Số liệu thương mại toàn cầu cho thấy tiến trình toàn cầu hóa vẫn đang diễn ra mạnh mẽ

toan cau hoa 1

Ngày nay, chúng ta hay nói về kỷ nguyên mới của tiến trình toàn cầu hóa, đánh dấu bằng sự trổi dậy của những nền kinh tế mới nổi. Nhưng, toàn cầu hóa thực ra là gì?

Richard Baldwin, tác giả cuốn The Great Convergence, lập luận rằng xu hướng toàn cầu hóa là sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại ở những nền kinh tế đã phát triển với lực lượng nhân công ở những nền kinh tế đang phát triển. Tuy nhiên, ông cũng nói thêm rằng, chuỗi giá trị toàn cầu hiện tại vẫn mang tính khu vực nhiều hơn. Các loại hàng hóa trung gian như phụ tùng xe hơi chủ yếu được vận chuyển qua lại giữa các “nhà máy lắp ráp” trong cùng một khu vực (Bắc Mỹ, Châu Âu, Đông Á), và sau đó, sản phẩm hoàn chỉnh sẽ được chuyển đến người tiêu dùng. Trung Quốc là một ngoại lệ của quy trình này, bởi vì họ giữ vai trò như một nhà máy khổng lồ, lắp ráp các sản phẩm cho thị trường Mỹ và EU.

Chúng ta có thể làm rõ lập luận trên bằng cách phân tích xu hướng của dòng dữ liệu về tình hình thương mại thế giới từ năm 2002 đến 2016. Các dữ liệu này sẽ được xem xét dưới góc độ từng nhóm quốc gia: Bắc Mỹ, Châu Âu, Đông Á, Đông Nam Á, Nam Mỹ, nhóm các quốc gia kém phát triển, và nhóm các quốc gia còn lại (ROW).

Vậy, ai thực hiện giao dịch nhiều nhất?

Biểu đồ bên dưới thể hiện sơ lược tỷ lệ phần trăm của từng khu vực trong tổng giá trị thương mại toàn cầu năm 2016, và những thay đổi của nó so với năm 2002. Chúng ta có thể thấy, khu vực Châu Âu chiếm tỷ lệ cao nhất, cả về xuất khẩu lẫn nhập khẩu, theo sau là khu vực Đông Á, nhóm ROW và kế đó là khu vực Bắc Mỹ. Những dòng chảy thương mại này được tổng hợp từ dữ liệu về giá trị nhập khẩu trên trang UN COMTRADE.

ng của từng khu vực trong hoạt động thương mại toàn cầu, từ năm 2002 đến 2016, tính theo đơn vị phần trăm. Có thể thấy, tỷ trọng của khu vực Đông Á đã tăng thêm 5%. Tỷ trọng của nhóm ROW cũng tăng lên đáng kể, trong đó, tỷ trọng giá trị nhập khẩu của nhóm này tăng 3% và tỷ trọng xuất khẩu tăng 7%.

Chỉ số của khu vực Đông Nam Á và Nam Mỹ cũng tăng lên. Điều này phản ánh sự gia tăng về tầm quan trọng của những thị trường mới nổi. Và việc tăng thị phần của các nhóm nước trên còn do sự sụt giảm về tỷ trọng xuất nhập khẩu của khu vực Châu Âu và Bắc Mỹ.

Ai giao thương với ai?Người ta thường lập luận rằng, khoảng cách địa lý là một nhân tố quan trọng trong hoạt động thương mại quốc tế, rằng các quốc gia có xu hướng thực hiện giao dịch với những nước nằm gần họ hơn. Lập luận này được thể hiện rõ qua một thực tế rằng, những cắt giảm trong chi phí vận chuyển hàng hóa và bất cân xứng thông tin với những thay đổi trong chi phí vận chuyển con người.

Bảng ma trận bên dưới đã chứng minh điều này.Mỗi ma trận biểu diễn tỷ trọng hoạt động thương mại giữa các đối tác. Ô càng được tô đậm thì đối tác thương mại đó càng quan trọng với một quốc gia. Hai bảng nằm trên biểu diễn tỷ lệ vào năm 2002 và hai bảng phía dưới biểu diễn tỷ lệ của năm 2016. Hoạt động xuất khẩu được biểu diễn trong các bảng bên trái, xuất khẩu ở bên phải.

Một điều có thể nhận ra ngay lập tức là tỷ trọng giao dịch nội khối của nhóm các quốc gia Châu Âu là rất cách biệt so với các nhóm còn lại. Năm 2016, 54% giá trị xuất khẩu vào các nước Châu Âu đến từ các nước trên cùng lục địa. Và chỉ số này là 56% đối với giá trị nhập khẩu. Các chỉ số tương tự đối với khu vực Bắc Mỹ lần lượt là 33% và 48%, cao thứ hai trong bảng. Khu vực Châu Á đạt lần lượt là 31% và 29%. Điều này lý giải tại sao, nhiều doanh nghiệp đang lo lắng về vấn đề Brexit, mà sẽ tạo ra các rào cản (cho dù nhỏ) vào thị trường châu Âu. Phương pháp sản xuất Just-in-time (“sản xuất đúng sản phẩm với đúng số lượng tại đúng nơi vào đúng thời điểm”) rất dễ bị ảnh hưởng bởi những rào cản thủ tục tại biên giới.

