Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trớ trêu thay, Trung Quốc có thể sẽ tham gia vào TPP, để giúp hồi sinh hiệp định này. Hành động này sẽ dẫn đến một kết quả trái ngược với mục tiêu ban đầu của TPP – hiệp định vốn được tạo ra để làm giảm sức ảnh hưởng của Trung Quốc đối với khu vực.

Sự nổi lên của nền kinh tế Trung Quốc trên sân chơi thương mại toàn cầu đã tạo ra một tình huống tiến thoái lưỡng nan cho các tập đoàn đa quốc gia: Làm thế nào để một doanh nghiệp lớn có thể vừa đối phó với những thay đổi trong ngắn hạn, vừa phải lên kế hoạch cho dài hạn?

Một số người có thể sẽ cho rằng, Trung Quốc không xứng đáng được đảm nhận vài trò dẫn dắt nền kinh tế. Bảy năm trước, Trung Quốc chỉ hoạt động âm thầm trong môi trường thương mại toàn cầu rộng lớn. Ngày nay, Trung Quốc đã lộ rõ sự thèm muốn vị trí điều phối chính các chính sách thương mại toàn cầu về lâu dài.

Trong năm 2010, một phân tích chuyên sâu về chính sách tiền tệ của Trung Quốc đã cho thấy đồng Nhân Dân tệ ngày càng bị định giá thấp.

“Trung Quốc mua vào đồng đô la và các ngoại tệ khác – trị giá hàng trăm tỷ USD mỗi năm – bằng nhân dân tệ, bằng cách này Trung Quốc đã hạ giá đồng tiền của mình”, theo thông tin từ New York Times. “Sự can thiệp về tỷ giá đã giúp hàng xuất khẩu của Trung Quốc tăng 46% trong tháng 2/2017 so với cùng kỳ năm trước đó”.

Một loạt các báo cáo khác cũng trên tờ New York Times đã cung cấp thêm một ví dụ. Cuối năm 2009, khi phần lớn các nước trên thế giới vẫn đang trong tình trạng suy thoái kinh tế, các nước G20 đã đồng ý cùng nhau chia sẻ kế hoạch kinh tế của mỗi nước, nhằm phối hợp tốt trong việc kết thúc các chương trình kích thích kinh tế ngay khi các nước G20 này hồi phục tăng trưởng và ổn định. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã làm trung gian cho mục tiêu này, với sự lãnh đạo của Tổng thống Mỹ Obama và Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào.

Trung Quốc đã trễ hạn

“Chính phủ Trung Quốc đã trễ thời hạn hồi tháng 11 và sau đó đệ trình một tài liệu mơ hồ với những số liệu quá cũ” tờ New York Times trích dẫn. Và bởi vì IMF thiếu cứng rắn trong việc yêu cầu Trung Quốc thực thi, nên cộng đồng toàn cầu cũng không thể phản ứng mạnh.

Đây chỉ là một ví dụ nhỏ trong quá khứ để cho thấy về cách tiếp cận chính sách thương mại của Trung Quốc, nhưng đó là một minh hoạ rõ nét cho thấy sự thay đổi vị thế trên toàn cầu đang diễn ra như thế nào, chủ yếu là giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. Một quốc gia có sức ảnh hưởng mạnh sẽ có đủ năng lực đàm phán để thúc ép những thỏa thuận đầy tham vọng, phục vụ cho lợi ích riêng của họ. Ngược lại, một quốc gia chọn cách rút khỏi các hiệp định đã ký chỉ vì nó không còn có lợi cho họ là dấu hiệu cho thấy quốc gia đó đang suy yếu.

Năm 2010, Trung Quốc chỉ đảm nhận một vai trò bị động trong việc dẫn dắt nền kinh thế giới. Tuy nhiên, đến năm 2017, họ đã chuyển sang thế chủ động. Với việc rút khỏi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hoa Kỳ đã tạo ra một lý do cho cộng đồng toàn cầu tìm kiếm một nhà lãnh đạo khác trong việc theo đuổi tham vọng tự do hóa toàn cầu. Quốc gia nào nắm lấy được cơ hội này sẽ có thể xuất khẩu hàng hoá, dịch vụ, và có lẽ quan trọng hơn chính là cơ hội để truyền bá hệ tư tưởng của họ ra thế giới.

