TPP trở lại trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng

TPP 0505

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã rung hồi chuông báo tử đối với Hiệp định xuyên Thái Bình Dương TPP khi ông quyết định sẽ rút nền kinh tế lớn nhất thế giới khỏi Hiệp định này.

Tuy nhiên TPP đã có một hướng đi mới. Các nước đã ký kết còn lại, bao gồm cả Singapore đã đồng ý dịch chuyển thỏa thuận thương mại này theo hướng không có Hoa Kỳ.

TPP được lãnh đạo 13 quốc gia ký kết vào năm 2015, là một trong những Hiệp định thương mại tự do tham vọng nhất từng được đàm phán. Các quốc gia tham gia ký kết, bao gồm cả Hoa Kỳ chiếm 40% nền kinh tế toàn cầu.

Không có Hoa Kỳ, 11 quốc gia còn lại vẫn nằm trong Hiệp định bao gồm: Nhật Bản, Úc, Canada, Brunei, Chilê, Mexico, New Zealand, Malaysia, Peru, Singapore và Việt Nam.

TPP vẫn được xem xét, liệu nó có thể trở nên thành công hay không nếu không có sự tham gia của Hoa Kỳ, tuy nhiên triển vọng về sự phục hồi của nó là tin tốt cho Singapore vốn chỉ có lợi ích nhỏ về thương mại.

Tham vọng về Hiệp định có ảnh hưởng sâu rộng

Singapore từng là quốc gia đề xướng mạnh mẽ của TPP kể từ khi thành lập và thỏa thuận này vốn mang đặc trưng đặc biệt của Singapore - quốc gia khởi xướng Hiệp định này.

TPP vốn có nguồn gốc từ Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương giữa 4 quốc gia Singapore, Brunei, Chile và New Zealand có hiệu lực vào tháng 5 năm 2006.

Hai năm sau, Hoa Kỳ, Australia và Peru chính thức bày tỏ sự quan tâm trong việc đàm phán Hiệp định thương mại tự do với bốn quốc gia này. Thỏa thuận này được goi là TPP.

Malaysia và Việt Nam chính thức tham gia vào các cuộc đàm phán trong năm 2010, tiếp theo là Mexico và Canada vào năm 2012 và Nhật Bản vào năm 2013.

Sau nhiều năm đàm phán và tranh luận căng thẳng, một thỏa thuận đã đạt được vào năm 2015.

Kể từ đó, các nhà lãnh đạo và cộng đồng doanh nghiệp Singapore đã nhiều lần lên tiếng về TPP.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Singapore Lim Hng Kiang cho biết, năm 2015 sau khi Hiệp định được ký kết, nó thể hiện những thứ mà Singapore coi là tương lai của khu vực châu Á Thái Bình Dương.

Các quốc gia TPP - bao gồm cả Hoa Kỳ - là một thị trường rộng lớn cho Singapore, năm 2013 các quốc gia TPP chiếm 30% tổng thương mại hàng hoá và 30% đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Singapore.

Mặc dù Singapore đã là một nền kinh tế mở, các thỏa thuận thương mại tự do vẫn được mong đợi sẽ thúc đẩy mối liên kết thương mại và đầu tư giữa Singapore và các thị trường trọng điểm trong khu vực và thế giới, bao gồm cả các nước Mỹ Latinh vốn đang phát triển nhanh chóng.

Singapore không có hiệp định thương mại tự do với Canada và Mexico, điều đó có nghĩa nếu TPP được ký kết sẽ mở ra những thị trường mới cho các công ty Singapore.

Bên cạnh đó, TPP còn được goi là Hiệp định thương mại tự do “chất lượng cao”, có nghĩa là nó hơn hẳn các Hiệp định thương mại tự do khác trong việc đưa ra các quy định về lao động, quy tắc về môi trường, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và nhiều yêu cầu khác.

Ví dụ, nó có các điều khoản cho phép các công ty Singapore (trong một số lĩnh vực nhất định) có thể tham gia đấu thầu các hợp đồng của Chính phủ các quốc gia khác trong TPP và nắm giữ cổ phần lớn hơn tại công ty hoạt động trong các ngành then chốt ở các quốc gia này.

Tiến sĩ Kanti Prasad Bajpai, Giáo sư về Nghiên cứu Châu Á tại Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore nói rằng Singapore cũng có những lợi ích địa chính trị mạnh mẽ trong Hiệp định này.

