Phục hồi chiến lược xoay trục sang Châu Á

chau a

Cựu Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama đã tìm cách đưa Hoa Kỳ rời xa khỏi những gì mà ông coi là tốn kém, phân tán và không thể mở rộng ở Trung Đông. Thay vào đó, ông đã nỗ lực xoay chuyển các chính sách đối ngoại của mình sang châu Á, nơi mà ông tin rằng sự tham gia quân sự, chính trị và kinh tế của Hoa Kỳ có thể thu được nhiều lợi ích hơn cho đất nước.

Ông Obama đã thúc đẩy Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) như là một phần của chính sách "xoay trục sang châu Á". Chính sách này của Obama là nhằm tăng cường an ninh cho các đồng minh Hoa Kỳ trong khu vực và củng cố các mối liên hệ giữa các đồng minh, ví dụ như việc hòa giải giữa Nhật Bản và Hàn Quốc. Quan trọng nhất, chính sách xoay trục cho các đồng minh châu Á thấy rằng họ sẽ không bao giờ là thứ yếu hoặc chỉ là một phần trong chiến lược lớn của Hoa Kỳ. Tương lai thế giới nằm ở Châu Á và Hoa Kỳ sẽ là một phần của tương lai đó.

Ngày nay, nhiều thành tựu của chính sách này có nguy cơ sụp đổ dưới chủ nghĩa biệt lập của Tổng thống Donald Trump, với tôn chỉ “Nước Mỹ trên hết" trong chính sách đối ngoại. TPP đã chết và kế tiếp có thể là các liên minh khác. Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng Hoa Kỳ đang thua và đã đề xuất kế hoạch đánh giá lại vai trò đảm bảo an ninh của Washington ở Châu Á. Mặc dù gần đây, động thái của Trump đối với Nga cùng với sự sẵn sàng sớm trao đổi chủ quyền của Đài Loan trong một thỏa thuận thương mại tốt với Trung Quốc đã cho các đồng minh lâu năm của Hoa Kỳ thấy rằng những đảm bảo về an ninh của như thời của Obama giờ chỉ cònlà quá khứ.

Trong khi thời kỳ 'chủ nghĩa quốc tế tự do' của Obama có thể đã qua, nhưng Trump thấy rằng có thể và vẫn nên xây dựng trên nền tảng những gì Obama để lại ở Châu Á. Nếu Trump có thể tăng cường hay làm sâu sắc hơn mối quan hệ giữa các đồng minhbằng cách không cam kết dẫn đến một khu vực trật tự do Mỹ dẫn đầu như thời của Obama thì ông có thể giữ đúng quan điểm của mình bằng cách tạo ra các cơ hội mới cho các doanh nghiệp Hoa Kỳ, đồng thời khuyến khích các đồng minh châu Á đóng vai trò tích cực hơn trong vấn đề an ninh của họ. Không cần phải xoay trục chính sách và các biện pháp khác để thực thi nó.

Thay vì TPP, Trump có thể xây dựng các hiệp định thương mại tự do song phương mới ở Đông Á, theo mô hình Hiệp định Thương mại tự do Hoa Kỳ -Hàn Quốc và Hoa Kỳ - Australia. Các nước trong khu vực ủng hộ TPP, và sự thay thế tiềm năng của nó, RCEP, cho thấy các nước châu Á sẵn sàng đàm phán các tỏa thuận thương mại mới. Tuy nhiên, chính quyền Trump phải sẵn sàng thực hiện một số nhượng bộ nhất định.Bên cạnh đó, Trump cũng có thể tận dụng những mối quan hệ cá nhân tích cực mà ông có với các nhà lãnh đạo Châu Á.

