Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

 Hiện nay, xu hướng thay đổi quyền lực đang diễn ra trên mặt trận chính trị và kinh tế đã trở nên quá đỗi quen thuộc. Trung Quốc đang nổi lên bằng các bệ phóng như Sáng kiến Vành đai và Con đường, Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng châu Á, và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực. Trong khi đó, vai trò của Hoa Kỳ lại dường như đang giảm đi tương đối, khi nước này rút khỏi các công trình điểm nhấn cho sự hợp tác quốc tế như Hiệp định tự do hóa Thương mại TPP và Hiệp ước chống biến đối khí hậu. Sự phát triển của các xu hướng mặc dù này đang gây tranh cãi nhưng đây là xu hướng tất yếu trước bối cảnh trật tự thế giới tự do 70 năm tuổi đang tan rã trên diện rộng.

Biến động quyền lực này sẽ được thể hiện rõ nét, không đâu khác, chính tại kỳ Hội nghị Thượng đỉnh tới đây giữa các lãnh đạo khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với tâm điểm là Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Sau các điểm dừng chân chính là Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ lần đầu tiên công du đến Đông Nam Á - khu vực đang được xem trụ cột phát triển nhất thế giới về vấn đề an ninh và kinh tế. Ông Trump phải hết sức thận trọng trong các hành động nhằm cân bằng giữa lợi ích địa chính trị của Đông Nam Á với mục tiêu chiến lược địa chính trị của Mỹ. Bắc Triều Tiên chắc chắn đang đặt ra mối đe dọa hiện hữu và ngay trước mắt dành cho Mỹ và khu vực Đông Bắc Á, nhưng ngài Tổng thống Mỹ có thể sẽ nhận ra rằng trong dài hạn, vấn đề Châu Á còn đáng để quan tâm hơn.

Để dễ hình dung về chuyến thăm của ông Trump đến Đông Nam Á, hãy nhớ lại cách mà ngài Tổng thống tiền nhiệm – Barack Obama – đã ứng xử với khu vực. Được biết đến là người có tầm hiểu biết và quan điểm hướng ngoại, Ông Obama dành sự ủng hộ tuyệt đối cho trật tự toàn cầu dựa trên nền tảng pháp lý, vốn tồn tại từ sau thế chiến thứ thứ II đến nay. Vì vậy, những hiệp định mang tính cách mạng về biến đối khi hậu, giải trừ vũ khí hạt nhân và tự do thương mại khu vực đều có hiệu lực trong nhiệm kỳ của ông. Obama đã chủ trì và tham dự các cuộc họp thượng đỉnh với các nhà lãnh đạo Đông Nam Á nhiều hơn bất kỳ Tổng thống Mỹ nào khác. Chiến lược “xoay trục” và “tái cân bằng” dành riêng cho Đông Nam Á của Obama một phần bởi vì thiện cảm cá nhân ông dành cho khu vực, nơi Obama trải qua phần lớn thời thơ ấu của mình.

Tổng thống Trump rõ ràng có sách lược địa chính trị rất khác biệt với Obama, Trump ưu tiên lợi ích hơn là giá trị. Với sự chán ghét và ngờ vực rõ ràng dành cho chủ nghĩa khu vực và đa phương, Trump đã chọn con đường chủ nghĩa song phương bất cứ khi nào có thể, và thậm chí còn dùng các hành động đơn phương miễn là không bị quốc tế trừng phạt. Quan điểm này giải thích cho việc tại sao Trump nỗ lực tái đàm phán NAFTA và Hiệp ước hạt nhân với Iran, và giải thích cho hành động rút Mỹ khỏi TPP và UNESCO.

Cũng trên nền tảng song phương, ông chủ Nhà Trắng đã chủ trì một loạt các cuộc gặp gỡ với lãnh đạo các quốc gia ASEAN như Việt Nam, Malaysia, Thái Lan và Singapore tại Nhà Trắng kể từ tháng 5/2017 đến nay. Mỗi cuộc gặp gỡ đều là cuộc xúc tiến thương mại trị giá hàng tỷ USD, kêu gọi các nước mua hàng hóa và dịch vụ của Mỹ, ví dụ như than đá hay máy bay Boeing (trong trường hợp của Thái Lan), và kêu gọi các nước này đầu tư nhiều hơn vào Mỹ. Dường như vai trò đang bị đảo ngược. Nếu như trước đây, Hoa Kỳ là nhà tài trợ, nhà đầu tư và người tiêu dùng của các quốc gia khác. Thì nay, vai trò đó đang chuyển sang cho các nước Đông Nam Á. Có lẽ vì các nước này là các nền kinh tế đang phát triển có các lợi thế so sánh về địa kinh tế, và có lẽ bởi vì Trump đang cố khắc phục tình trạng thâm hụt của Mỹ với 16 nước khác, mà trong đó bao gồm 4 quốc gia ASEAN được nói ở trên.

Thật vô tình, chủ nghĩa thương mại song phương của Trump đã tạo điều kiện cho Mỹ quay trở lại khu vực, và củng cố lại tầm ảnh hưởng đang bị suy yếu của Mỹ tại Đông Nam Á. Sự xoay chuyển này được hoan nghênh bởi các nước thành viên trong khu vực, các nước đang phải nhún nhường trước Bắc Kinh chỉ vì họ không còn sự lựa chọn nào khác. Với sự hậu thuẫn của Mỹ trong khu vực, với vai trò được củng cố bởi các lực lượng trung gian như Nhật Bản và Úc, ASEAN sẽ đạt được cân bằng về địa chính trị hơn. Tuy nhiên, trong chuyến thân chinh đến Việt Nam và Philippines để tham dự Hội nghị APEC và Hội nghị ASEAN – Hoa Kỳ, cộng với một loạt các cuộc họp liên quan bên lề Hội nghị, ông Trump không thể nào trở thành người bảo vệ cho toàn cầu hóa, đặc biệt nếu ông quyết định trở về sớm hơn dự kiến 1 ngày và bỏ lỡ Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á gồm 18 nước, bao gồm ASEAN, các nước Bắc Á, Úc, New Zealand, Ấn Độ, Nga và Mỹ.

