Mỹ cần đến vai trò của ASEAN trong chiến lược châu Á mới

thediplomat

Mỹ vẫn có thể tăng cường ảnh hưởng của mình tại châu Á thông qua mối quan hệ với ASEAN.

Sau 50 năm thành lập, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) hiện được đánh giá là một tổ chức năng động và là đối tác quan trọng tại một khu vực có ý nghĩa quan trọng đối vợi sự phát triển kinh tế và an ninh của thế giới. Tuy nhiên, các quốc gia thành viên ASEAN cũng khá quan ngại về cam kết của Mỹ ở châu Á trong bối cảnh địa chính trị đang thay đổi. Mỹ đang định hướng lại chính sách đối ngoại của mình bằng cách tập trung nhiều hơn vào các lợi ích với phương châm "nước Mỹ đầu tiên" - đặc trưng của chủ nghĩa xuyên quốc gia, chủ nghĩa đơn phương và chủ nghĩa song phương.

Việc Mỹ quyết định rút khỏi Hiệp định TPP đã tạo ra một làn sóng bất ổn về kinh tế và chiến lược trên khắp châu Á. Việc này cũng ảnh hưởng lớn đến uy tín chiến lược và đạo đức hợp pháp của Mỹ. Nếu không có một chiến lược rõ ràng và kế hoạch hành động cụ thể đối với châu Á, đặc biệt là ASEAN, Mỹ sẽ mất đi đòn bẩy chiến lược và sức ảnh hưởng đến khu vực, chính điều này làm ảnh hưởng đến lợi ích cốt lõi của Washington.

Mỹ đã phát tín hiệu đảm bảo với khu vực ASEAN. Phó Tổng thống Mike Pence đã tới thăm Indonesia và Ban thư ký ASEAN để trấn an rằng Mỹ vẫn cam kết đảm bảo cho khu vực này. Pence cũng khẳng định rằng Tổng thống Donald Trump sẽ tham dự Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS) và Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Mỹ vào tháng 11.

Tương tự, cuộc họp của các bộ trưởng ngoại giao ASEAN-Mỹ hồi tháng 5 đã cho thấy mối quan tâm và cam kết của Mỹ trong việc thúc đẩy mối quan hệ ASEAN-Mỹ. Năm nay cũng là năm đánh dấu kỷ niệm 40 năm quan hệ đối thoại của hai bên.

Chương trình nghị sự Bắc Triều Tiên của Mỹ là một ví dụ hữu ích cho thấy chiến lược Châu Á của Washington rất cần sự hỗ trợ từ ASEAN.

Sau hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 30 tại Manila vào ngày 30/4/2017, Trump đã kêu gọi Chủ tịch Philippines, hiện là chủ tịch của ASEAN, hỗ trợ ngoại giao trong việc gây sức ép lên Bắc Triều Tiên để yêu cầu nước này xóa bỏ chương trình vũ khí hạt nhân.

ASEAN đã tiến hành tiếp cận Triều Tiên bằng cách lên phương án kiểm tra hạt nhân và kêu gọi Bắc Triều Tiên "ngay lập tức tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ phát sinh theo các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc yêu cầu".

Phản ứng của ASEAN đối với Bắc Hàn ghi điểm mạnh mẽ theo quan điểm ngoại giao của Mỹ.

ASEAN cần tăng cường vai trò đòn bẩy và an ninh ngoại giao vượt ra khỏi khu vực Đông Nam Á, bởi lẽ tiếng nói chung của ASEAN là một yếu tố quan trọng trong một diễn đàn đa phương rộng lớn. Kiến trúc khu vực của ASEAN được thúc đẩy từ việc phát triển quan hệ đối tác chiến lược toàn diện ở tầm quốc tế và điều này đóng vai trò rất quan trọng đối với hòa bình và ổn định ở Đông Nam Á. Sự tham gia của ASEAN vào các diễn đàn toàn cầu quan trọng cũng như các cơ quan chính phủ đã thu hút sự quan tâm và đóng góp ngày càng tăng của dư luận quốc tế. ASEAN đóng một vai trò an ninh quan trọng thông qua việc thúc đẩy sự tin tưởng giữa các quốc gia, tạo điều kiện đối thoại và hiểu biết lẫn nhau, đồng thời ngăn ngừa xung đột.

