Hội nhập ASEAN đang trên đà tiến triển

AEC 2

Viễn cảnh về chủ nghĩa bảo hộ ở phương Tây và sự phụ thuộc đáng kể của ASEAN vào châu Âu và Hoa Kỳ để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu đã làm nổi bật tính dễ bị tổn thương của mô hình tăng trưởng trong khu vực, đồng thời càng làm sâu sắc hơn nhu cầu trao đổi thương mại.

Trong bối cảnh này, Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đóng một vai trò quan trọng. Mục tiêu của nó là thiết lập một thị trường chung, mở rộng các nguyên tắc tự do thương mại với sự di chuyển của các yếu tố sản xuất như lao động và vốn.

Trong khi AEC đang dần dần tiến tới mục tiêu đó và đã đạt được tiến bộ với việc các thành viên ký kết các thoả thuận chính về đầu tư, di chuyển lao động, thương mại và loại bỏ hầu hết các dòng thuế, nhiều thách thức vẫn còn tồn tại.

Những điểm sáng

Việc thực hiện AEC đầy đủ sẽ cho phép các doanh nghiệp lập kế hoạch, chiến lược đầu tư vào ASEAN và coi khối kinh tế này như một trung tâm sản xuất duy nhất chứ không phải là các trung tâm nội địa phân tán. Hướng tới mục tiêu này, AEC đã đặt một số nền tảng:

1. Các quốc gia thành viên của ASEAN đã ký kết Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN, Hiệp định đa phương ASEAN về Tự do hóa Toàn bộ Dịch vụ Vận tải Hàng không, Hiệp định Đầu tư Toàn diện ASEAN và Hiệp định ASEAN về Di chuyển thể nhân.

2. Nhóm ASEAN đã ký các hiệp định thương mại tự do với 6 đối tác thương mại chính là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, New Zealand và Ấn Độ. Các nền kinh tế này chiếm khoảng 42% thương mại ngoài ASEAN.

3. Để hài hoà các hiệp định hiện nay, ASEAN cũng dẫn dắt các cuộc đàm phán về RCEP. Là chủ tịch của các cuộc đàm phán RCEP, ASEAN đã có vai trò thúc đẩy các cuộc thảo luận, cũng như xác định những nội dung được thảo luận, khẳng định tầm quan trọng của ASEAN, coi ASEAN là cơ quan chính kiến trúc khu vực. RCEP càng trở nên có ý nghĩa lớn hơn khi TPP có khả năng không thực hiện được.

4. Theo báo cáo đánh giá mới nhất do Ban Thư ký ASEAN xuất bản vào cuối năm 2015, ít nhất 99% các dòng thuế trong khu vực dành cho ASEAN-6 (Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Philippines) và 91% cho các quốc gia CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam) đã được dỡ bỏ. Mức thuế trung bình của khu vực đã giảm từ 11% năm 1993 xuống còn 0% đối với hầu hết các quốc gia.

5. Để làm cho các sáng kiến này hiệu quả hơn, Công cụ tra cứu thuế quan ASEAN đã được đưa ra vào tháng 8 năm 2016 để giúp các doanh nghiệp nhỏ tận dụng các mức thuế ưu đãi khác nhau mà họ được hưởng theo Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA) và các FTA khác.

6. Về lao động, cho đến nay, các thành viên đã ký 8 hiệp định thừa nhận lẫn nhau (MRAs). Đây là những khuôn khổ để hỗ trợ sự lưu thông của các chuyên gia lành nghề, chủ yếu thông qua trao đổi thông tin và chuẩn hóa các thông lệ.

7. Hệ thống Hải quan Một cửa ASEAN (ASW) được chính thức ra mắt vào năm 2013. Đây là một hệ thống dựa trên website để xúc tiến việc thông quan. Để kết nối với ASW, các nước như Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam đã bắt đầu xây dựng các cổng thông tin quốc gia riêng của mình. Myanmar, Lào và Campuchia chuẩn bị nền tảng hải quan hiện đại trước khi thiết lập các cổng thông tin riêng của họ. Đáng lưu ý là, mặc dù đầy hứa hẹn nhưng ASW vẫn chưa được sử dụng trong giao dịch xuất nhập khẩu và các công ty vẫn gặp khó khăn ở khu vực biên giới vì bị các yêu cầu làm cản trở lưu thông thương mại.

