Pháp dẫn đầu chủ nghĩa bảo hộ tại châu Âu

phap 2

Kể từ khi hình thành từ tháng 6, chính phủ mới của Pháp đã phát đi những tín hiệu hai chiều trong các quan điểm về kinh tế của mình.

Một mặt, Paris đưa ra kế hoạch tăng cường sức cạnh tranh của nền kinh tế bằng cách cải cách luật lao động và cắt giảm chi tiêu công. Mặt khác, họ lại đặt các rào cản cho các nhà đầu tư bên ngoài EU trong việc mua lại các công ty trong các lĩnh vực chiến lược, phản đối chương trình cho phép người lao động Đông Âu làm việc ở Pháp và ngăn cản Ý tiếp quản một nhà máy đóng tàu của Pháp. Những động thái này đã làm dấy lên mối quan tâm cả trong và ngoài nước Pháp, cho rằng Paris sẽ theo đuổi các biện pháp bảo hộ mà Brussels từng phản đối Hoa Kỳ. Trong khi cuộc tranh luận về tương lai của khu vực đồng euro vẫn chưa mở ra, chương trình nghị sự năm 2018 và các năm tiếp theo của EU sẽ phải giải quyết câu hỏi liệu Liên minh Châu Âu có cần bảo hộ Liên minh khỏi sự cạnh tranh từ bên ngoài, và trong một số trường hợp là cạnh tranh từ bên trong, hay không.

Sự quay lại của chủ nghĩa bảo hộ

Tổng thống Emmanuel Macron không phải là nhà lãnh đạo Pháp đầu tiên hứa hẹn bảo vệ đất nước mình khỏi sự cạnh tranh từ nước ngoài. Trong thế kỷ 19, nước Pháp là một nhà sản xuất nông nghiệp lớn, đã phải cạnh tranh với các nước công nghiệp hoá như Đức và Anh, điều này có lẽ làm cho Paris có xu hướng bảo vệ nền kinh tế hơn là các nước láng giềng ở Bắc Âu. Ở một chừng mực nào đó, vai trò nổi bật về mặt lịch sử của nước Pháp trong nền kinh tế cũng là một di sản của chế độ quân chủ chuyên chế, khi quyền lực một chính quyền trung ương toàn trị thống trị đất nước. Ngay cả sau cuộc Cách mạng Pháp, đất nước này vẫn tiếp tục dựa vào nhà nước để lãnh đạo chính trị và hướng dẫn kinh tế. Khái niệm chủ quyền phổ biến mà cuộc cách mạng đưa ra, vẫn là một nét đặc trưng của bản sắc chính trị của Pháp. Kết quả là nhiều cử tri Pháp hoài nghi về toàn cầu hóa bởi vì nó đe dọa làm suy yếu, phá hoại bản sắc và chủ quyền quốc gia của họ và xói mòn tính trách nhiệm dân chủ bằng cách trao quyền nhiều hơn cho các cá nhân (và trong nhiều trường hợp là nước ngoài).

Những hoài nghi về toàn cầu hóa của cử tri Pháp đã ảnh hưởng ngược lại lên nền chính trị của Pháp. Các lực lượng chính trị cánh hữu và cánh tả trong cuộc bầu cử tổng thống ở Pháp hồi đầu năm nay cũng đã kêu gọi đóng cửa biên giới đối với các công ty nước ngoài và đưa ra các cơ chế ưu tiên quốc gia. Trong khi đó, lực lượng ôn hòa lại ủng hộ ý tưởng về một thị trường tự do. Nhưng nhiều người tin rằng nhà nước Pháp không thể từ bỏ vai trò của mình trong nền kinh tế; họ tin rằng các lĩnh vực quan trọng nhất của đất nước (bao gồm nông nghiệp và các ngành chiến lược khác) cần được bảo hộ từ các đối thủ bên ngoài.

Không những các quan điểm này định hình nền chính trị quốc gia mà còn ảnh hưởng đến quan điểm của Pháp đối với Liên minh châu Âu. Sự hội nhập của lục địa chỉ là một hình thức toàn cầu hoá khác đang cướp mất chủ quyền của nước Pháp. Tuy nhiên, phe ôn hòa lại nghĩ khác. Đối với họ, khối liên minh này là một công cụ để quản lý toàn cầu hóa, bảo vệ Pháp khỏi những tác động tiêu cực và tăng cường sự cống hiến của Paris trong các vấn đề quốc tế. Tuyên bố gần đây của Macron nhằm củng cố "một châu Âu bảo vệ chính mình" đã phản ánh quan điểm này, điều này đã định hình các chính sách của chính phủ ông.

