Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một nghiên cứu về những trở ngại pháp lý trong kinh doanh đã kiến nghị rằng ASEAN cần xây dựng một cụm ngành mới – bao gồm dịch vụ điện tử, dịch vụ hậu cần, dịch vụ tài chính và dịch vụ cơ sở hạ tầng.

ASEAN đã ra đời vào thời điểm có sự thay đổi lớn đối trong khu vực Đông Nam Á - phong trào giải phóng thuộc địa, tiến trình công nghiệp hóa nhanh và những bất ổn kinh tế. Hiện tại, ở tuổi 50, ASEAN sẽ phải đối mặt với những liên minh kinh tế mới, bối cảnh "công nghiệp hóa" mới với tên gọi là Công nghiệp 4.0, và những bất ổn kinh tế.

Cộng đồng kinh tế ASEAN (viết tắc là AEC) được thành lập vào cuối năm 2015 nhằm đưa 10 nước thành viên xích lại gần hơn trong tiến trình hội nhập và hợp tác kinh tế. Cộng đồng này có rất nhiều tiềm năng vì nó sở hữu một thị trường trên 600 triệu người. AEC đóng một vai trò quan trọng trong việc mở ra các cơ hội kinh tế cho các doanh nghiệp và phát triển con người. Đã từng bị dư luận chỉ trích vì sự tiến triển chậm chạp, nhưng trên thực tế ASEAN đã đạt được rất nhiều thành tựu kinh tế qua nhiều năm, trước khi AEC ra đời.

Thuế nhập khẩu đối với hàng hoá giữa các nước ASEAN hầu như  đã được loại bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, điều cần quan tâm hiện tại là một vấn đề khác. Đó là những biện pháp phi thuế quan (NTMs - non-tariff measures), đang cản trở thương mại trong khu vực. Các doanh nghiệp phải đối mặt với các yêu cầu rườm ra về hồ sơ, phải trông chờ sự chấp thuận từ nhiều cơ quan cho cùng một giao dịch, và không có các dịch vụ trực tuyến hỗ trợ việc thực hiện thủ tục, các yêu cầu khác đối với hàng hoá trước khi bán ra thị trường, chẳng hạn như việc lấy mẫu và kiểm duyệt.

Mặc dù sự tồn tại của các hiệp định thương mại tự do (FTAs) với các đối tác ưu tiên có thể giúp loại bỏ một số trở ngại nêu trên, các rào cản đó cũng không được loại bỏ hoàn toàn. Và đối với nhiều doanh nghiệp Đông Nam Á hoạt động trong chuỗi giá trị toàn cầu, việc chỉ dựa vào các FTAs là không đủ để từng bước loại bỏ các trở ngại.

Do đó, ASEAN cần chủ động đoán trước và nắm bắt các cơ hội kinh tế nằm ngoài những nội dung có trong các FTAs

Xác định các rào cản pháp lý then chốt

Các rào cản pháp lý có thể làm trì hoãn hoạt động thương mại cũng như làm phát sinh chi phí kinh doanh. Năm ngoái, giáo sư Pearlie Koh và Yip Man và các cộng sự tại Khoa Luật Trường Đại học Quản lý Singapore đã bắt tay vào một nghiên cứu để xác định các rào cản pháp lý quan trọng mà các doanh nghiệp ở ASEAN phải đối mặt.

Nghiên cứu tập trung vào các lĩnh vực chính: doanh nghiệp, thương mại và đầu tư, tình hình sử dụng đất và các rào cản giải quyết tranh chấp, và những thiếu sót trong thông tin pháp lý. Bài nghiên cứu thu thập thông tin và khảo sát từ các nguồn, bao gồm: các nghiên cứu học thuật, các bài khảo sát doanh nghiệp và các buổi tọa đàm với đại diện doanh nghiệp, nhà quản lý và các nhà nghiên cứu trong khu vực ASEAN.

Báo cáo sơ bộ của nhóm nghiên cứu, đưa ra vào ngày 3 tháng 8, đã đề xuất với các nhà hoạch định chính sách một số kiến ​​nghị ban đầu. (Báo cáo cuối cùng sẽ được công bố trong năm tới). Một là, trong những năm vừa qua, mặc dù có một số lĩnh vực được ASEAN lựa chọn làm "ưu tiên" để  thúc đẩy tiến trình tự do hóa, chúng lại không phù hợp với nền thương mại hiện đại và chuỗi giá trị toàn cầu. Ví dụ, mặc dù ASEAN có những nỗ lực để tự do hoá thương mại trong các lĩnh vực "e-ASEAN" (bao gồm các giao dịch hàng hóa và dịch vụ qua mạng) và lĩnh vực hậu cần, thì các lĩnh vực này không được đưa vào phân khúc ưu tiên trong chương trình nghị sự tự do hoá đầu tư của ASEAN.