Như thông tin trong số tháng 3 năm 2017 phát hành bởi tờ American Shipper (tiêu đề “Xu hướng thương mại: Điều xảy ra cho nền thương mại Hoa Kỳ khi không có TPP”, trang 23), Trung Quốc có thể vào cuộc để hồi sinh TPP, biến hiệp định TPP trở thành một hiệp định toàn châu Á. Điều này  mâu thuẫn với mục đích ban đầu của hiệp định TPP là nhằm làm suy yếu ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực.          
Và có những dẫn chứng khác cho thấy Trung Quốc ngày càng gia tăng mức độ ảnh hưởng đối với nền kinh tế thế giới, cụ thể là đề xuất của Trung Quốc về các biện pháp cải cách xuất khẩu và củng cố vai trò của họ trong khối RCEP. Ngày 16 tháng 6, Bộ Thương mại Trung Quốc đã công bố bản dự thảo Luật Kiểm soát Xuất khẩu của Trung Quốc, đây là bộ luật đầu tiên áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, đồng thời thể hiện cam kết rõ ràng đối với việc không phổ biến vũ khí hạt nhân. “Theo các văn bản dự thảo, các nhà xuất khẩu và khách hàng của họ có thể phải đối mặt với những gánh nặng mới, như việc kiểm tra tại nơi tiêu thụ, cũng như các quy trình cấp phép xuất khẩu nghiêm ngặt” đối với một số mặt hàng nhất định hoặc hàng công nghệ, công ty luật Covington & Burling cho biết trong một lưu ý đến khách hàng gần đây. Công ty cho biết bộ luật dự kiến sẽ chính thức có hiệu lực vào năm 2018. Mặc dù Trung Quốc không phải là thành viên của các khối Australia Group, hiệp ước Missile Technology Control Regime, Nuclear Suppliers Group hay hiệp ước Wassenaar Arrangement, những thay đổi đề xuất, nếu được ban hành, sẽ đưa Trung Quốc đến gần hơn với việc đáp ứng các điều khoản trong các hiệp ước này.

Mặt khác, Trung Quốc đóng một vai trò quan trọng trong hiệp định RCEP, một nỗ lực đầy tham vọng để thống nhất các hiệp định thương mại tự do mà khối ASEAN ký kết cùng sáu đối tác. Với sự tham gia của Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, và Việt Nam với Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và New Zealand, thỏa thuận này sẽ chiếm gần 40% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của thế giới.  
Bởi vì khu vực Đông Nam Á có nhiều lợi thế trong cả hai hiệp định, việc Mỹ rút khỏi TPP làm tăng khả năng hoàn thành sớm cho RCEP, từ đó, tạo ra các liên kết thương mại mạnh mẽ mới cho Trung Quốc. Bất chấp những lời đồn đoán từ dư luận về sự hồi sinh của TPP gần đây, Khả năng được phê chuẩn và đưa vào áp dụng của RCEP vẫn cao hơn, đặc biệt là khi Trung Quốc đang ra sức hỗ trợ cho hiệp định.

Các cuộc đàm phán RCEP bắt đầu vào năm 2012.

Bất kể là TPP có thể đồng hành cùng Trung Quốc hay sẽ bị xóa sổ và mở đường cho một hiệp định khác có quy mô tương tự, thì Trung Quốc cũng sẽ tăng cường đáng kể các liên kết thương mại tự do trong thời gian tới.

Nhưng câu chuyện này không dừng lại ở đó. Ngày nay, các cường quốc thương mại thường kết hợp gây ảnh hưởng lên nước khác cả về măt chính trị lẫn kinh tế. Cả Mỹ và Trung Quốc đang áp dụng những chính sách đối ngoại mạo hiểm trong mối quan hệ song phương hai nước. Điều này đang tạo ra sự bất ổn lâu dài cho các công ty toàn cầu vì sự ổn định của khu vực là yếu tố chính trong hoạt động thương mại.

Trung Quốc có thể sử dụng nguồn vốn và sức ảnh hưởng mà họ tạo lập từ việc dẫn dắt các tiến trình hội nhập thương mại với các quốc gia nhỏ trong khu vực Châu Á, nhằm dần dần đẩy các quốc gia này khỏi mối quan hệ chặt chẽ với Hoa Kỳ, từ đó gây bất ổn cho các công ty kinh doanh trên toàn cầu. Mặc dù điều này không nhất thiết là xấu trong ngắn hạn đối với các nước châu Á, đặt biệt là khi các bài hùng biện về chủ nghĩa bảo hộ của Trump sẽ sớm chuyển thành những hành động cụ thể, sẽ không khôn ngoan nếu các bên liên quan cho rằng tình trạng này sẽ tồn tại mãi mãi.

Nói chung, điều này không chỉ đơn thuần là về vấn đề nhập khẩu, xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ. Mà hơn hết đó là những gì các quốc gia có thể xuất đi giá trị của mình và thể hiện các triết lý cơ bản về các vấn đề quan trọng như biến đổi khí hậu và nhân quyền, bằng cách dùng chính sách thương mại để gây ảnh hưởng. Các hiệp định thương mại ngày càng có nhiều điều khoản bổ sung ngoài vấn đề thuế quan, nên vì vậy các hiệp định thương mại cần thiết phải phục vụ lợi ích của cả doanh nghiệp và người dân như nhau.

Nguồn: American Shipper

Từ khóa: tiến thoái lưỡng nan, xu hướng thương mại, RCEP, Trung Quốc, TPP, Keith Haurie