại và chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng. Những bất an về kinh tế, cũng như ý thức về sự mất chủ quyền ngày càng tăng, góp phần tạo ra một mức độ phân cực chính trị chưa từng có, và không chỉ ở Mỹ. Từ các nước châu Âu bị vây quanh bởi các đảng ngoài lề (fringe parties) đang lớn mạnh, đến các nền kinh tế mới nổi bị sa lầy trong tham nhũng, chính phủ ở khắp mọi nơi dường như tập trung vào các vấn đề nội bộ, ít có khả năng thể hiện sự lãnh đạo táo bạo - vào đúng thời điểm khi mà thế giới đang rất cần một sự lãnh đạo để giải quyết các tác động xấu gây ra bởi tiến bộ công nghệ và thay đổi kinh tế.

Với một khoảng trống lãnh đạo ở cấp độ quốc tế và sự tê liệt ở cấp quốc gia, thật cần thiết để khu vực tư nhân bước lên, không phải vì lòng tốt, mà là để bảo vệ lợi ích của chính họ. Như Chủ tịch và Giám đốc điều hành BlackRock, Larry Fink và những người khác đã chỉ ra, công ty không chỉ tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn cho các cổ đông. Họ cũng phải suy nghĩ về dài hạn và về môi trường kinh doanh và chính trị, nơi họ đang hoạt động. Ngoài trách nhiệm xã hội của công ty và hoạt động từ thiện, cả hai đều quan trọng, khu vực tư nhân cũng cần phát triển các mô hình kinh doanh bền vững về mặt thương mại vì “phục vụ mục đích xã hội”.

"Làm tốt bằng cách làm đúng" không nên chỉ là khẩu hiệu. Đó phải là một triết lý kinh doanh, thừa nhận rằng khu vực tư nhân cần một môi trường kinh doanh và chính trị lành mạnh để phát triển mạnh, và giới tư nhân phải hành động để bảo vệ chính họ. Trong những thập kỷ gần đây, niềm tin của công chúng vào chính phủ, báo chí, các tập đoàn và các tổ chức hàng đầu khác đã giảm mạnh. Nếu giới chức lãnh đạo doanh nghiệp tiếp tục phớt lờ sức khỏe của môi trường kinh doanh của họ - hoặc cho rằng việc khắc phục nó là vấn đề của kẻ khác - họ sẽ gặp rủi ro mất cân bằng, không chắc chắn và bất ổn hơn trong những năm tới.

Tăng trưởng kinh tế luôn là thước đo cho sự thành công của nền kinh tế toàn cầu kéo dài 75 năm qua. Ngay cả khi tồn tại những hạn chế, toàn cầu hóa đã giúp hơn 1 tỷ người thoát khỏi đói nghèo và mang đến những cải tiến chưa từng có trong hầu hết các lĩnh vực phát triển của con người. Nhưng công việc trên vẫn chưa hoàn chỉnh. Để ngăn chặn sự đảo ngược, nhiệm vụ trọng tâm là, phải chuyển từ tăng trưởng tổng hợp (chỉ quan tâm đến số liệu tăng trưởng chung) sang tăng trưởng bao trùm (quan tâm đến tính phân bổ đồng đều của các lợi ích). Lợi nhuận từ tăng trưởng phải tích lũy không chỉ cho những người đứng đầu, mà còn cho những người ở mọi mức thu nhập, và không chỉ cho các tập đoàn toàn cầu, mà còn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa bài ngoại và chủ nghĩa bảo hộ đã khai thác xúc cảm của những người bị bỏ lại phía sau và bị loại khỏi hệ thống. Đó là lý do tại sao chúng ta cần tập trung vào việc đảm bảo sự dung hợp trong các mạng lưới kinh tế, cho phép cá nhân và các hộ gia đình đạt được ổn định tài chính và cơ hội cải thiện cuộc sống. Điều này áp dụng cho một nông dân Kenya hoặc một công nhân may mặc Ai Cập cũng như đối với một người Mỹ hiện đang kiếm sống trong nền kinh tế tự do.

Vẫn còn phải xem liệu sự gián đoạn hiện tại trong chính sách thương mại sẽ sâu sắc và lâu dài đến đâu, hay chỉ là hời hợt và tạm thời. Chúng ta chưa thể biết liệu chúng ta sẽ chứng kiến sự trở lại của các giá trị cũ hay liệu hộp Pandora đã được mở chưa (Trong văn hóa phương Tây, việc mở hộp Pandora hàm ý những điều không lành). Nhưng, trong trường hợp thiếu vắng sự lãnh đạo quốc gia và quốc tế, đã đến lúc doanh nghiệp phải hành động.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: chính sách, phá hủy, Trump, có lợi, thương mại toàn cầu