Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nếu không cải cách kinh tế, núi nợ khổng lồ có thể giữ chân Bắc Kinh. Ngạn ngữ Trung Quốc có câu: “Dù hoàng đế giàu có, nhưng ngài cũng không thể mua thêm dù chỉ một năm”, Chủ tịch Tập Cận Bình đã phủ định câu nói này. Ông chắc chắn sẽ có thêm nhiều năm nữa, vì Đảng Cộng sản Trung Quốc vừa cho phép ông nắm quyền lực vĩnh viễn. Nhưng sự giàu có thì sao?

Các quan chức cho rằng túi tiền của ngài Tập đang sâu hơn bao giờ hết. Không đâu xa, chúng ta có thể nhìn vào 3 nghìn tỉ USD dự trữ ngoại hối và các tài sản khổng lồ khác của Bắc Kinh. Nhưng với sự gia tăng các khoản nợ vay, khối tài sản của Trung Quốc đang bị lu mờ bởi một “bức tường nợ công khổng lồ”, có thể kiềm hãm hay thậm chí chặn đứng tham vọng toàn cầu của nền kinh tế lớn nhất Châu Á này.

Phát biếu trước công chúng vào tuần trước, giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) - Christine Lagarde đã phớt lờ mối lo ngại trên, và vẽ nên một bức tranh lạc quan về mức tăng trưởng toàn cầu năm 2019. Bà ví von sự phát triển này với hình ảnh “một bầu trời đầy nằng”.

Bà Lagarde cũng cho biết rằng đồng nhân dân tệ đang được tăng cường quốc tế hóa và nên được tiếp tục như vậy. Tại diễn đàn Châu Á Bác Ngao, Bà Lagarde đã đồng thuận với phát ngôn của Trung Quốc về việc thúc đẩy mở cửa khu vực tài chính Trung Quốc.

Nhưng có một sự thiếu liên kết ở đây, bản thân Trung Quốc hầu như chưa sẵn sàng cho giai đoạn mà cả ngài Tập và IMF đề xuất. Thực tế, việc cầm đèn chạy trước ô tô của Trung Quốc có thể làm mất tính ổn định cho toàn cầu.

Xem xét các chỉ số từ IMF, kể từ năm 2007, thị trường tín dụng bị thắt chặt cùng với sự phá sản của tập đoàn Lehman Brother, các khoản nợ công và tư nhân trên toàn cầu đã tăng 40% lên mức 164 nghìn tỷ USD là ít nhất. Chỉ riêng Trung Quốc đã góp 40% vào mức tăng này. Và việc tích lũy nợ vay của Trung Quốc vẫn đang có xu hướng tăng thêm.

Cho đến nay Bắc Kinh vẫn đang kiểm soát được khoản nợ khổng lồ của mình. Tuy nhiên rủi ro thì đang ngày một chồng chất. Đầu tiên, rủi ro đến từ cuộc chiến thương mại đang leo thang. Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã cam kết sẽ phát động chiến tranh thương mại trong chiến dịch tranh cử năm 2016, và đang từng bước thực hiện lời hứa đó. Đồng thời, Trung Quốc cũng đã nhanh chóng có những động thái đáp trả, với vị thế chính trị ngày một tăng. Tại diễn đàn Châu Á Bác Ngao, ngài Tập cũng nhấn mạnh “đối thoại hơn đối đầu”, cam kết mở cửa thị trường và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, khi mà Chủ tịch Tập Cận Bình chỉ mới hứa hẹn, thì chắc chắn Tổng thống Trump sẽ ngày càng mất kiên nhẫn. Khả năng Trump hoặc Tập Cận Bình nhượng bộ nhau trong dài hạn là khá thấp.

Mối đe dọa thứ hai: Bắc Kinh đang phải đối mặt với vấn đề kinh điển về hiệu suất giảm dần. Sau 11 năm để cho tăng trưởng tín dụng và nợ vay bùng lên dễ dàng, chính sách kích thích kinh tế của Trung Quốc đang mất đi tính hiệu quả. Để duy trì mức tăng trưởng kinh tế 6.5%, Trung Quốc cần phải có các chính sách tài chính hiệu quả và triệt để hơn. Tình hình trên thị trường trái phiếu Trung Quốc cho thấy dấu hiệu các nhà đầu tư đang kỳ vọng tăng trưởng chậm lại và lạm phát thấp hơn. Bằng chứng là, trái phiếu kỳ hạn 10 năm của quốc gia này đã giảm 18 điểm trong năm nay.

