Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong vài tuần tới, chúng ta sẽ biết được liệu phát ngôn “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lên” mà Tổng thống Trump hô hào sẽ được hiện thực hóa bằng hành động áp thuế bảo hộ để trừng phạt các quốc gia đã và đang “cư xử không công bằng” với Hoa Kỳ trong hệ thống thương mại quốc tế hay không?

Nỗ lực bảo hộ các ngành công nghiệp trong nước như nhôm và thép của Hoa Kỳ có thể sẽ chọc giận các nước đồng minh quyền lực của mình và khơi màu cho một loạt vấn đề ngỡ đã ngủ yên kể từ Thế chiến thứ II đến nay.

Ngoài ra, các nỗ lực nhằm bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho doanh nghiệp Mỹ tại thị trường Trung Quốc cũng có thể khiến Mỹ vi phạm quy tắc của WTO, và hệ quả là, cáo buộc của Mỹ cho rằng Trung Quốc phớt lờ quy định để ăn cắp sở hữu trí tuệ cũng thiếu đi tính cơ cở.

Ngoài ra, trong nỗ lực bảo hộ sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp Mỹ trên lãnh thổ Trung Quốc, Mỹ đã bất chấp các quy tắc, hệ quả là,.

Nói cách khác, nước Mỹ đang xử lý vấn đề sai cách và sẽ phải nhận lãnh hậu quả từ việc làm đó.

Năm 2016, trước đông đảo người dân, Trump đã phát biểu “Chúng ta vốn đã ở trong một cuộc chiến thương mại. Và không may là, chúng ta đang thua”.

Các quyết định phòng vệ

Tổng thống Trump sắp đưa ra các quyết định quan trọng liên quan đến các biện pháp phòng vệ dành cho thép, nhôm, máy giặt và tấm pin năng lượng mặt trời.

Nhà Trắng sẽ quyết định có áp thuế nhập khẩu với nhôm và thép hay không, vì lí do an ninh quốc gia. Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross vào tuần trước đã nộp lên Tổng thống bản báo cáo về vấn đề này.

Theo các chuyên gia thương mại, đây là một vấn đề lớn. Dùng lý lẽ bảo vệ an ninh quốc gia để tăng thuế nhập khẩu hàng hóa sẽ gây ra nhiều hệ quả. Các nước thành viên WTO đã không sử dụng các biện pháp này kể từ thế chiến thứ hai đến nay vì hiểu rõ tác hại của nó.

Ông Lee Branstetter – giáo sư kinh tế học tại Đại học Carnegie Mellon cho rằng, bước đi của Mỹ sẽ “tạo tiền lệ xấu, để các nước khác, đặc biệt là Trung Quốc, có thể sử dụng biện pháp tương tự để chống lại Mỹ”.

Điều đó có nghĩa là, một khi Mỹ bắt đầu viện dẫn lý do an ninh quốc gia để bảo hộ các ngành công nghiệp của nước này, các nước khác cũng có thể làm tương tự. Đó là lý do vì sao từ trước đến nay, không nước nào làm việc này. Hệ thống thương mại quốc tế được xây dựng trên niềm tin, và cho đến nay, chưa nước nào xúc phạm niềm tin đó nhiều như Hoa Kỳ đang làm hiện nay.

Hơn nữa, trong vấn đề nhôm và thép Trung Quốc, chính quyền Trump đã không giải quyết vào gốc rễ vấn đề. “Căn nguyên của vấn đề nằm ở chỗ tình trạng dư thừa năng suất của Trung Quốc. Nhưng Mỹ lại xử lý bằng cách chặn đứng các sản phẩm này nhập vào Mỹ thông qua áp thuế chống bán phá giá”, chuyên gia kinh tế Chad Bown đến từ viện Peterson nhận định.

Trước đây, Hoa Kỳ đã có các biện pháp để ngăn chặn thép và tấm pin năng lượng mặt trời của Trung Quốc tràn vào Mỹ. Năm 2012, chính quyền Mỹ đã áp thuế chống bán phá giá lên các sản phẩm này, tuy nhiên, các mặt hàng đó vẫn tiếp tục được nhập vào Mỹ từ các nước châu Á khác.

Nếu chính quyền Trump tiếp tục đối phó với tình trạng này bằng cách áp thuế nhập khẩu bao trùm lên hàng hóa đến từ bất kể quốc gia nào, không tránh khỏi việc Mỹ sẽ đụng chạm đến các đồng minh khác.

“Biện pháp cứu chữa còn làm bệnh tình trầm trọng thêm” Branstetter ví von, và nói thêm rằng có nhiều khả năng là các đồng minh của Mỹ sẽ trả đũa. “WTO sẽ cho các nước quyền trả đũa tương tự lên các ngành khác”. Có nghĩa là, máy bay Boeing hay bơ sữa Wisconsin của Mỹ có thể sẽ nằm trong tầm ngắm.