Bước đi này là hoàn toàn dễ hiểu đối với một người như Trump. Đương nhiên, việc Trump không tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á sẽ làm suy yếu đi vai trò trung gian và vai trò nhạc trưởng của ASEAN trong vấn đề trật tự khu vực châu Á. Nhưng, miễn là Trump tăng cường mối quan hệ song phương với các lãnh đạo trong khu vực ASEAN để chỉnh lại cán cân gần đây đang bị Bắc Kinh chiếm ưu thế, thì chuyến đi đến Đông Nam Á lần này của Trump vẫn được xem như là chuyến đi có ý nghĩa chiến lược quan trọng và xứng đáng với những gì mà người ta bàn tán về nó. Hơn nữa, nếu nhìn từ góc độ tốc độ tăng trưởng kinh tế của ASEAN, có khả năng sẽ còn tiếp các chuyến công du cấp tổng thống đến khu vực này.

Tăng trưởng vượt bậc của ASEAN

Đông Nam Á, với thị trường tiêu dùng 635 triệu dân và GDP 2,6 nghìn tỷ USD, đã trở thành khu vực tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới, với tốc độ tăng trưởng bình quân trong toàn khu vực vào khoảng 5%. ASEAN là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Mỹ. Kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng gấp 3 lần trong 20 năm qua. Ở chiều ngược lại, Mỹ cũng là nhà đầu tư lớn thứ 4 tại ASEAN, với hơn 226 tỷ USD dòng vốn đầu tư vào khu vực, nhiều hơn tất cả các khoản đầu tư nào khác của Mỹ vào châu Á, theo số liệu của Văn phòng thư ký ASEAN. Ngược lại, dòng vốn đầu tư của ASEAN vào Mỹ đang ở mức 27 tỷ USD, kết quả của sự tăng trưởng 28% mỗi năm từ 2004 đến nay.

Dòng vốn đầu tư ra nước ngoài (OFDI) của Đông Nam Á còn hạn chế nhưng đã tăng lên mạnh mẽ. Từ việc chỉ chiếm 0.45% trong tổng OFDI của thế giới vào năm 1990, thị phần OFDI của Đông nam Á đã tăng lên 3.9% vào năm 2016. Nếu chỉ tính tổng OFDI của các nước đang phát triển, thì OFDI của Đông nam Á đã tăng tỷ trọng từ 6,5% trong năm 1990 lên 17.4% vào năm ngoái.

Tốc độ tăng trưởng này thật đáng kinh ngạc khi so với các khu vực mới nổi khác. Trong năm 1990, khu vực Mỹ Latin chiếm khoản 39.7% OFDI từ các nền kinh tế mới nổi, trong khi châu Á chiếm 46.4%. Trong khi chưa đầy 3 thập kỷ tiếp theo, theo số liệu của Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Thương mại và Phát triển, châu Á đã trở thành động cơ thúc đẩy chính về OFDI, chiếm đến 85.5% trong tổng OFDI từ các nền kinh tế đang phát triển, trong khi thị phần của châu Mỹ Latin đã giảm còn 9.8%.

Bên trong khu vực, đầu tư nội khối của ASEAN đã tăng lên đáng kể và trở thành nguồn đầu tư chính trong khu vực, chiếm đến 18.5% tổng dòng vốn đầu tư, mặc dù thương mại nội khối của ASEAN vẫn duy trì mức ổn định 25% trong tổng kim ngạch thương mại. Nói cách khác, các nền kinh tế ASEAN đã và đang giao dịch với phần lớn các đối tác bên ngoài nhưng lại đang chú trọng đầu tư lẫn nhau nhiều hơn, dọn đường cho một mức độ hội nhập kinh tế khu vực càng ngày càng sâu rộng.

Vì vậy, Tổng thống Trump sẽ còn nhiều việc phải làm và nhiều vấn đề phải suy nghĩ hơn khi lựa chọn cách tiếp cận về thương mại với khu vực. ASEAN – nhóm khu vực pha tạp nhiều sự khác biệt – có lẽ sẽ trở thành một rắc rối cho ông chủ Nhà Trắng trong việc tìm kiếm chiến lược trong thương lượng, đàm phán. Nhưng về dài hạn, ASEAN đại diện cho một cơ hội kinh doanh tốt đẹp dành cho Hoa Kỳ. Trong khi ASEAN cần Hoa Kỳ để duy trì và cân bằng an ninh khu vực, Hoa Kỳ chắc chắn cũng rất nóng lòng muốn cùng tận hưởng sự thịnh vượng đang tiếp diễn của khu vực ASEAN. Không chỉ vì ASEAN là một đối tác thương mại hữu ích dành cho Mỹ, mà còn vì đầu tư nội khối của ASEAN và các mẫu hình thương mại của khối cho thấy, khu vực này sẽ tiếp tục tăng trưởng, bất chấp tình hình chính trị nội bộ rối ren của các nước trong khu vực. Điều đó, vượt lên trên cả các mối thù hằn về chính trị, sẽ giúp níu kéo Trump quay trở lại và tham gia vào khu vực ASEAN.

Source: Nikkei Asia - TQ

Từ khóa: Trump, châu Á, kinh tế, Mỹ, ASEAN, hội nhập, đầu tư nội khối, tăng trưởng thương mại.