Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Liệu tuyên bố gây sửng sốt của Tổng thống Mỹ Donald J. Trump về việc áp thuế mới đối với thép và nhôm nhập khẩu là bước chuẩn bị cho sự ra đi của Mỹ khỏi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)?

Đó là suy nghĩ của bà Jennifer Hillman, thành viên của Viện Luật Kinh tế Quốc tế (Đại học Geogretown, Mỹ). Những chiêu trò của ông Trump cho thấy, ông “muốn tạo ra một cuộc khủng hoảng trong WTO, hoặc ... tạo cơ sở để nước Mỹ rút khỏi tổ chức này”, cô nói.

Bà Hillman, cựu thành viên của tòa phúc thẩm WTO, cho rằng điều này không phải là không thể xảy ra, nếu WTO ra quyết định trừng phạt Mỹ, chính quyền của Trump có thể phản ứng bằng cách phát biểu rằng, “được thôi, chúng tôi sẽ ra đi”. Lời cảnh báo trên được bà đưa ra trong buổi họp báo ngày 6/3 vừa qua do Hội đồng Atlantic tổ chức.

Trump và các cố vấn thương mại ngày càng hoài nghi về những tổ chức đa phương như WTO, bởi họ tin rằng chúng sẽ ảnh hưởng đến chủ quyền của nước Mỹ.

“Mối đe dọa thực sự bắt nguồn từ các hàng rào do Mỹ dựng lên, khi các nước chịu ảnh hưởng bởi mức thuế mới khởi kiện nước Mỹ ra tòa án của WTO”, Hillman nói.

Trump cho rằng mức thuế đề xuất của ông - 25% đối với thép và 10% đối với nhôm - được thiết kế nhằm bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ, do đó WTO không thể can thiệp.

Trump đã tỏ ra quyết tâm hơn với kế hoạch áp đặt thuế quan, ngay cả khi đề xuất này đang bị chỉ trích trên toàn cầu và bởi các nghị sĩ Đảng Cộng hòa của ông.

Grant Aldonas, giám đốc điều hành Viện Luật Kinh tế Quốc tế thuộc Trung tâm luật pháp Đại học Georgetown, nói: “Trump đã vận dụng “một định nghĩa lỏng lẻo về an ninh quốc gia” để biện minh cho các mức thuế này”. Theo ông Aldonas, người từng là Bộ trưởng Thương mại Mỹ dưới thời chính quyền của cựu tổng thống George W. Bush, rõ ràng là chính phủ không nên căn cứ vào Điều luật 232 cho mức thuế quan mới.

Điều đó nghĩa là gì?

Trump đã định ra mức thuế mới dựa trên Điều 232, một điều khoản trong Đạo luật năm 1962 của Hoa Kỳ, cho phép thực hiện bảo hộ thương mại nếu hàng hoá hoặc các biện pháp thương mại có dấu hiệu đe dọa an ninh quốc gia của Mỹ. Theo một báo cáo của Bộ trưởng thương mại Mỹ Wilbur Ross, chính quyền Trump sẽ hành động như trên.

Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ của WTO (GATS) có quy định tương tự - Điều 21- cho phép các quốc gia thành viên phá bỏ các hạn chế về thuế quan nếu được thực hiện trong khuôn khổ bảo vệ an ninh quốc gia.

Bà Hillman cho biết Điều khoản 21 đã được sử dụng một lần duy nhất bởi UAE, khi Qatar đưa đơn khiếu nại lên WTO để kiện việc UAE áp đặt lệnh phong tỏa thương mại. Vụ việc hiện vẫn chưa đi đến giải pháp sau cùng.

Những điều nói trên liên quan thế nào đến mức thuế quan của Trump?

Washington đã đưa ra quan điểm của họ về vụ việc UAE-Qatar. Hillman cho biết, quan điểm của Mỹ là: “Nếu điều khoản 21 được viện dẫn, thì hội đồng [WTO] không có quyền đưa ra một quyết định nào cả”. Một tuyên bố như thế đã làm mất hiệu lực của WTO, khiến WTO trở nên vô dụng khi viện dẫn đến Điều 21.

Điều gì sẽ diễn ra tiếp theo?

Hillman cho biết Tổng thống Trump dự định sử dụng nước cờ này, để phản ứng với các nước đối tác thương mại của Mỹ - những nước không hài lòng với các biện pháp tự vệ mới – khi khởi kiện Mỹ ra tòa án của WTO. Tuy nhiên, theo Hillman, đây không phải là vấn đề “nếu”, mà là “khi nào”. "Nhiều thành viên của WTO ... sẽ thách thức các biện pháp của Mỹ”, bà nói.

Theo Hillman, nếu Trump kiên định với kế hoạch viện dẫn Điều 21, trong bối cảnh của vụ kiện UAE-Qatar, điều này sẽ làm cho WTO rơi vào thế lưỡng nan và đặt cơ sở cho cách phản ứng trong tương lai của WTO đối với các mức thuế mới của Mỹ.

Nếu WTO đứng về phía Mỹ trong vụ kiện hiện tại và chấp nhận đứng ngoài các vụ kiện trong tương lai khi điều luật 21 được kích hoạt, thì WTO sẽ không chỉ mở cửa cho chính sách thuế quan của Trump, mà còn cho phép các quốc gia khác áp dụng các biện pháp tự vệ chống lại hoạt động thương mại của Mỹ trên danh nghĩa bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia của họ.

