Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hội nghị bộ trưởng lần thứ 11 (MC11) của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã kết thúc vào 13/12/2017. Ngay từ khi bắt đầu, không ai hào hứng về hội nghị này.

Tại Nairobi năm 2015, Hội nghị MC10 đã đạt được một thỏa thuận quan trọng – loại bỏ trợ cấp xuất khẩu trong nông nghiệp. Tại Bali năm 2013, Hội nghị MC9 kết thúc bằng một hiệp định về thuận lợi hóa thương mại. Còn tại Buenos Aires lần này, MC11 thậm chí không đưa ra được một tuyên bố ở cấp bộ trưởng. Thật sự, ngay cả một cuộc đấu đá cũng không có. Chương trình nghị sự lần này cũng không có các vấn đề đắt giá như trợ cấp cho nông nghiệp, tiếp cận thị trường hàng hóa phi nông nghiệp hay tự do hóa thương mại dịch vụ. MC11 chỉ bàn đến các vấn đề nhỏ nhặt như trợ cấp đánh bắt cá, thương mại điện tử, thuận lợi hóa đầu tư, doanh nghiệp MSME, sở hữu nhà nước trong an ninh lương thực, và quy định nội địa về dịch vụ. Nhưng ngay cả trong các vấn đề râu ria này, không có một quyết định quan trọng nào được đưa ra. Điểm tích cực duy nhất là các bộ trưởng đã đồng ý tiếp tục chương trình làm việc cho một số lĩnh vực.

Kết luận quan trọng rút ra được từ Hội nghị Buenos Aires lần này là, WTO đã không còn là một tổ chức quan trọng. Nghịch lý ở chỗ hầu hết các bộ trưởng đều tuyên bố ủng hộ mạnh mẽ WTO trong những bài phát biểu khai mạc của mình. Đại diện thương mại Mỹ – Robert Lighthizer ca ngợi WTO là “một tổ chức rất quan trọng” và “đem lại nhiều điều tốt đẹp to lớn”, ngay cả khi Tổng thống Mỹ Donald Trump là người tiên phong trong phong trào hoài nghi WTO. Ủy viên Thương mại EU - bà Cecilia Malmström cũng phát biểu ủng hộ việc duy trì và củng cố hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ. Bộ trưởng Thương mại Ấn Độ Suresh Prabhu còn kêu gọi các thành viên WTO phải cam kết dứt khoát sẽ bảo vệ hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ theo Hiệp định Marrakesh (Hiệp định thành lập nên WTO). Các bộ trưởng khác cũng có chung quan điểm đó. Có khoảng 44 thành viên WTO đưa ra tuyên bố tái khẳng định vai trò quan trọng của hệ thống đa phương dựa trên nguyên tắc. Nhưng đến giai đoạn ra quyết định thúc đẩy chương trình đa phương, 44 thành viên đó lại không thể hành động cùng nhau. Các nước phát triển và cả các nước đang phát triển đều phải chịu trách nhiệm cho việc này. Các hiệp định mới không thể ra đời không phải bởi vì sự yếu kém trong các quy định của WTO. Mà lỗi nằm ở chỗ các thành viên trong tổ chức đã thiếu tầm nhìn, thiếu ý chí chính trị, và không có thái độ xây dựng để tìm ra giải pháp.

Thành công chính của WTO kể từ khi khai sinh đến nay đó là đã tạo ra được một khuôn khổ để quản lý các quan hệ thương mại và đặc biệt là để giải quyết các tranh chấp. Chính khuôn khổ hoạt động theo luật lệ này đã tạo nên bức tường thành vững chắc, chống lại chủ nghĩa bảo hộ. Tuy nhiên giờ đây, vai trò này của WTO cũng đang bị đe dọa. Hoa Kỳ đã trị hoãn việc bổ nhiệm các thành viên mới cho Tòa Phúc thẩm WTO, kết quả là cơ quan này chỉ còn 4 thẩm phán trên tổng số lượng cần thiết là 7. Hoa Kỳ than phiền rằng cơ quan này đã lạm quyền, cho phép các nước khác trong WTO đạt được quyền lợi thông qua kênh kiện cáo, thay vì chỉ thông qua kênh đàm phán. Đáng lý ra, Hoa Kỳ có thể sửa chữa các khiếm khuyết của WTO thông qua con đường đề xuất và đàm phán. Còn cách làm hiện nay của Hoa Kỳ - làm suy yếu hệ thống xử lý tranh chấp của WTO - không thể gọi là giải pháp được.