Chiến lược bảo hộ hai lớp của Pháp

Để đạt được các mục tiêu kinh tế, Pháp đang thúc đẩy các quy định mới về thị trường trong khối Liên minh Châu Âu (hiện nay đang cho phép hàng hóa, con người, vốn và dịch vụ dịch chuyển tự do) để bảo vệ tốt hơn cho các khu vực Châu Âu, trong đó có Pháp. Paris tiếp cận theo hai cách. Thứ nhất, Pháp muốn EU được bảo hộ mạnh mẽ hơn trước sự cạnh tranh của nước ngoài. Để đạt được điều đó, Chính phủ Pháp đã đề nghị đưa ra một "Đạo luật mua hàng châu Âu", điều này khiến cho các công ty bên ngoài Liên minh châu Âu gặp khó khăn hơn trong việc tham gia các gói thầu của Chính phủ. Hơn nữa, Tổng thống Macron đã đề xuất một cuộc cải cách khiến cho các nhà đầu tư bên ngoài khối EU khó khăn hơn để mua lại các công ty trong nước ở một số ngành chiến lược. Biện pháp này được tăng cường bởi những lo ngại rằng các nước như Trung Quốc có thể tiếp cận với tri thức và công nghệ nhạy cảm bằng cách mua lại các công ty châu Âu.

Mặc dù các quy định này đã tồn tại ở một số nước EU, Pháp vẫn hy vọng quy định này được nâng lên ở cấp độ liên minh EU, để các nước thành viên EU khi đàm phán với nhà đầu tư nước ngoài, sẽ có cơ sở để viện dẫn. Ủy ban châu Âu đã bắt đầu nghiên cứu để ban hành một quy trình kiểm tra chặt chẽ đối với các nhà đầu tư bên ngoài đang muốn thâu tóm các công ty chiến lược ở Châu Âu; Brussels thậm chí còn đang tìm cách ngăn chặn các thương vụ có liên quan đến các công ty nước ngoài được hỗ trợ bởi các khoản trợ cấp của chính phủ hoặc các thương vụ có động cơ chính trị hơn là động cơ kinh tế. Ủy ban này dự kiến sẽ đệ trình vấn đề này vào tháng Chín tới.

Chiến lược thứ hai của Paris là nhằm bảo vệ Pháp khỏi sự cạnh tranh với các nước thành viên EU. Chính phủ Pháp đã kêu gọi Brussels cải tổ hệ thống lao động, hệ thống trước giờ vẫn cho phép người lao động từ các nước EU tạm thời làm việc ở các quốc gia thành viên khác, nhưng lại đóng thuế và bảo hiểm xã hội cho đất nước của người lao động. Theo chương trình này, nhân viên từ các quốc gia có mức lương thấp như Ba Lan và Romania, có thể làm việc ở những nước có mức lương cao hơn như Pháp và Áo với mức lương yêu cầu thấp hơn so với công dân nước sở tại. Theo quan điểm của Paris, điều này khuyến khích cạnh tranh không lành mạnh và "bán phá giá lao động" trong Liên minh châu Âu.

Trong khi đó, Pháp đang nỗ lực để chấm dứt các thỏa thuận cho phép các công ty công nghệ cao hoạt động ở các nước như Ireland và Luxembourg được trả thuế thấp. Ủy ban Châu Âu đã đề xuất việc áp dụng một hệ thống tính lợi nhuận chịu thuế của các công ty áp dụng trên toàn EU, một ý tưởng được Paris hậu thuẫn. Nếu được chấp thuận, hệ thống sẽ cho phép các công ty nộp một tờ khai thuế duy nhất cho tất cả các hoạt động được thực hiện trong khối. Nhưng Pháp còn tham vọng hơn thế, Pháp hy vọng EU sẽ ban hành một mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu trên toàn lục địa. Động thái này chắc chắn sẽ gây tranh cãi, bởi vì quyền thu thuế là quyền tối cao mà ít nước thành viên nào sẵn sàng từ bỏ.

Đồng minh và đối thủ

Tất nhiên, Pháp sẽ tìm thêm một số đồng minh ủng hộ quan điểm của mình. Các nước Nam Âu như Italy, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, có nền kinh tế không cạnh tranh như các nước láng giềng phía Bắc, sẽ có khuynh hướng ủng hộ các biện pháp bảo hộ. Các nước này có khả năng kêu gọi giảm giá đồng euro để tăng xuất khẩu, giữ các khoản trợ cấp tại các khu vực nhạy cảm và bảo vệ ngành nông nghiệp trong các cuộc đàm phán thương mại tự do với các quốc gia khác.

