Hạn chót NAFTA đã đến gần, Tổng thống Trump buộc phải đưa ra lập trường rõ ràng về thương mại

nafta-renegotiation

Năm mới mang đến nhiều dự đoán về chính sách thương mại Tổng thống Trump sẽ theo đuổi trong suốt năm 2018.

Quá trình đàm phán lại Hiệp định thương mại tư do Bắc Mỹ (NAFTA) có thể kết thúc trong năm nay nếu các bên tham gia thể giải quyết được sự bất đồng về nội dung của Thỏa thuận này; Ngược lại, trong trường hợp NAFTA đổ vỡ, chính quyền Mỹ có thể bắt đầu áp dụng các biện pháp nhằm hạn chế hàng hóa nhập khẩu, hoặc tiến hành trừng phạt Trung Quốc về chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ mà nước này đang áp dụng.

Nhiều sự kiện quan trọng liên quan đến thương mại dự kiến sẽ diễn ra trong năm 2018, theo đó, một vấn đề được coi là sẽ định hình chính sách thương mại Hoa Kỳ đến năm 2021 chính là đáp án của câu hỏi liệu Tổng thống Trump có yêu cầu kéo dài Thẩm quyền xúc tiến thương mại (TPA) mà Quốc hội dành cho chính phủ hay không.

TPA, vốn được biết với tên gọi “quyền đàm phán nhanh” sẽ giúp Quốc hội xem xét có hay không việc thông qua một thỏa thuận thương mại theo thủ tục rút gọn, theo đó, các nghị sĩ có chỉ quyền xem xét chấp thuận hoặc từ chối một hiệp định do chính phủ đàm phán mà không được yêu cầu sửa đổi hoặc bổ sung nội dung của Hiệp định. Quyền đàm phán nhanh giúp chính phủ chủ động hơn trong quá trình thảo luận với các đối tác nước ngoài nhưng đồng thời buộc chính phủ phải thông báo và tham vấn đầy đủ với Quốc hội trong suốt quá trình này, đồng thời đảm bảo rằng những mục tiêu mà Quốc hội đề ra phải được phản ánh trong nội dung các hiệp định.

Vì những lý do đã nêu, TPA có hai vai trò quan trọng. Đầu tiên, nó đảm bảo quyền hiến định của Quốc hội trong việc quy định hoạt động ngoại thương, đồng thời giúp cơ quan lập pháp có thể trực tiếp kiểm soát tiến trình đàm phán thương mại của chính phủ; Hai là, TPA là giúp đảm bảo các hiệp định thương mại không bị sửa đổi, bổ sung bởi Quốc hội - tình huống có thể đẩy nhánh hành pháp Hoa Kỳ vào thế bị động hoàn toàn khi đàm phán các Hiệp định thương mại.

TPA hiện giờ vẫn có hiệu lực theo sau sư phê chuẩn Đạo luật Ưu tiên và trách nhiệm trong hoạt động thương mại của hai viện Quốc hội Mỹ vào năm 2015. Tuy nhiên, giống như những đạo luật khác, TPA có giá trị thực hiện trong một thời hạn nhất định; nó sẽ hết hiệu lực vào ngày 01/7 năm nay nếu không được gia hạn thực thi đến ngày 01/7/2021.

Điều đó cũng có nghĩa là khả năng Hoa Kỳ ngồi vào bàn thảo luận các thỏa thuận thương mại, bao gồm việc tái đàm phán NAFTA-sau ngày 01/7/2018 là điều bất khả thi trong trường hợp TPA không được gia hạn. Đồng thời, các đối tác của xứ sở cờ hoa sẽ trở nên thận trọng hơn khi đưa ra bất kỳ cam kết thương mại nào với chính phủ nước này khi quyền bổ sung, sủa đổi Hiệp định nằm trong tay Quốc hội chứ không phải chính phủ Mỹ.

Tuy vậy, việc có kéo dài thời gian có hiệu lực của TPA hay không lại phụ thuộc vào Tổng thống Mỹ. Nếu chủ nhân Nhà Trắng muốn thực hiện việc này, ông Trump phải đệ trình một báo cáo đến Quốc hội trước ngày 01/4/2018 yêu cầu kéo dài thời hạn của TPA.

Bản báo cáo này phải có những nội dung sau:

• Thuyết minh các thỏa thuận thương mại đang được đàm phán theo TPA hiện hành và thời gian biểu đệ trình các văn bản này đến Quốc hội;

• Mô tả sự tiến triển trong việc đáp ứng các mục tiêu đàm phán của Quốc hội đã được nêu trong TPA và đưa ra tuyên bố chính thức rằng những tiến triển này chỉ có thể đạt được nếu tiếp tục quá trình đàm phán.

• Đưa ra lời giải thích về lý do tại sao việc kéo dài thời hạn của TPA lại cần thiết để kết thúc các cuộc thảo luận về một hiệp định.