“chuỗi giá trị toàn cầu chủ yếu vẫn mang tính khu vực” là có thật, nhưng có vẻ xu hướng này đang giảm đi. Chúng tôi đã chứng mình được điều này qua đồ thị bên dưới. Biểu đồ này biểu diễn những thay đổi về tỷ trọng hoạt động thương mại bên trong khu vực, của từng nhóm quốc gia. Chúng ta thấy, chỉ có nhóm ROW là có sự gia tăng hoạt động thương mại với các đối tác trong cùng nhóm, và phải lưu ý rằng, các quốc gia này không hề nằm cùng một khu vực địa lý.

Tổng quát hơn nữaNhìn chung, bảng ma trận ở phía trên đã biểu diễn sự gia tăng về tầm quan trọng của nhóm quốc gia ROW, như một điểm đến cho hoạt động xuất khẩu của những nhóm khu vực khác. Tỷ trọng xuất khẩu của khu vực Đông Á đến nhóm này đã tăng từ 8% thành 18% trong giai đoạn 2002 – 2016. Chỉ số tương tự của khu vực Châu Âu đến nhóm này cùng tăng từ 19% thành 22%; còn với Bắc Mỹ thì từ 8% thành 13%. Điều đó nói lên rằng, các nhóm khu vực đã bắt đầu chuyển hoạt động thương mại đến các quốc gia còn lại trên thế giới, giảm dần giao dịch với các quốc gia trong khu vực.

Vai trò của các trung gian

Để thực sự hiểu rõ vấn đề này, chúng ta cần xem qua hoạt động thương mại của khu vực dịch và khu vực trung gian. Thị trường trung gian, như công tắc trong máy đánh trứng hay dịch vụ tư vấn sáp nhập, đang ngày càng trở nên quan trọng hơn trong thương mại toàn cầu.

Biểu đồ bên dưới biểu thị tỷ trọng của khu vực trung gian trong tổng giá trị thương mại. Từ đây, chúng ta nhìn thấy một sự gia tăng trong tỷ trọng của hàng hóa trung gian trong tổng giao dịch hàng hóa từ 48% lên 52%, và tỷ trọng của khu vực trung gian này trong tổng giá trị thương mại từ 35% lên 39%. Nói cách khác, việc sản xuất phụ tùng đang được thuê ngoài nhiều hơn, trước khi chúng được lắp ghép thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Chúng ta cũng nhận thấy một sự sụt giảm nhẹ của tỷ trọng dịch vụ trong tổng giá trị thương mại. Mặc dù các chỉ số về dịch vụ thường không đáng tin cậy, nhưng những ước lượng này vẫn khá phù hợp, vì chúng được tổng hợp bởi IMF và WTO. Thật ra, nhiều số liệu về hoạt động thương mại hàng hóa cũng phản ánh giá trị của hoạt động dịch vụ dưới dạng một loại hàng hóa, ví dụ những phần mềm dùng cho hoạt động thiết kế hay sản xuất.

Thậm chí, đối với sự gia tăng về giá trị thương mại trong lĩnh vực sản xuất trung gian, các dữ liệu cũng biểu diễn một xu hướng tương tự - tách dần khỏi hoạt động thương mại giữa các đối tác trong cùng khu vực. Có thể bạn sẽ muốn biết chúng tôi làm cách nào để xây dựng các nhóm dữ liệu, nhưng không phải vậy. Bảng số liệu bên dưới đã thể hiện rằng, thậm chí trong từng nhóm hàng hóa trung gian, vẫn tồn tại một xu hướng giảm nhẹ về tầm quan trọng của hoạt động thương mại trong cùng khu vực. Và xu hướng này có vẻ như đang diễn ra với mọi nhóm hàng hóa.

Tất cả những số liệu này cho chúng ta nhìn thấy điều gì? Thực ra, hoạt động thương mại vẫn mang nặng tính khu vực. Nhưng xu hướng đó đang dần thay đổi. Sự gia tăng vài trò toàn cầu của Trung Quốc trong 15 năm qua vẫn không thể thúc đẩy Đông Á chuyển trọng tâm xuất nhập khẩu vào những thị trường bên trong khu vực. Và khối Châu Âu cũng đang giảm dần xu hướng chỉ tập trung giao thương với các thành viên trong cùng khu vực. Những thông tin mới đây về quan hệ giữa Mỹ với công ty Bombardier của Canada cho thấy rằng, xu hướng ưu tiên thực hiện hoạt động thương mại với đối tác cùng khu vực ở thị trường Bắc Mỹ cũng đang suy giảm. Trong tương lai, quyết tâm theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ của Washington có thể sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến những số liệu này, nhưng ở hiện tại, chúng ta không phải đang rời xa – mà là đang hướng đến một tiến trình toàn cầu hóa thực sự.

Nguồn: The Conversation – HN

Từ khóa: số liệu, thương mại toàn cầu, tiến trình toàn cầu hóa, diễn ra mạnh mẽ