Quốc gia này mong muốn rằng “chắc chắn Hiệp định này sẽ củng cố vững chắc hơn ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại Đông Nam Á và Đông Á”

Kết thúc thỏa thuận mà không có Hoa Kỳ

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã cam kết trong chiến dịch tranh cử của mình rằng sẽ rút Hoa Kỳ khỏi cái mà ông gọi là “giết chết việc làm” - một lời hứa mà ông đã thực hiện sau khi nhậm chức.

Sự ra đi của Hoa Kỳ trong Hiệp định TPP đã trở thành một yếu tố gây cản trở.

Singapore đã có một hiệp định thương mại tự do song phương với Hoa Kỳ - cũng như với tất cả các nước thành viên khác của TPP ngoại trừ Canada và Mexico - vì vậy quyết định của ông Trump trên thực tế có thể sẽ không có tác động đáng kể đến thương mại Singapore-Mỹ.

Nhưng TPP sẽ trở nên kém hấp dẫn rất nhiều nếu không có thị trường Hoa Kỳ rộng lớn, vốn chiếm 60% thương mại trong TPP và thị trường rộng lớn này là một trong những lý do chính khiến một số nước quyết định tham gia vào TPP.

Ngay cả trước khi có quyết định rút khỏi TPP của Hoa Kỳ, TPP cũng đã là tâm điểm cho các cuộc tranh luận ở một số quốc gia.

Các nhà phê bình đã bày tỏ sự lo ngại về các mối đe dọa mà TPP đặt ra cho một số ngành địa phương. Họ cũng cho rằng TPP sẽ bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư và tập đoàn lớn.

Ngoài ra, theo các điều khoản ban đầu của TPP, Hiệp định này phải được ít nhất 6 quốc gia phê chuẩn và 6 quốc gia này chiếm tổng cộng 85% tổng sản phẩm quốc nội (GPD) của khối. Với việc Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định, điều khoản này là không thể đạt được.

Nhưng các quốc gia còn lại - cái gọi là TPP 11 - vẫn có các lựa chọn khác. Họ có thể thay đổi điều khoản nêu rõ các quy tắc phê chuẩn Hiệp định có hiệu lực.

Họ vẫn có lý do để làm như vậy. Ngay cả khi không có thị trường Hoa Kỳ, Hiệp định vẫn cho phép các nền kinh tế nhỏ hơn như Việt Nam tiếp cận nhiều hơn với các nền kinh tế lớn như Nhật Bản.

“Quy mô thị trường của khối TPP sẽ giảm đáng kể sau khi Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định”. Tuy nhiên nó có thể vẫn mang lại lợi ích cho các nước thành viên còn lại, bao gồm cả Singapore, lý do chính là vì nó bao gồm nhiều lĩnh vực thương mại mới như viễn thông, dịch vụ tài chính, thương mại điện tử, mua sắm chính phủ và đầu tư. Khả năng các loại hình thương mại mới phát sinh ở đây là rất đáng kể” Tiến sĩ Amitendu Palit, một nhà nghiên cứu cao cấp của Viện Nghiên cứu Nam Á, Đại học Quốc gia Singapore cho biết.

Với việc Hoa Kỳ không còn là một bên trong Hiệp định, một số quốc gia còn lại có thể xem xét lại một số điều khoản pháp lý được cam kết theo TPP hiện tại, đặc biệt nếu những điều khoản đó đã được thực hiện theo yêu cầu của Hoa Kỳ, theo luật sư Locky Hsu thuộc trường Đại học Quản lý Singapore, người chuyên Nghiên cứu về Luật thương mại và đầu tư.

Mặt khác, 11 quốc gia còn lại sẽ có cơ hội cải tiến một số phần của Hiệp định nếu họ muốn, ví dụ như trong chương Thương mại điện tử vì thương mại điện tử hiện nay đang phát triển với tốc độ rất nhanh trong khu vực.

“Các chính phủ có thể tạo thuận lợi thương mại cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của họ, giúp họ đưa các sản phẩm ra thị trường nước ngoài dễ dàng và nhanh chóng hơn thông qua việc sử dụng các kênh điện tử”, bà Locky Hsu cho biết thêm.

Một số chính phủ của các quốc gia thành viên TPP cũng có các chương trình nghị sự trong nước mong muốn Hiệp định được tiếp tục.

Các quốc gia thường sử dụng các Hiệp định thương mại quốc tế để thúc đẩy cải cách trong nước, “họ sử dụng lập luận rằng họ đã cam kết một thỏa thuận quốc tế vì vậy các bên liên quan trong nước phải tuân thủ thỏa thuận này”, tiến sĩ Bajpai lưu ý

Ví dụ ở Nhật Bản, các điều khoản của TPP là rất quan trọng đối với Thủ tướng Shinzo Abe để thúc đẩy các cải cách cần thiết nhằm khôi phục nền kinh tế trong Kế hoạch Abenomics của ông.