Để duy trì tỷ lệ ủng hộ ở trong nước, ngài Tập có thể cần phải đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng hơn bao giờ hết. Trong khi bất kỳ biện pháp nào nhằm giải quyết bong bóng nợ và tài sản đều sẽ khiến tốc độ tăng trưởng GDP giảm xuống còn 5% hoặc thấp hơn. Việc cho phép GDP giảm xuống như vậy đòi hỏi sự quyết tâm chính trị to lớn. Tuy nhiên, ông Tập vẫn chưa có cho thấy bất kỳ biểu hiện gì về quyết tâm này.

Điều đó khiến Trung Quốc quay trở lại tình trạng cái cày đi trước con trâu.

Kể từ năm 2007, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã nghĩ đến việc tự do hóa đầu tư như là một định hướng cải cách toàn diện. Càng mở cửa và hội nhập sâu rộng, nền kinh tế càng phát triển mạnh. Từ đó, tính phổ biến của đồng nhân dân tệ trong thương mại thế giới tăng lên theo cấp số nhân, thách thức vị thế hiện tại của đồng đô la Mỹ.

Tại diễn đàn Châu Á Bác Ngao, ngài Tập cũng nói rằng: "Chúng ta nên thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư, tăng cường hợp tác thương mại đa phương. Bằng cách này, chúng ta sẽ toàn cầu hóa nền kinh tế, tạo sự cân bằng, mở cửa toàn diện và mang lại lợi ích cho tất cả các quốc gia”.

Tuy nhiên, có vẻ như Chủ tịch Tập Cận Bình đã bỏ sót vấn đề “sự cân bằng”.

Ông không đề cập gì đến việc giảm thiểu các khoản tín dụng và nợ vay của Bắc Kinh, kiểm soát tín dụng ngầm, làm cho các công ty hoạt động hiệu quả hơn, cũng như làm cho chính phủ minh bạch hơn, chống tham nhũng, giảm thiểu tình trạng khu vực công làm kinh tế, và tăng cường phát triển nền kinh tế tư nhân. Chỉ dựa vào tự do hóa với bên ngoài sẽ không đủ sức để thúc đẩy cải cách trong nước, nâng cao chất lượng tài sản trên toàn đại lục nói chung hay sản sinh ra một khu vực ngân hàng độc lập và cạnh tranh. Thay đổi đột phá trong các chính sách nội địa mới thực sự là cần thiết để đạt được các mục tiêu trên.

Các cuộc điều tra của ông Tập chống lại quyền tự do trên các phương tiện truyền thông và không gian mạng có tương thích với các cam kết để cho thị trường tự quyết hay không?

Tập Cận Bình có thể là nhà lãnh đạo Trung Quốc có quyền lực nhất kể từ thời Mao Trạch Đông. Tuy nhiên, Trung Quốc hiện được cho là một “hộp đen” đối với các nhà đầu tư nước ngoài so với giai đoạn của người tiền nhiệm, ông Hồ Cẩm Đào.

Như tại Hồng Kông, một nền kinh tế mà Trung Quốc đang bảo hộ, không có gì đảm bảo rằng các chính sách kinh tế của Trung Hoa lục địa không ảnh hưởng đến các công ty đa quốc gia tại đây.

Tin tốt lành là gần đây ngài Tập đã thiết lập ra một nhóm chuyên gia tài giỏi, gồm ba thành viên để khắc phục các vấn đề kinh tế.

Đầu tiên là ông Dịch Cương, Thống đốc mới của ngân hàng Trung ương Trung Quốc. Tiếp theo là cấp trên của ông Dịch Cương – ông Quách Thu Thanh, thư ký Ủy ban giám sát chiến lược PBOC. Và người ở vị trí cao nhất là Phó Thủ tướng Lưu Hạc. Cùng nhau, họ sẽ giải quyết các bong bóng tài sản của Trung Quốc mà không làm sụp đổ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Nhưng tin xấu là “bộ ba” của Bắc Kinh bị giới hạn quyền lực, khi họ chỉ có thể tập trung tăng trưởng kinh tế trong lĩnh vực dịch vụ và công nghệ trong phạm vi ông Tập cho phép.