Thứ hai, một số rào cản phi thuế quan và hạn chế đầu tư nước ngoài còn tồn tại ngay cả trong các lĩnh vực được ưu tiên của ASEAN. Ví dụ, các hạn chế về tỷ lệ sở hữu vốn của nhà đầu tư nước ngoài vẫn xuất hiện ở các ngành kinh doanh trong các lĩnh vực dịch vụ liên quan đến thương mại điện tử, logistic và cơ sở hạ tầng - tất cả đều được xác định là những lĩnh vực quan trọng trong Kế hoạch tổng thể AEC 2025 – kế hoạch định hướng hội nhập kinh tế cho các năm sau.

Nỗ lực ưu tiên thực hiện tự do hoá trong ba lĩnh vực - hàng hoá, dịch vụ và đầu tư – vì thế không được đồng bộ chặc chẽ. Điều này có nghĩa là, mặc dù có những nỗ lực tự do hóa và tạo điều kiện thuận lợi, nhưng những nỗ lực đó vẫn chưa được tối ưu để đáp ứng tốt nhất các nhu cầu thương mại thực tiễn.

Ngược lại, các nhà sản xuất, nhà cung cấp dịch vụ trong chuỗi giá trị toàn cầu và người tiêu dùng đang yêu cầu phải có sự hỗ trợ trong cả ba lĩnh vực này. Ngành công nghiệp 4.0 được đặc trưng bởi dịch vụ và giao hàng nhanh, thương mại điện tử, hoạt động logistics phức tạp, chuỗi giá trị toàn cầu và việc tăng cường sử dụng công nghệ trong các dịch vụ tài chính - chẳng hạn như kỹ thuật tài chính (fintech) – làm cho hoạt động thương mại trở nên thuận tiện hơn.

ASEAN cần tăng tốc

ASEAN cần phải tăng tốc và đánh giá lại nhu cầu của các chuỗi giá trị để xác định đúng các hành động ưu tiên.Cơ sở hạ tầng cũng cần được đánh giá lại. Cơ sở hạ tầng là yếu tố cần thiết để hoạt động thương mại diễn ra một cách suôn sẻ và hiệu quả, và ở ASEAN, nó cũng thường là vấn đề bị phàn nàn nhiều nhất.

Báo cáo sơ bộ khuyến nghị ASEAN nên thêm vào danh sách các lĩnh vực ưu tiên hiện nay một nhóm ngành ưu tiên mới – bao gồm 4 lĩnh vực chính: dịch vụ điện tử, hậu cần, dịch vụ tài chính và dịch vụ cơ sở hạ tầng. Bốn lĩnh vực trên giúp liên kết hoạt động thương mại xuyên biên giới, hỗ trợ chuỗi sản xuất toàn cầu và là yếu tố quan trọng củng cố sức mạnh của AEC trong thời kỳ công nghiệp 4.0. Điều này đòi hỏi sự tập trung và khả năng phối hợp của các nhà hoạch định chính sách ở ASEAN.

Một lĩnh vực cần quan tâm khác đối với các doanh nghiệp là quyền sử dụng đất. Việc thiết lập quyền sở hữu đất đai ở một số quốc gia trong khu vực Đông Nam Á thường không rõ ràng và dễ nảy sinh các tranh chấp.

Những trở ngại cũng tồn tại trong việc giải quyết các tranh chấp thương mại xuyên biên giới ở khu vực ASEAN, chẳng hạn như bất đồng về ngôn ngữ và do chưa quen với việc xử lý những vụ khiếu nại xuyên biên giới thông qua trọng tài ở một số quốc gia ASEAN.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) ở ASEAN, do có nguồn lực nhỏ hơn các công ty đa quốc gia, nên còn gặp nhiều thách thức hơn bởi các rào cản pháp lý. Điều này có ảnh hưởng rất lớn, nhất là khi các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực đang được khuyến khích tham gia nhiều hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và các hoạt động đầu tư xuyên biên giới.

Có rất nhiều vấn đề cần được tổ chức ASEAN giải quyết để thúc đẩy AEC tiếp tục phát triển. Với tất cả tiềm năng và hứa hẹn, AEC cần phải là một đầu tàu mạnh mẽ hơn, để đưa các thành viên cùng tiến lên phía trước, trên tinh thần kinh doanh cởi mở và khả năng đáp ứng nhanh các nhu cầu của thị trường trong thế kỷ 21.

Nguồn:Sstraitstimes – MH