Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hai sự kiện tại Hội nghị thượng đỉnh APEC vừa qua cho chúng ta một bài học rõ ràng: Một trong những hạn chế của chính sách “Nước Mỹ trước tiên” đó chính là thúc giục các nước đặt Mỹ ra sau cùng.

Thông điệp đó đã được thể hiện quá rõ ràng. Trump mở đầu Hội nghị CEO APEC bằng bài phát biểu mang giọng điệu cứng rắn, trong đó phác họa về chính sách Nước Mỹ trước tiên và cảnh báo sẽ không khoan nhượng trong vấn đề thâm hụt thương mại. Một ngày sau đó, 11 quốc gia trong khu vực Thái Bình Dương đã đạt được thỏa thuận sẽ xúc tiến một TPP không Mỹ.

Bằng tên mới, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sẽ là hiệp định thương mại lớn nhất từ trước đến nay, cho dù không có Hoa Kỳ. Hiệp định chiếm khoảng 1/6 khối lượng thương mại thế giới, bao gồm các đối tác thương mại chính của Mỹ như Nhật Bản, Canada và Mexico. Một vài chi tiết của Hiệp định vẫn đang được bàn bạc, nhưng có khả năng, bản chính thức cuối cùng của Hiệp định sẽ được các nước công bố vào năm tới.

Chính Trump đã tạo động lực để 11 nước còn lại trong TPP xích lại gần nhau, khi ông rút Mỹ khỏi Hiệp định chỉ vài ngày sau khi nhậm chức Tổng thống. Bước đi này của Trump nhằm nhấn mạnh lời cảnh báo trước đó sẽ rút Mỹ khỏi các Hiệp định thương mại mang tính đa phương. Trong thực tế, TPP vẫn sống sót, như một lời đáp trả của các đối tác thương mại dành cho Hoa Kỳ: Con thuyền thương mại vẫn ra khơi, bất kể Hoa Kỳ chọn lên tàu, hay chọn ở lại trên bến cảng.

Quyết định rút khỏi TPP của Trump đặc biệt khôi hài, bởi vì rất nhiều điều khoản trong Hiệp định là do cộng đồng doanh nghiệp Mỹ yêu cầu, bao gồm các biện pháp mới để bảo vệ nhà đầu tư, đẩy nhanh hoạt động chuyển phát, và mở cửa thương mại cho ngành sinh học, viễn thông và thiết bị y tế - những lĩnh vực thế mạnh của Mỹ. Các điều khoản trên đã được tạm hoãn trong CPTPP, cùng với 15 điều khoản khác. TPP chưa bị vứt bỏ ám chỉ cánh cửa vẫn để mở, chào đón sự trở lại của Hoa Kỳ. Thế nhưng liệu chính quyền Trump sẽ quay về?

Mọi dấu hiệu đều cho thấy điều đó không thể xảy ra. Khá đơn giản, chính quyền Mỹ có quan điểm về thương mại rất khác biệt so với các tổng thống Hoa Kỳ tiền nhiệm từ Thế chiến thứ II trở lại đây, cho dù là Đảng Cộng Hòa hay Dân Chủ, cũng như khác biệt với phần lớn các nhà lãnh đạo trên khắp thế giới. Ngài tổng thống đương nhiệm đang nhìn nhận về Hiệp định thương mại giống như nhìn nhận về một giao dịch bất động sản, trong đó các bên đang đổi chác tài sản hữu hình. Thay vì mở cửa thị trường, Trump và trưởng đoàn đàm phán của Hoa Kỳ, Robert Lighthizer, dường như đang nghĩ cách để làm giàu cho Mỹ bằng cách hạn chế mở cửa. Thay vì tự do hóa thương mại, họ đang cố tìm cách quản lý thương mại. Dường như Mỹ đang cố gắng tạo ra một thị trường mở bằng cách gia tăng sự kiểm soát của chính phủ.

Đàm phán NAFTA hiện nay cũng đang phác họa cách tiếp cận trọng thương của Hoa Kỳ. Thay vì mở cửa thị trường, tạo ra nhiều cơ hội hơn cho các doanh nghiệp xuất khẩu lẫn nhập khẩu, đoàn đàm phán Hoa Kỳ lại đang theo đuổi các mục tiêu mà không dựa trên cơ sở cạnh tranh. Trên bàn đàm phán, ông Lighthizer đưa ra đề xuất hạn chế các nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận hoạt động mua sắm của chính phủ, đồng thời kiến nghị một quy tắc xuất xứ mới với hàm lượng quốc gia tối thiểu trong ngành công nghiệp ô tô. Thay vì tăng cảm giác an toàn cho các nhà đầu tư, ông Lighthizer lại đang làm suy yếu niềm tin đó bằng yêu cầu xóa bỏ điều khoản về giải quyết tranh chấp và yêu cầu bổ sung điều khoản tự động hết hiệu lực sau 5 năm, khác nào không khuyến khích các khoản đầu tư dài hạn.

Thay vì xây cầu nối với các đối tác thương mại tiềm năng để mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu, chính quyền Trump lại đang cố dựng lên một trạm thu phí, nhận “mãi lộ” của những ai muốn đi vào thị trường Hoa Kỳ.

Nhà Trắng rõ ràng không hiểu được giá trị của thương mại tự do. Bằng cách loại bỏ rào cản tiếp cận thị trường, thương mại xuyên biên giới giúp khuyến khích cạnh tranh, cải thiện tiêu chuẩn về lao động, cho phép doanh nghiệp và cá nhân theo đuổi các lĩnh vực có lợi thế so sánh, khuyến khích việc phổ cập kiến thức và công nghệ. Vì vậy, một hiệp định thương mại tự do sẽ có sứ mệnh tăng trưởng kinh tế thông qua loại bỏ rào cản, chứ không phải bằng cách dựng thêm.

Sau khi từ APEC trở về nước, Trump đã nói với phóng viên rằng các nước “sẽ có cái nhìn khác hơn về Mỹ so với trước đây”. Điều đó quá chuẩn xác. Trong 70 năm qua, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều xem Mỹ là đối tác sống còn. Nhưng giờ đây, các nước ngày càng xem Mỹ là kẻ ngoại đạo. Tất nhiên với quy mô lớn về kinh tế như Mỹ, các nước còn lại sẽ thiệt hại ít nhiều. Nhưng, kẻ thua cuộc thảm bại nhất sẽ là Mỹ. Những gì 11 quốc gia còn lại trong TPP đang làm cho thấy rõ ràng, Mỹ sẽ không thể dẫn đầu thế giới chỉ bằng việc đe dọa xé bỏ những Hiệp định. Bước đi đó chỉ càng làm cho nước Mỹ bị bỏ lại phía sau.

Allan Golombek là Giám đốc cấp cao của Công ty tư vấn White House Writers Group.

Nguồn: Real Clear Markets – TQ

Từ khóa: Mỹ, nước Mỹ trên hết, chính sách thương mại, CPTPP, đa phương, trọng thương