Sau khi báo cáo nêu trên được trình lên Quốc hội, chính phủ còn có nghĩa vụ phải gửi hai báo cáo khác đến cơ quan lập pháp trước ngày 01/6/2018. Ủy ban tư vấn về chính sách và đàm phán thương mại (một ủy ban tư vấn cho Tổng thống về vấn đề thương mại) có trách nhiệm lập một bản báo cáo đưa ra quan điểm của họ về những tiến triển trong việc thực hiện các mục tiêu đàm phán của Quốc hội được miêu tả trong TPA và nên hay không kéo dài thời gian có hiệu lực của TPA.

Ngoài ra, Hội đồng thương mại quốc tế của Hoa Kỳ cũng phải trình một báo cáo rà soát và phân tích tác động kinh tế của các thỏa thuận thương mại đang được đàm phán theo những quy định của TPA hiện hành.

Nếu ông chủ Nhà Trắng đệ trình các bản báo cáo theo đúng lộ trình thời gian đã nêu, TPA sẽ được gia hạn đến hết ngày 01/7/2021 với điều kiện hai viện Quốc hội không phản đối yêu cầu của Tổng thống.

Bất kỳ nghị sĩ nào trong Quốc hội Hoa Kỳ luôn có thể đưa ra một nghị quyết phản đối yêu cầu của Tổng thống về việc kéo dài thời hạn TPA; đồng thời, thời gian để Hạ viện hoặc Thương viện xem xét đến đề nghi của Tổng thống khá là gấp rút. Do vậy, nếu Quốc hội không đưa ra được quyết định về các báo cáo đệ trình của Tổng thống, thì hoăc Hạ viện hoặc Thượng viện đều có quyền từ chối gia hạn thời gian có hiệu lực của TPA.

Với những lý do đã nêu, thời hạn chót ngày 01/4/2018 được coi là được coi là một trong những thời khắc quan trọng trong năm đối với chính sách thương mại của Hoa Kỳ.

Việc Tổng thống không yêu cẩu Quốc hội gia hạn TPA có thể làm ngưng trệ khả năng nước Mỹ tham gia vào thỏa thuận thương mại trong tương lai với những nước khác cho đến khi cơ quan lập pháp của xứ sở cờ hoa thông qua TPA mới-một nhiệm vụ chính trị khó khăn.

Tình huống này xảy ra cũng sẽ đóng băng các cuộc thảo luận về một NAFTA mới cũng như các hiệp định thương mại tiềm năng với các đối tác như Nhật Bản hay Anh quốc.

Người đứng đầu chính phủ Hoa Kỳ có thể cố gắng kết thúc quá trình tái đàm phán NAFTA trước ngày 01/7/2018 để tránh phải đề nghị Quốc hội gia hạn TPA. Tuy vậy, yêu cầu về thời gian thông báo đối với quá trình này khiến viễn cảnh như trên khó có thể xảy ra. TPA đòi hỏi Tổng thống phải thông báo cho Quốc hội về việc kết thúc đàm phán trước 90 ngày, sau đó công bố toàn văn nội dung NAFTA mới trước 60 ngày sau khi thời điểm để hai viện Quốc hội xem xét thông qua được công bố.

Những phân tích như trên cho thấy thông báo liên quan đến kết thúc tái đàm phán NAFTA phải được gửi đến Quốc hội trước tháng Tư và nội dung của Hiệp định phải đặt trên bàn các nghị sĩ vào đầu tháng Năm. Những thách thức khi đàm phán lại NAFTA khiến thời việc đưa ra thời điểm cụ thể kết thúc quá trình thương thảo là điều gần như không thể.

Hạn cuối cùng để Tổng thống Mỹ đệ trình báo cáo đề nghị Quốc hội gia hạn TPA vào ngày 01/4/2018 được coi là sự kiện quan trọng khi người đứng đầu nhánh hành pháp của nền kinh tế lớn nhất thế giới buộc phải đưa ra quan điểm của mình về chính sách thương mại. Đề nghị Quốc hội gia hạn hiệu lực của TPA là chỉ dấu cho thấy ông chủ Nhà Trắng hiểu về tầm quan trọng của các thỏa thuận thương mại.

Nếu quá trình tái đàm phán NAFTA vẫn được tiếp tục, kéo dài hiệu lực của TPA là dấu hiệu tích cực cho thấy NAFTA sẽ được tiếp tục. Ngược lại, không gia hạn hiệu lực của TPA cho thấy, Tổng thống Mỹ không quan tâm đến các thỏa thuận thương mại, đồng thời dẫn đến khả năng kết thúc tiến trình đàm phán lai NAFTA.

Ngày 01/4/2018 không còn xa, do vậy, sẽ sớm để chúng ta biết những gì sẽ xảy đến.

Nguồn: The Hill - LA

Từ khóa: TPA, Hoa Kỳ, NAFTA, thỏa thuận thương mại, Quốc hội