Trong khi đó, cuộc chiến tranh thương mại của Tổng thống Trump đã làm thay đổi tính toán của Bắc Kinh, có lẽ kiềm chế bớt quy mô phát triển đột phá mà Trung Quốc cần. Việc cho phép các đội ngũ thực hiện cải cách có thêm tự do để hành động giống như việc trả lại đúng vị trí cho “con ngựa”, đó là ở trước “cỗ xe”.

Trump còn làm phức tạp thêm quá trình cải tổ kinh tế của Trung Quốc theo một cách khác: nợ công của bản thân nước Mỹ cũng đang tăng quá cao. Tháng 11/2016, Trump đắc cử tổng thống Mỹ, ông chủ trương chống lại việc tăng nợ công. Tuy nhiên, chỉ trong vài tháng, ông đã ban hành luật thuế mới, giảm 1,5 nghìn tỷ đô la tiền thuế không cần thiết, đồng thời công bố gói chi tiêu chính phủ lên đến 1,3 nghìn tỷ đô la.

Lagarde có phát biếu rằng: “Hoa Kỳ có thể giải quyết sự mất cân bằng toàn cầu bằng cách hạn chế chi tiêu công và tăng thu ngân sách - điều này sẽ giúp giảm thâm hụt ngân sách trong tương lai”. Hiện nay, Bắc Kinh đang là nước sở hữu nhiều nhất Tín phiếu Kho bạc Mỹ (khoảng 1,2 nghìn tỷ đô la). Một lo ngại còn lớn hơn đó là, việc công chúng mất niềm tin vào các chính sách tài khóa của Mỹ sẽ tạo ra sự tạo ra sự bất ổn trên thị trường Trung Quốc. Việc Mỹ đang tăng lãi suất trái phiếu, việc đồng đô la bị bán tháo hay việc chỉ số Shanghai Index lao dốc trong năm 2015 sẽ là đòn giáng mạnh vào nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại như Trung Quốc, đồng thời, có thể đánh sập hệ thống tài chính vốn đang không ổn định của Trung Quốc khỏi điểm cân bằng.

Với tính cách thất thường của Trump, sự biến động của thị trường, bao gồm cả ở thị trường Trung Quốc, dường như là điều không thể tránh khỏi. Điều đó đã thúc đẩy ngài Tập thực hiện cải cách trong nước để tăng tính minh bạch, đảm bảo vốn được khai thác hợp lý và đảm bảo phân bổ rộng rãi những lợi ích từ sự tăng trưởng – đó là điều cần làm trước khi tiến hành hội nhập toàn cầu. Ngày 12 tháng 4 tại Bắc Kinh, bà Lagarde đã cảnh báo Trung Quốc nên chống lại các khoản đầu tư mạo hiểm ở nước ngoài không bền vững “dẫn đến sự gia tăng các khoản nợ phức tạp”.

Trung Quốc chắc chắn có thể mở rộng tầm ảnh hưởng của mình thông qua Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á (AIIB), Sáng kiến Một vành đai, Một con đường, và sự tăng cường vai trò thống trị ở Biển Đông. Nhưng một quốc gia siêu cường muốn gia tăng tầm ảnh hưởng thì trước hết phải tạo ra được sự ổn định cơ bản tại nước nhà. Nếu không, nó sẽ có xu hướng xuất khẩu rủi ro tài chính ra bên ngoài.

Sự giàu có của Trung Quốc không thể kéo dài nếu vẫn đặt ưu tiên về số lượng hơn là chất lượng. Điều đó có nghĩa là, Trung Quốc cần tăng năng suất thông qua đổi mới kỹ thuật, chứ không phải bằng các biện pháp kích thích tiền tệ mà rốt cuộc càng làm nợ thêm chồng chất. Khi tham vọng chính trị của Trung Quốc phi nước đại trước những thực lực kinh tế, những người lạc quan có lẽ cũng muốn ghìm “con ngựa” lại.

Tác giả: William Pesek

Nguồn: Nikkei

Từ khóa: Trung Quốc, phát triển hạ tầng châu Á, gia tăng tín dụng, cải cách kinh tế.