Những cải tiến được liệt kê ở trên đã thúc đẩy vận động của hàng hoá, đặc biệt là khi thuế đã được dỡ bỏ trong khu vực, nhưng vẫn tồn tại nhất định so với phần còn lại của thế giới. Một số tiến bộ đáng chú ý đã được thực hiện. Nhiều quốc gia ASEAN đã có thương mại với các nước thành viên vượt xa thương mại của họ với phần còn lại của thế giới giữa năm 2007 và năm 2015, ngoại trừ Philippines, Việt Nam và Myanmar. Trong khi Việt Nam và Myanmar tăng xuất khẩu sang Trung Quốc trong giai đoạn này, còn Philippines thì trải qua một sự thất vọng đáng kể về tăng trưởng xuất khẩu. Trong khi đó. Brunei, vẫn còn kém vì phụ thuộc vào xuất khẩu dầu.

Những trở ngại cho hội nhập sâu hơn

Những cải tiến tổng thể về thương mại là khá khiêm tốn và điều gì đang cản trở việc mở rộng thương mại trong khu vực? Việc tăng cường các biện pháp bảo hộ phi quan thuế, thiếu cơ chế thực thi và áp lực đối với các ưu tiên trong nước đối với lợi ích khu vực vẫn còn nặng nề trong tiến trình của AEC.

Cụ thể hơn, trong khi thuế đã được xoá bỏ, họ đã được thay thế ở một mức độ nào đó bằng các biện pháp phi thuế quan (NTMs). Các rào cản kỹ thuật đối với thương mại, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (như các yêu cầu vệ sinh, các biện pháp xử lý để loại bỏ sâu bệnh hại thực vật) chiếm phần lớn NTMs, đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn nhất định và đảm bảo sự an toàn, phù hợp của sản phẩm. Tuy nhiên, các thành viên đã tăng số lượng các NTM khác, không đúng theo tinh thần của một thị trường chung. Các biện pháp như kiểm soát số lượng và giá cả đã tăng lên, hạn chế hơn nữa dòng chảy thương mại. Ngoài việc có nhiều NTMs, các quy tắc xuất xứ cũng đang cản trở dòng chảy tự do thương mại bằng cách áp dụng những hạn chế đối với hàng xuất khẩu của mình như hạn ngạch, tái xuất khẩu, yêu cầu đăng ký và cấm hoàn toàn.

Xét về chuyển dịch lao động tự do, một số thành viên của AEC có số đông nhập cư đã chậm lại trước khi thành lập AEC. Trên thực tế, ba quốc gia trong khối ASEAN-6 (Singapore, Malaysia và Thái Lan) có dân nhập cư lớn nhất và có tốc độ tăng trưởng người nhập chậm.

Nói chung, tiến trình khá chậm chạp cho đến nay bởi vì có các yếu tố chính trị trong ASEAN về đưa ra những nhượng bộ cũng như những cải cách cần thiết ở cấp quốc gia. Lĩnh vực dịch vụ tài chính và ngân hàng sẽ chẳng có mấy tiến bộ nếu không có sự nhượng bộ. Sự chênh lệch giữa Indonesia và Singapore qua việc tiếp cận thị trường tương hỗ trong thời gian gần đây là một ví dụ rõ nét.

Hơn nữa, tuân thủ các quy định đặc biệt khó khăn khi không có cơ chế xử phạt và cơ quan quản lý thực hiện các cam kết và quy tắc này. Chỉ có áp lực cạnh tranh mới khuyến khích các quốc gia thành viên tôn trọng các cam kết, tạo cho họ động lực để thực hiện những cải cách vượt xa việc bảo đảm hoặc tăng cường lợi ích quốc gia của họ.

Điều này trái ngược với EU, họ có Ủy ban châu Âu để theo dõi hành vi, thực thi các quy tắc và áp đặt các khoản tiền phạt đối với các thành viên. Do đó, lợi ích trong nước thường có xu hướng vượt trội hơn trong AEC.

Sự tương thích của AEC

Các quốc gia thành viên ASEAN đã tăng cường và thúc đẩy các sáng kiến quan trọng nhằm đưa khu vực này trở thành một thị trường kinh tế thống nhất hơn, điều bắt buộc đối với sự trỗ dậy của chủ nghĩa bảo hộ của phương Tây. Trớ trêu thay, môi trường kinh tế toàn cầu hiện nay lại có thể góp phần vào những sáng kiến này của AEC.

Nguồn: brinknews.com – TN

Từ khóa: Hội nhập ASEAN, đang trên đà, tiến triển