Đức cũng ủng hộ đề xuất của Paris. Berlin chia sẻ với mối quan ngại của Paris khi các nhà đầu tư bên ngoài xâm nhập vào một số công ty quan trọng. Năm ngoái, một công ty Trung Quốc đã mua nhà máy sản xuất robot Đức KUKA, việc này gây ra một cuộc tranh luận dữ dội về tương lai của lĩnh vực công nghệ của nước này. Berlin cũng mong muốn nâng tầm vị thế các doanh nghiệp châu Âu; chính phủ Đức đã phàn nàn rằng các công ty của châu Âu gặp khó khăn khi đầu tư hoặc xuất khẩu sang Trung Quốc hơn là khi các công ty Trung Quốc đầu tư hoặc xuất khẩu vào châu Âu. Hơn nữa, Đức cũng ủng hộ Pháp trong việc đề nghị EU xóa bỏ lỗ hỏng trong hệ thống thuế hiện nay. Tuy nhiên, quan điểm của Đức về các vấn đề trên có khả năng sẽ thay đổi sau cuộc bầu cử tổng thống Đức vào ngày 24 tháng 9 tới, đặc biệt là nếu Đảng Dân chủ Tự do lên cầm quyền.

Ủy ban châu Âu cũng đã cho thấy họ sẵn sàng thông qua các biện pháp bảo hộ, ít nhất là ở một số lĩnh vực nhất định. Hồi tháng 6, Brussels đã áp dụng các biện pháp chống bán phá giá mới đối với mặt hàng thép của Trung Quốc, cáo buộc Bắc Kinh không công bằng khi hỗ trợ các nhà xuất khẩu. Đây không phải là lần đầu tiên Châu Âu và Trung Quốc đối đầu trong vấn đề này; Trong quá khứ, các tấm pin mặt trời của Trung Quốc và các linh kiện ô tô đã gặp phải phản ứng tương tự từ Brussels.

Tuy nhiên, ngoài các đồng minh tiềm năng, Pháp cũng gặp phải các phe phản đối. Các nước Bắc Âu như Hà Lan và Thụy Điển đã ủng hộ các sáng kiến định hướng thị trường và chống lại các biện pháp bảo hộ. Những quốc gia này có thể phản đối việc Pháp tìm kiếm các quy định mới trong nội bộ thị trường EU. Các dấu hiệu sớm của cuộc tranh chấp sắp xảy ra này bắt đầu nổi lên tại hội nghị thượng đỉnh EU vào tháng 6, khi Tổng thống Macron đưa ra lời kêu gọi tăng cường kiểm soát đầu tư nước ngoài trong các văn bản kết luận tại hội nghị. Yêu cầu này đã gây ra sự phản đối từ các quốc gia Bắc Âu, cũng như các nền kinh tế nhỏ như Hy Lạp và Ireland, họ lo sợ động thái này sẽ làm suy yếu đầu tư nước ngoài. Trên thực tế, lời kêu gọi gây nhiều tranh cãi của Tổng Thống Macron kết luận của hội nghị thượng đỉnh chỉ đơn thuần là mong muốn thảo luận lại vấn đề này trong tương lai.

Ủy ban Châu Âu cũng đã chỉ trích “Đạo luật mua hàng châu Âu” của Pháp, cảnh báo rằng nó có thể phá vỡ thị trường nội khối. Vào tháng 5, phó chủ tịch Jyrki Katainen đã gọi dự luật là "các quy tắc không theo tự nhiên" khi "bắt buộc người dân hoặc chính quyền địa phương chỉ mua các sản phẩm của Châu Âu mà không có lý do gì". Trong khi đó, sự thúc đẩy của Pháp nhằm giảm "bán phá giá lao động" trong Liên minh châu Âu có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng giữa Đông Âu và Tây Âu. Về nguyên tắc, các nước Đông Âu không có quyền ngăn chặn việc sửa đổi hệ thống lao động nếu các nước Tây Âu đoàn kết lại. Tuy nhiên, Brussels có lẽ sẽ tìm kiếm một sự thỏa hiệp giữa hai khu vực. Kết quả là hệ thống lao động có thể được cải tạo để giảm thiểu tác động của nó lên thị trường lao động.

Tầm nhìn của Pháp đối với tương lai của thị trường nội bộ châu Âu là mới mẻ. Tuy nhiên, sự ra đi của Anh sẽ đặt các đàm phán về vấn đề này vào một bối cảnh khác. London từ lâu đã chống lại chủ nghĩa bảo hộ và đã chỉ trích các quy định quá mức trong Liên minh châu Âu. Nếu không có Anh, phe thị trường tự do trong EU sẽ mất tiếng nói lớn trong các cuộc tranh luận sắp tới. Cho dù vậy, Pháp cũng không có khả năng thay đổi cơ cấu EU một mình, bất kể sự nổi bật về chính trị và kinh tế của mình trên lục địa. Mặc dù EU vẫn có cơ hội đạt được thỏa thuận về một số vấn đề nhưng những cuộc đàm phán như thế này có nguy cơ gia tăng các rạn nứt và kéo các nước trong Liên minh châu Âu ngày càng tách xa nhau.

Nguồn: Stratfor – world view

Từ khóa: Pháp, dẫn đầu, chủ nghĩa bảo hộ, châu Âu