Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết” đã làm nổi bật định hướng chính sách thương mại của tổng thống Trump. Sau khi Trump trở về từ chuyến thăm Châu Á, đâu sẽ là viễn cảnh cho quan hệ thương mại giữa Hoa Kỳ và khu vực này?

Chuyến viếng thăm Châu Á của tổng thống Trump là chuyến công du dài nhất từ trước đến nay của ông, dưới cương vị nhà lãnh đạo của nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tổng thống dừng chân tại 5 quốc gia, bắt đầu ở Nhật Bản và kết thúc tại Philippine, trong đó bao gồm những sự kiện quan trọng điển hình là Hội nghị thượng đỉnh APEC tại Đà Nẵng và Hội nghị thượng đỉnh ASEAN tại Manila, Philippine. 

Mặc dù những vấn đề về thương mại luôn nằm trong danh sách ưu tiên của ông Trump, tuy nhiên, nội dung các cuộc thảo luận trong chuyến đi lần này đã bị bao trùm bởi chủ đề Triều Tiên và tình hình của Biển Đông. Các nhà quan sát kinh tế luôn thận trọng xem xét các phát biểu của ông, nhằm dự đoán những chính sách thương mại mà tổng thống sẽ áp dụng tại Châu Á trong tương lai, và liệu các nước trong khu vực này có lí do gì để lo lắng hay không.

Xu hướng bảo hộ của tổng thống Trump

Mọi lo lắng liên quan đến thương mại và chủ nghĩa bảo hộ tiềm tàng xuất phát từ chiến dịch tranh cử tổng thống vào năm ngoái tại Hoa Kỳ. Ông Trump có được vị trí tổng thống một phần nhờ vào làn sóng chống đối toàn cầu hóa của những người theo chủ nghĩa dân túy, cùng với những lời ca than về tình trạng thâm hụt thương mại dài hạn trong các bài phát biểu của ông. Trung Quốc đã phải đối mặt với những cáo buộc tồi tệ nhất, tuy nhiên, những lời phàn nàn của Trump chủ yếu vẫn là về việc Hoa Kỳ đã ký những thỏa thuận tồi trong quá khứ, và điều này được chứng minh bởi chính tình trạng thâm hụt thương mại dài hạn mà quốc gia này đã có với nhiều nền kinh tế lớn khác.

Các thỏa thuận thương mại đa phương là đối tượng bị Trump chỉ trích nhiều nhất. NAFTA được gọi là “thỏa thuận thương mại tệ nhất từng được thực hiện” và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) không ngừng bị Trump chế nhạo. Hành động đầu tiên của tổng thống Trump sau khi nhậm chức là chính thức rút Hoa Kỳ ra khỏi hiệp định TPP. 

Việc nắm bắt những quan điểm thương mại của Trump chính là chìa khóa để hiểu ra những ưu tiên của ông. Chính quyền của tổng thống Trump đang nỗ lực xây dựng hình ảnh của hệ thống toàn cầu, trong đó luôn luôn có “người thắng” và “kẻ bại”, đồng thời phân biệt rõ ràng thâm hụt là “xấu” và thặng dư là “tốt”. 

Nhiều chuyên gia kinh tế không đồng tình với tính tuyệt đối của quan điểm này, đặc biệt là trong thời đại mà các mạng lưới sản xuất trải rộng trên nhiều quốc gia, nghĩa là sự dịch chuyển linh hoạt trong khâu sản xuất là yếu tố chủ chốt đối với nhiều ngành công nghiệp. Những quan điểm trọng thương trong thương mại của tống thống Trump đã bỏ qua các khía cạnh khác nhau của thương mại cũng như những lợi ích chung, thay vào đó, ông lại xem đó là những cuộc chơi mà bắt buộc phải có kẻ thắng và người thua.

Không còn những chuyển biến mạnh mẽ trong thương mại?

Từ khi tổng thống Trump nhậm chức và quyết định rút Hoa Kỳ khỏi hiệp định TPP, thương mại đã không còn những bước chuyển mạnh mẽ, nhưng tình trạng căng thẳng vẫn còn tồn tại. Ông Peter Navarro, người đảm nhiệm vị trí lãnh đạo Cơ quan Thương mại Nhà Trắng, là một nhân vật nổi tiếng với quan điểm chống đối các chích sách thương mại của Trung Quốc. Và nhiều người sẽ tự hỏi rằng ông có tầm ảnh hưởng như thế nào đối với những chính sách của Nhà Trắng.

Mặc khác, Chính quyền Trump cũng đang gây khó dễ cho tổ chức WTO, bằng cách ngăn chặn việc bổ nhiệm những thẩm phán vốn cần thiết cho Cơ quan giải quyết Tranh chấp của tổ chức này, đồng thời không chỉ định một đại diện thường trực cho WTO. Ông Trump luôn có thái độ xem thường các tổ chức đa phương, ông cũng nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ bị thất bại ở “hầu hết các vụ kiện” mà ông cho rằng Mỹ hoàn toàn không vi phạm quy định.

Trong lúc đó, vào tháng tư, Nhà Trắng đã thực hiện một bảng đánh giá toàn diện các mối quan hệ thương mại, đối với từng quốc gia và từng loại hàng hóa. Mọi dấu hiệu dường như đều cho thấy, những biện pháp bảo hộ sẽ được áp dụng dựa theo bảng đánh giá này và được áp dụng trong các mối quan hệ song phương, nhằm bỏ qua hệ thống đa phương.