Lập trường của Ấn Độ tại WTO?

Trong hầu hết vấn đề, Ấn Độ không hùa theo xu hướng chung, mà thu mình lại phòng thủ. Tại Hội nghị MC11 lần này, các sáng kiến đề xuất không xuất phát từ nhu cầu chung của tất cả các nước thành viên, mà thường là của một nhóm nước. Lấy ví dụ, nhóm ca1c nước phát triển và một vài nước đang phát triển quan tâm đến vấn đề thương mại điện tử và tuyên bố ý định sẽ khởi động các buổi làm việc thăm dò, hướng đến các cuộc đàm phán chính thức trong khuôn khổ WTO sau này. Riêng Ấn Độ tuyên bố phản đối sáng kiến này. Tương tự, có 70 nước thành viên quan tâm đến vấn đề thuận lợi hóa đầu tư. Riêng Ấn Độ vẫn tỏ thái độ xa cách. Thêm một trường hợp khác, có 87 nước đưa ra tuyên bố sẽ hình thành một nhóm phi chính thức, làm việc về vấn đề MSMEs. Brazil, Trung Quốc, EU, Nhật Bản và Nga cũng tham gia nhóm này, riêng Ấn Độ thì không. Bằng việc không tham gia các cuộc thảo luận ngay từ ban đầu, Ấn Độ sẽ đánh mất cơ hội tham gia xây dựng Hiệp định mà có thể trở thành hiện thực sau này.

Ấn Độ đã đặt vấn đề dự trữ lương thực lên ưu tiên hàng đầu. Trong bài phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ thương mại Ấn Độ tuyên bố, Ấn Độ sẽ không thông qua bất cứ kết quả nào tại MC11 nếu như không bao gồm một giải pháp bền vững cho vấn đề dự trữ lương thực. Hơi kỳ lạ là mặc dù Ấn Độ đã đầu tư rất nhiều công sức cho vấn đề dự trữ lương thực, nhưng Ấn Độ lại đệ trình lên một đề xuất chưa được tính toán cẩn thận. Ấn Độ đã hậu thuẫn cho đề xuất của nhóm G33, yêu cầu được sử dụng các biện pháp trợ cấp không giới hạn. Đây rõ ràng là một nhiệm vụ bất khả thi vì trùng với thời điểm mà các thành viên WTO muốn hạn chế trợ cấp trong nông nghiệp. Đề xuất sửa đổi cách tính mức giá trợ cấp tối thiểu có tính đến lạm phát cũng chưa đủ để giải quyết được quan ngại của Ấn Độ. Hiện nay, chính phủ Ấn Độ đang có sáng kiến chuyển từ cơ chế giá hỗ trợ tối thiểu sang cơ chế chuyển đổi lợi ích trực tiếp sang cho người nông dân. Nếu theo đuổi sáng kiến này, nhu cầu dự trữ lương thực của Ấn Độ sẽ giảm đi đáng kể.

MC11 đã kết thúc chỉ với một ít kết quả tích cực, đó là tự do hóa thương mại đa phương được tiếp thêm lực đẩy. Đáng tiếc là, MC11 đã không trấn an được các nước rằng, sẽ không có gì xảy ra ở hướng ngược lại. Cho đến hiện nay, có vẻ WTO – tổ chức đang chìm ngập trong khủng hoảng – vẫn chưa gặp nhiều nguy hiểm.

Nguồn: Financial Express – TQ

Từ khóa: WTO, hội nghị, Ấn Độ, nông nghiệp, kết quả