Obama có một mối quan hệ rất mờ nhạt với Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte, người đã lăng mạ, đe dọa sẽ đuổi quân đội Hoa Kỳ ra khỏi lãnh thổ và tìm kiếm mối quan hệ gần gũi với Trung Quốc. Trong khi Obama đánh giá cao về chiến dịch chống ma túy “đẫm máu” của Duterte, trọng tâm của Trump đối với lợi ích kinh doanh của Hoa Kỳ là cơ hội để hàn gắn lạu liên minh Mỹ và Philippines. Ông Duterte đã thể hiện cái nhìn tích cực về Trump sau một cuộc điện đàm ngắn. Philippines có những mối quan hệ lịch sử lâu đời với Mỹ và cần phải bảo vệ mối quan hệ đồng mình này.

Quan hệ giữa Trump với Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe cũng có thể làm cơ sở cho thành công về ngoại giao của ông. Mặc dù mối quan hệ của Obama-Abe đã được cải thiện theo thời gian, nhưng nó luôn gặp rắc rối bởi những lời chỉ trích của ông Obama về khuynh hướng xét lại của ông Abe. Tuy nhiên, nhờ vào một phần chính sách xoay trục của ông Obama, Nhật Bản đã thông qua các luật an ninh mới nhằm tăng cường khả năng của mình trước các lực lượng quân đội Hoa Kỳ trong thời chiến liên quan trực tiếp đến an ninh của Nhật Bản.

Một khi Hàn Quốc chọn một tổng thống mới, Trump có thể tiếp tục hỗ trợ triển khai Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao (THAAD) và xây dựng Hiệp định Thông tin quân sự chung (GSOMIA) giữa Nhật Bản và Hàn Quốc. Cả hai đều rất quan trọng để chống mối đe dọa hạt nhân của Triều Tiên. Nhưng những hành động như vậy có thể dẫn đến sự tức giận của Trung Quốc khi Hoa Kỳ tuyên bố rằng họ làm điều đó là vì các cam kết cho các đồng minh và khu vực.

Cùng với việc duy trì mối quan hệ với các đồng minh hiện tại, Trump có thể hướng tới việc tạo ra các mối quan hệ mới ở Đông Á và Đông Nam Á. Việt Nam nhận thức được vai trò của Hoa Kỳ trong khu vực về những nỗ lực kiềm chế, ngăn chặn sự xâm lấn của Trung Quốc ở Biển Đông. Mối quan hệ giữa Mỹ và Việt Nam rất đặc biệt và có nhiều cơ hội để xây dựng trên một nền tảng vững chắc. Bên cạnh một thỏa thuận thương mại tự do, hướng tới tương lai với các hoạt động hợp tácvề quốc phòngnhư đã được thông báo, hợp tác trong các lĩnh vực như giáo dục đại học và trao học bổng phải cũng được đưa ra trong chương trình nghị sự của Trump.

Chính sách xoay trục sang châu Á đã không thành công vang dội. Những việc còn dở dang của Obama cho phép Trump có cơ hội tạo ra những thương hiệu độc đáo về chính sách đối ngoại của mình ở Đông Á - sẵn sàng làm việc và thương mại với hầu hết quốc gia. Bằng cách này, Hoa Kỳ có thể duy trì sự nổi bật ở Đông Á mà không cần thiết phải có các chính sách an ninh toàn diện. Không giống các vấn đề về nhập cư hay căng thẳng chính trị như Nga, chính sách ở châu Á không gặp phải sự chia rẽ trong giới chính trị ở Mỹ.

Bằng cách dẫn đầu gián tiếp, Hoa Kỳ vẫn có thể ảnh hưởng đến các đồng minh của Đông Á để họ có trách nhiệm hơn trong việc duy trì ổn định khu vực. Vì quốc gia này từ lâu đã ủng hộ một trật tự dựa trên luật lệ ở Đông Á về tự do hàng hải và thương mại, nên chính quyền của ông Trump cần phải có mặt để giúp các đồng minh thực hiện điều đó.

Nguồn: Theo eastasiaforum.org – TN

Từ khóa: Phục hồi, chiến lược, xoay trục, sang Châu Á