Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Theo kế hoạch, Hiệp định thương mại tự do EU – Việt Nam (EVFTA) sẽ được tất cả các nước thành viên phê chuẩn trong năm 2018 và có hiệu lực từ năm 2019. Hiệp định sẽ mang lại nhiều cơ hội cũng như tạo ra các tác động to lớn đối với nền kinh tế Việt Nam. Theo đó, Việt Nam sẽ phải đối mặt với những thử thách trong việc cải cách hệ thống luật pháp, đảm bảo tuân thủ đầy đủ các quy định của EVFTA. Rõ ràng một điều là Việt Nam phải thực hiện cải cách để hoạch định cho tương lai cũng như chuẩn bị cho cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Việc cải cách sẽ giúp chuẩn bị tốt cho quá trình chuyển đổi cũng như nắm bắt các cơ hội mới trước mắt.

Việt Nam đã đạt được những gì?

Về cơ chế giải quyết thủ tục cấp phép cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, việc ban hành Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 và Luật Đầu tư số 67/2014/QH13 có hiệu lực ngày 01/7/2015 đã giúp Việt Nam có những thay đổi lớn trong quy định về kinh doanh và đầu tư.

Nhìn chung, Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư của Việt Nam đã đảm bảo được nguyên tắc tự do kinh doanh. Cơ quan cấp phép cũng hoàn toàn tuân thủ thời gian theo quy định trong việc cấp giấy đăng ký đầu tư (IRC) và giấy đăng ký doanh nghiệp (ERC). Những luật mới sửa đổi này đã thực sự cải thiện môi trường kinh doanh và đầu tư của Việt Nam.

Việc áp dụng luật mới còn mơ hồ?

Mặc dù đã có những cải thiện đáng kể trong việc sửa đổi Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư, song nhà đầu tư vẫn còn lo ngại về những điểm không nhất quán trong quá trình thực thi luật hiện hành ở một số khía cạnh nhất định. Luật mới với nhiều quy định chưa thực sự rõ ràng khiến các nhà đầu tư còn băn khoăn.

Ví dụ, về thủ tục đăng ký doanh nghiệp vẫn còn tồn tại những vấn đề sau:

- Trùng lắp trong hồ sơ và cấp phép đầu tư: Thủ tục cấp phép đầu tư bị trùng lắp cả về hình thức lẫn giấy tờ, dẫn đến nhà đầu tư phải tốn nhiều thời gian. Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư quy định thời gian tối đa để cấp IRC là 15 ngày làm việc và ERC là 03 ngày làm việc. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp cơ quan chức năng trễ hẹn. Hơn nữa, Nghị định số 23/2007/NĐ-CP Quy định chi tiết Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hoá và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hoá của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam có nêu rõ, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được cấp giấy phép kinh doanh hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan đến mua bán hàng hóa tại Việt Nam, nhưng không nêu cụ thể thời hạn cấp phép là bao lâu kể từ ngày nhận hồ sơ đăng ký (có thể là 2 tháng hay vài tháng).

- Hạn chế về thời gian góp vốn: thời gian góp vốn theo luật định là quá ngắn, chỉ có 90 ngày. Các doanh nghiệp khó mà góp đủ vốn theo thời hạn này, đặc biệt đối với những dự án có giá trị đầu tư lớn.

- Thủ tục góp vốn/mua cổ phần đối với nhà đầu tư nước ngoài: theo Khoản 2 Điều 46 Nghị định 118/2015/NĐ-CP, nhà đầu tư nước ngoài phải xin cấp phép từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong một số trường hợp nhất định (ví dụ, khi nắm giữ từ 51% vốn điều lệ trở lên của tổ chức kinh tế trong nước). Tuy nhiên, do thiếu hướng dẫn cụ thể, rất nhiều nhà đầu tư nước ngoài phải xin cấp phép bất cứ khi nào họ mua cổ phần, thậm chí cả khi công ty họ không thuộc nhóm ngành kinh doanh có điều kiện.

-     Thủ tục mua bán cổ phần/vốn góp đối với nhà đầu tư nước ngoài: Theo Khoản 3 Điều 36 của Luật Doanh nghiệp 2014, giao dịch mua, bán, chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp và nhận cổ tức của nhà đầu tư nước ngoài đều phải được thực hiện thông qua tài khoản vốn của nhà đầu tư đó mở tại ngân hàng ở Việt Nam, trừ trường hợp thanh toán bằng tài sản. Thêm vào đó, Ngân hàng nhà nước Việt Nam lại có quy định khác nhau giữa vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và vốn đầu tư gián tiếp (FII). Ví dụ, việc thanh toán vốn FDI được thực hiện trên tài khoản vốn trực tiếp của công ty thực hiện dự án. Trong khi đó, các giao dịch thanh toán vốn FII được thực hiện trên tài khoản VND của nhà đầu tư nước ngoài. Trên thực tế, các ngân hàng trong nước lại có những cách hiểu khác nhau đối với quy định này, vì vậy, càng làm nhà đầu tư thêm lúng túng.

-     Hoán đổi cổ phần: Luật Doanh nghiệp Việt Nam chưa quy định về hoán đổi cổ phần.

Các kiến nghị:

Như đã phân tích ở trên, trong một số trường hợp nhất định, hệ thống cấp phép đầu tư hiện nay khiến việc thực thi luật mới gặp khó khăn. Vì vậy, Việt Nam cần đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa các thủ tục, cụ thể như sau:

- Rút gọn quy trình phê duyệt cấp phép đầu tư xuống còn 01 tới 02 bước, theo đó, phương án tối ưu cho Việt Nam là ứng dụng phương thức đăng ký điện tử, hạn chế được các thủ tục chồng chéo;

- Cho phép nhà đầu tư chủ động quyết định thời hạn góp vốn, trừ một số trường hợp cụ thể;

- Đảm bảo việc phê duyệt mua cổ phần tuân thủ đúng luật định;

- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nên có hướng dẫn về giao dịch thanh toán giữa các ngân hàng;

- Bổ sung quy định pháp luật về hoán đổi cổ phần.

Kết luận:

Quan hệ kinh tế giữa EU - Việt Nam là quan hệ hợp tác lẫn nhau. Hiệp định EVFTA chính là một trong những công cụ tạo thuận lợi hóa đầu tư và thương mại giữa các bên. Theo đó, mỗi bên cần đảm bảo tuân thủ quy tắc không phân biệt đối xử. Tuy nhiên, với hiện trạng thực thi pháp luật hiện nay, Việt Nam rất dễ vi phạm quy tắc trên. Để tránh điều đó xảy ra, Việt Nam cần xóa bỏ những quy định không phù hợp, đồng thời nhanh chóng đề ra các giải pháp hiệu quả. Ví dụ, các cơ quan nhà nước cần tăng cường trao đổi thông tin lẫn nhau trong hệ thống, tránh tình trạng trùng lắp hồ sơ, gây mất thời gian cho doanh nghiệp; bên cạnh đó, cần nhanh chóng cải thiện cơ chế liên thông một cửa. Ngoài ra, các cơ quan có thẩm quyền cấp phép cần chú trọng bồi dưỡng đội ngũ nhân lực vững chuyên môn và am hiểu pháp luật để đảm bảo quy trình cấp phép tuân thủ luật định.

Nguồn: mondaq.com – HĐ

Từ khóa: thủ tục, đăng ký đầu tư, Việt Nam, phù hợp, hiệp định, EVFTA