Ông Aldonas cảnh báo, “điều thực sự đáng sợ là một số quốc gia khác sẽ sẵn sàng sử dụng những biện pháp tương tự”. Với những tuyên bố như trên, Trump có nguy cơ bị các nước khác “trả đũa lại Mỹ dưới hình thức bảo vệ an ninh quốc gia”, Chris Brummer, một thành viên cao cấp của Chương trình Kinh doanh và Kinh tế Toàn cầu thuộc Đại hội đồng Atlantic và là Trưởng khoa của Viện Luật Kinh tế Quốc tế, cho biết.

Điều này biến WTO trở thành người ngoài cuộc và có thể mở đường cho một cuộc chiến thương mại.

Tuy nhiên, nếu WTO phớt lờ lời tuyên bố của nước Mỹ và đưa ra phán quyết về vụ kiện UAE-Qatar và bất kỳ vụ kiện tương lai nào chống lại nước Mỹ như thế, Trump có thể rút Mỹ khỏi WTO. Quan điểm của nước Mỹ về Điều 21 và mức thuế mới được công bố đang “tạo ra rất nhiều áp lực lên WTO theo một cách rất thực tế”, bà Hillman nói.

Theo ông Aldonas, Trump không phải là người đầu tiên can dự vào lằn ranh này. Tuy nhiên, ông nói, “sự khác biệt trong bối cảnh này là rất khó để tạo ra mối liên hệ giữa ngành công nghiệp thép và an ninh quốc gia”. Mặc dù thép và nhôm được sử dụng để chế tạo phần cứng dùng cho mục đích phòng vệ, “không thể lấy những gì Bộ Quốc phòng Mỹ đang làm và sử dụng nó làm lý do để viện dẫn Điều 21”, ông nói.

Các quốc gia khác sẽ phản ứng thế nào?

Các đối tác thương mại của Mỹ, đặc biệt là ở châu Âu, đã thẳng thắn lên án việc đánh thuế và đe doạ trả đũa hàng hóa của Mỹ. Theo ông Aldonas, khi các quốc gia thực thi các biện pháp như vậy, “hệ quả của nó là làm tổn thương những giá trị quan trọng hơn trong một thế giới kết nối, đó là độ tin cậy của nhà cung cấp”. Bằng cách thông báo các mức thuế này, Trump đã làm được điều đó.

“Các nước sẽ bắt đầu suy nghĩ về những lựa chọn thay thế”, Aldonas cảnh báo, “Trung Quốc sẽ chào đón các nước này”. Ông mô tả các nước láng giềng của Mỹ ở Mỹ Latinh đã bắt đầu chuyển hướng sang Trung Quốc và các quốc gia khác như là giải pháp thương mại thay thế. “Sự việc này sẽ đẩy nhanh quá trình đó”, ông nói.

Michael Gadbaw, cựu phó chủ tịch và cố vấn cao cấp của công ty General Electric, cho biết, những dòng tin tweet của Trump “sẽ khơi mào cho một số cuộc đàm phán và mọi quốc gia muốn tranh thủ những lợi ích thương mại đều sẽ tham dự và tìm cách đạt được thỏa thuận”. Tuy nhiên, ông nói, vẫn chưa rõ những hiệp định và thỏa thuận khác nhau sẽ phù hợp như thế nào.

Theo ông Gadbaw, mối đe dọa đối với WTO và hệ thống thương mại đa phương giúp củng cố niềm tin vào những tuyên bố của chính quyền Trump, rằng các hiệp định song phương giúp họ có được đòn bẩy tăng trưởng. “Nó thực sự giúp họ mở rộng sân chơi đàm phán, nhưng vẫn không rõ các nước khác sẽ phản hồi tính hiệu này như thế nào.”

Điều gì đến kế tiếp?

Các cuộc đàm phán sẽ diễn ra trong khi tòa án Mỹ và WTO cân nhắc khía cạnh pháp lý củavới mức thuế đề xuất và bất kỳ thách thức chính thức nào dành cho biện pháp này. Theo quy định của Điều 232, Trump phải ban hành một quyết định chính thức về mức thuế. Sau đó chính quyền Trump có mười lăm ngày trước khi công bố chính thức chi tiết các khoản mục của mức thuế.

Các tòa án Mỹ đã phán quyết rằng, trong phạm vi của Điều 232, an ninh quốc gia không thể được kết hợp với lợi ích quốc gia. Theo ông Aldonas, Trump đã vi phạm điều đó. Mặc dù Điều 232 đã được vận dụng trước đây, ông nói, “nhưng sự khác biệt trong bối cảnh này là rất khó để phát hiện ra mối liên quan giữa ngành công nghiệp [thép và nhôm] với an ninh quốc gia”.

Trong khi đó, nếu các quốc gia khác kiện Mỹ, WTO sẽ bắt tay vào một quá trình phân xử kéo dài bốn năm để đưa ra phán quyết. Thời hạn này có thể kéo dài hơn nữa nếu Mỹ làm chậm tiến trình đề cử thẩm phán lên tòa phúc thẩm của WTO. Theo Hillman, không quốc gia nào phải tuân thủ phán quyết từ một vụ kiện WTO cho đến khi thủ tục kháng cáo được hoàn tất. Do số nhân viên thấp của tòa án phúc thẩm, các vấn đề kiện tụng được xử lý khá chậm chạp.

Hillman cho biết: “Mỹ đang cố gắng lợi dụng việc trì hoãn không phải tuân theo luật định của WTO”.

Nguồn: atlanticcouncil.org

Từ khóa: chính sách áp thuế, Trump, nhắm vào, WTO