Mặc dù chuyến thăm Châu Á đã không mang lại bất kỳ sự kiện bất ngờ nào đối với hệ thống thương mại, một phần là vì những dòng tweet công kích chế độ cai trị của Kim Jong Un trên mạng xã hội Twitter của tổng thống Trump đã làm lu mờ chủ đề chính của chuyến đi, điều này cho thấy ông Trump đang tự mắc kẹt trong chính kịch bản của mình. Tuy nhiên, những dấu hiệu về việc áp dụng chính sách thương mại “nước Mỹ trên hết” của tổng thống Trump đã bắt đầu xuất hiện. Tại Nhật Bản, ông đã tuyên bố thương mại giữa hai quốc gia “ không công bằng và cởi mở”, đồng thời đề nghị Nhật Bản nên sản xuất nhiều xe hơi hơn tại Hoa Kỳ, nhưng có vẻ tổng thống Trump đã quên rằng phần lớn xe hơi Nhật Bản bán tại Hoa Kỳ đều được sản xuất tại chính quốc gia này.

Ở Trung Quốc, ông Trump đã mô tả quan hệ thương mại giữa hai nước ở thời điểm hiện tại rất “một chiều”, nhưng ông lại đỗ lỗi cho sự yếu kém của chính quyền Hoa Kỳ tiền nhiệm đã gây ra tình trạng này và minh oan cho những cáo buộc đã được gán cho Trung Quốc, ông phát biểu “Ai có thể đổ lỗi cho một quốc gia, chỉ vì quốc gia đó đã lợi dụng một quốc gia khác để mang lại lợi ích cho công dân nước mình?”. 

Tiếp theo đó là Hội nghị Thượng đỉnh APEC tại Manila, một sự kiện mà tổng thống Trump đã tuyên bố rằng ông chỉ theo đuổi chủ trương “thương mại bình đẳng”, một thông điệp tương tự cũng đã được trình bày tại Hội nghị G20 vào đầu năm nay. Việc nhấn mạnh tầm quan trọng của “thương mại công bằng” và phản đối hệ thống “thương mại tự do” sẽ phù hợp với những chủ trương của chính quyền Hoa Kỳ, nhằm làm thay đổi cách mọi người nhìn nhận các chính sách bảo hộ trong tương lai.

Châu Á có nên lo lắng?

Nếu như Hoa Kỳ áp dụng các biện pháp bảo hộ, điều quan trọng chúng ta cần làm là xem xét những gì họ sẽ tiến hành. Căn cứ theo hiến pháp, Quốc hội phải phê chuẩn việc đánh thuế vào các mặt hàng đến từ quốc gia khác, và những đề xuất của tổng thống Trump khó có khả năng được Quốc hội và những người ủng hộ tự do thương mại của Đảng Cộng Hòa chấp thuận.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump còn có những lựa chọn khác, những đề xuất của ông có thể được thực hiện một cách đơn phương, thông qua các đạo luật hiếm khi được sử dụng, hay sáng tạo ra các loại thuế quan mới, gián tiếp nhắm vào hàng hóa nhập khẩu. Và mục tiêu trước mắt sẽ là các sản phẩm thép đến từ Trung Quốc. Tuy nhiên, các hoạt động nhập khẩu thép Trung Quốc hiên tại cũng đã suy giảm đáng kể do tác động của các biện pháp chống bán phá giá trước đó.  

Những hành động của Chính quyền Trump rõ ràng không hề dễ đoán, do đó rất khó để xác định chính xác điều gì sẽ xảy đến trong tương lai. Tuy nhiên, vẫn còn quá lạc quan khi cho rằng tổng thống Trump sẽ kết thúc khoảng thời gian còn lại trong nhiệm kỳ của mình mà không thực hiện bất kỳ một động thái nào đối với hệ thống thương mại, nhất là khi mục tiêu chủ đạo của Trump khi nắm quyền tổng thống là làm thay đổi hệ thống thương mại toàn cầu. 

Trước đó, ông George W.Bush cũng từng nâng các mức thuế lên đến 30% cho tất cả các mặt hàng thép nhập khẩu vào năm 2002, nhằm xoa dịu sự phẫn nộ của ngành công nghiệp thép lạc hậu trong nước, mặc cho những phản đối của cộng đồng quốc tế. Trong giai đoạn hiện tại, khi mà ông Trump đang phải chịu đựng sức ép nặng nề từ phía trong nước, chúng ta có thể dễ dàng đoán được là Trump sẽ áp dụng những chính sách như người tiền nhiệm của mình.

Cân nhắc việc tổng thống Trump đang cố đổ lỗi cho những mối quan hệ thương mại tồi tệ là nguyên nhân tạo ra tình trạng thâm hụt, ông sẽ bị chỉ trích với lập trường này, cũng như sẽ phải chịu sức ép ngày càng tăng nếu tình hình thương mại không chuyển biến đáng kể, đặc biệt là thương mại đối với nhiều nền kinh tế Châu Á.

Chuyến viếng thăm Châu Á dường như đang thiết lập một viễn cảnh mới cho cách tiếp cận khác đối với thương mại và ưu tiên bào chữa cho các biện pháp bảo hộ. Nỗi lo lắng dành cho Châu Á, và đặc biệt là khu vực Đông Nam Á, chính là sau chuyến thăm viếng này, chủ nghĩa bảo hộ sẽ lây lan vào khu vực, hay vẫn tiếp tục bị cô lập như hiện nay.

Nguồn: Eurasiareview.com/TH

Từ khóa: tổng thống Trump, Châu Á, tự do thương mại, bị đe dọa