Tiến sĩ Palit nói rằng, đối với Singapore và các thành viên khác của TPP, có thể đạt được thỏa thuận ngay cả khi không có Hoa Kỳ thì đây sẽ là “một chiến thắng mang tính biểu tượng”

“Điều quan trọng là liệu tất cả 11 thành viên còn lại của TPP có tiếp tục phát triển nó hay không hay là một số quốc gia quyết định từ bỏ. Nếu là khả năng thứ hai thì cả tác động kinh tế lẫn tác động về mặt chiến lược của TPP sẽ bị giảm bớt.

Thêm nhiều các Hiệp định thương mại tự do

Sự ra đi của Hoa Kỳ trong TPP đã khiến các thỏa thuận thương mại khu vực khác được quan tâm trở lại, trong đó có Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) với 16 quốc gia đang tham gia đàm phán.

RCEP với 7 thành viên đã ký Hiệp định TPP hiện được coi là bước nhảy vọt tiếp theo đối với các quan hệ đối tác thương mại toàn cầu, tạo ra một trong những khu vực thương mại lớn nhất thế giới với ASEAN là trung tâm và là liên minh khu vực của 10 quốc gia.

Hiệp định này là thỏa thuận của Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Australia, New Zealand, Hàn Quốc và 10 thành viên ASEAN.

Nó không bao gồm Hoa Kỳ và ít tham vọng hơn về các vấn đề như việc làm và bảo vệ môi trường như TPP.

Đặc biệt, Trung Quốc - không phải là thành viên của TPP - đã và đang trở thành nhà dẫn dắt nhiệt tình ủng hộ RCEP.

Nhưng có đến nay, Hiệp định này vẫn chưa có một bước tiến dài thuận lợi. Nó đã qua 17 vòng đàm phán kể từ năm 2013 nhưng đã gặp phải những khó khăn lớn và bỏ lỡ thời hạn hoàn thành vào năm 2015.

Sự trở lại của TPP “đã khuyến khích RCEP đi đến kết luận sớm”, Tiến sĩ Palit nói.

“Nỗ lực để kết thúc nên đến từ Trung Quốc bởi vì nếu không nó có thể bị mất một số lợi thế thương mại vào tay TPP”

Tuy nhiên, Tiến sĩ Hsu chỉ ra rằng, không phải TPP hay RCEP là cách duy nhất để đạt được sự tiến triển và thuận lợi hóa về thương mại.

Bà lưu ý rằng, các cơ hội đàm phán về một Hiệp định thương mại khác cho 11 quốc gia còn lại đang nổi lên, cùng với đó Liên minh châu Âu và Canada đã thể hiện rõ sự quan tâm đến việc đàm phán các Hiệp định thương mại tự do với ASEAN.

Các quốc gia Mỹ Latinh đang là các bên tham gia vào Hiệp định thương mại đang được đàm phán với Australia và New Zealand, cái được gọi là Liên minh Thái Bình Dương.

Tiến sĩ Hsu cho biết thêm “Cuối cùng, các hoạt động khác có thể mang lại các cơ hội thương mại quan trọng cho khu vực này, chẳng hạn như Sáng kiến “Một vành đai, một con đường” có thể thu hút sự quan tâm trong việc đàm phán các hiệp định thương mại với các nước nằm dọc theo con đường tơ lụa ở Trung Á.

Cuối cùng sự phục hồi của TPP là một lợi ích cho thương mại tự do tại thời điểm khi mà chủ nghĩa bảo hộ đang lan rộng trên phạm vi quốc tế.

Và Singapore muốn tiếp tục đóng vai trò then chốt trong việc đàm phán các Hiệp định thương mại.

Tiến sĩ Bajpai nói “Singapore mong muốn tham gia và đóng góp hữu ích trong các diễn đàn. Thực sự hữu ích khi tham gia bàn luận, định hình các thỏa thuận này và nhìn thấy điều tương tự ở các quốc gia khác”

Việc tham gia cũng cho Singapore cơ hội để bảo vệ các lợi ích kinh tế của mình và đảm bảo rằng những thỏa thuận này không đi theo hướng có hại cho Singapore.

Singapore cũng quan tâm đến việc đảm bảo rằng tất cả các cường quốc đều có mặt ở bàn đàm phán và có các vị thế cân bằng với nhau”

Nguồn: straitstimes.com-HY

Từ khóa: TPP, trở lại, trong bối cảnh, chủ nghĩa bảo hộ, gia tăng