Đừng phân tích

Vài nhà phân tích dự đoán, trong vài tuần tới, chính quyền Trump cũng có thể sẽ xúc tiến điều tra hành vi ăn cắp sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc.

Các chuyên gia thương mại thuộc các đảng phái chính trị khác nhau đều quả quyết rằng hành vi ăn cắp này là một trở ngại lớn cho doanh nghiệp Mỹ khi làm ăn tại Trung Quốc. Vì các doanh nghiệp Mỹ bị buộc phải liên doanh với các doanh nghiệp nhà nước tại Trung Quốc, và đây là một trong những con đường để Trung Quốc “ăn cắp” sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp Mỹ.

Ngoài ra, một hành vi ăn cắp khác là thông qua một chương trình “Vạn lý trường thành trên mạng” trong hệ thống internet ở Trung Quốc. Dĩ nhiên, than phiền quá công khai sẽ là một điều cấm kị nếu các doanh nghiệp vẫn muốn tiếp tục kinh doanh ở đây.

Câu hỏi đặt ra ở đây không phải hành vi đó có đúng không, mà là làm sao để đối phó nó.

Chính quyền Trump đã viện dẫn Điều 301 trong Bộ luật Thương mại năm 1974, điều khoản đã không được sử dụng trong vòng 15 năm trở lại đây.

Trung Quốc đánh giá việc Mỹ viện dẫn điều 301 là hành động gây hấn, bởi vì điều luật này cho phép Tổng thống Mỹ chống lại Trung Quốc mà không qua tham vấn WTO, mặc dù Trung Quốc đã là thành viên WTO từ năm 2001. Sở dĩ các lãnh đạo trước đây của Hoa Kỳ không dùng đến điều luật 301 vì cho rằng khuôn khổ quy định của WTO có tính pháp lý cao hơn. Ngay cả các nước đồng minh cũng không hài lòng khi Hoa Kỳ dùng đến điều luật đó.

Khởi động điều tra chưa phải là hành vi vi phạm quy định của WTO, chỉ khi nào chính quyền Trump trừng phạt Trung Quốc theo Điều 301, hành động đó mới được xem là phá vỡ luật lệ. Hoa Kỳ vẫn có thể nộp bằng chứng mà nước này tìm thấy lên WTO để giải quyết tranh chấp thông qua cơ quan xét xử của WTO. Thế nhưng, bước đi đó lại không phù hợp, khi chính quyền Trump luôn bày tỏ nghi ngờ cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO.

Branstetter cho rằng, tốt hơn hết, các nước nên ngồi lại với nhau và cả các tập đoàn đang hoạt động tại Trung Quốc để cùng xem xét những gì đang diễn ra với nạn ăn cắp sở hữu trí tuệ tại Trung Quốc. Từ đó, các nước sẽ hiểu được tại sao các tập đoàn đa quốc gia lại không dám lên tiếng, cũng như cho các tập đoàn này một vỏ bọc hợp lý khi họ bị chính chính phủ nước mình buộc phải nói ra.

Còn cách làm hiện nay của Hoa Kỳ thông qua các cuộc điều tra có thể còn giúp ngược lại cho Trung Quốc, vì lúc này đây, Trung Quốc giống như người bị hại và có thể đưa ra hành động trả đũa.

“Đây vốn là vấn đề cố hữu khi làm ăn tại Trung Quốc, cho dù Trump có đắc cử Tổng thống hay không. Thế nhưng, chính quyền Trump vẫn không có một chiến lược thực sự nào để đối phó với Trung Quốc. Những cách làm hiện nay có chăng chỉ là những chiếc lược nhỏ lẻ”.

Cách làm này vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm vấn đề, làm xói mòn niềm tin của các nước dành cho Hoa Kỳ trong vai trò là quốc gia bảo vệ lẽ phải trên vũ đài quốc tế, và kéo theo các hành động đáp trả từ chính những nước đồng minh thân thiết và từ những nước bằng mặt nhưng không bằng lòng, và rốt cuộc, sẽ làm suy yếu nền kinh tế của chính nước Mỹ.

Các hành động trên đều không cần thiết. Và có thể gây ra hiệu ứng trên diện rộng.

Cordell Hull – Cựu bộ trưởng bộ ngoại giao Hoa Kỳ giai đoạn 1933 – 1944, đã nói “Thương mại tự do sẽ đi kèm với hòa bình; còn thuế cao, rào cản và cạnh tranh kinh tế không công bằng sẽ đi kèm với chiến tranh … Trên thực tế, đã không có một cuộc chiến nào nổ ra giữa Hoa kỳ và các nước mà Hoa Kỳ có thể đàm phán hiệp định thương mại”.

Nguồn: Business Insider – TQ

Từ khóa: bảo hộ, thép, nhôm, Hoa Kỳ, Trung Quốc, sở hữu trí tuệ