Chính quyền của Trump đã bắt đầu nhận ra vai trò của ASEAN trong vấn đề an ninh khu vực tuy nhiên trong lĩnh vực kinh tế thì nước Mỹ vẫn chưa đánh giá cao khu vực này. Đây sẽ là một sai lầm lớn ảnh hưởng tới chiến lược Châu Á của Washington (nếu có).

Mỹ cần phải công nhận rằng ASEAN đóng vai trò quan trọng trong cả hai lĩnh vực kinh tế và an ninh. ASEAN là nền kinh tế lớn thứ ba ở châu Á và lớn thứ 7 trên thế giới. ASEAN cũng là đối tác thương mại lớn thứ tư của Mỹ, trong khi đó Mỹ là nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất cho ASEAN.

Các nước thành viên ASEAN xác định lợi ích quốc gia của họ chủ yếu là về phát triển kinh tế. Những nước này muốn có một chủ nghĩa khu vực linh hoạt và cởi mở, trong đó tất cả các thành viên đều có thể hưởng lợi từ sự hợp tác và hội nhập khu vực. Do đó, chiến lược tái cân bằng châu Á-Thái Bình Dương của Mỹ nên tập trung vào các cơ hội kinh tế cho người dân ASEAN. Mỹ sẽ vô cùng có lợi nếu đạt được sự ủng hộ của người dân khu vực này.

Cùng với Đông Á, các nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng của ASEAN cũng trở thành nền tảng của các mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu. Là một bên trong các hiệp định thương mại tự do khu vực châu Á-Thái Bình Dương, ASEAN có vai trò quan trọng trong việc định hình quản lý kinh tế khu vực ở Đông Nam Á. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) do ASEAN dẫn đầu sẽ bao gồm 30% GDP toàn cầu, dẫn tới các thỏa thuận thương mại đa phương của châu Á sẽ thay đổi.

Nhờ tầm quan trọng về chiến lược và kinh tế, ASEAN là một mô hình của khu vực mở và có vai trò thiết yếu trong các vấn đề toàn cầu liên quan. Nhằm duy trì sức ảnh hưởng của mình ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương, ngoài việc tăng cường hệ thống liên minh, Mỹ còn cần thể hiện thái độ tích cực và quan điểm mạnh mẽ đối với ASEAN - một tổ chức khu vực liên chính phủ quan trọng nhất ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương.

Trong bối cảnh mối quan hệ với ASEAN ngày càng chặt chẽ, Mỹ phải duy trì sức ảnh hưởng của mình đối với châu Á Thái Bình Dương, tập trung vào ba trụ cột: mạng lưới an ninh toàn diện, hội nhập và kết nối kinh tế, quyền lực mềm và mối quan hệ giữa người với người.

ASEAN hoan nghênh sự tham gia tích cực của tất cả các cường quốc trong khu vực, nhưng sự hiện diện của quân đội, kinh tế và quyền lực mềm của Mỹ là điều tối quan trọng đối với sự ổn định và thịnh vượng trong tương lai. Sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đã tạo ra những vấn đề an ninh cho các nước thành viên ASEAN.

Các quốc gia thành viên ASEAN không quan tâm đến việc lôi kéo các bên hoặc cuốn vào bất cứ bên nào. Mối quan hệ ổn định và lành mạnh giữa Mỹ - Trung Quốc phải là nền tảng của hòa bình và sự ổn định khu vực. Mỹ nên coi ASEAN như một khu vực độc lập với chiến lược từ phía Trung Quốc.

Có bảy chính sách Mỹ nên thực hiện liên quan đến ASEAN.

Thứ nhất, Washington cần phải đưa ra Tuyên bố Sunnyland cụ thể, được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh Các Nhà lãnh đạo Mỹ - ASEAN năm 2016. Tuyên bố gồm 17 điều, trong đó Mỹ và ASEAN cam kết thực hiện một trật tự khu vực và quốc tế dựa trên các quy tắc, duy trì và bảo vệ các quyền và đặc quyền của tất cả các bang.

Thứ hai, Mỹ phải tiếp tục tăng cường chủ nghĩa đa phương bằng cách hỗ trợ các tổ chức khu vực do ASEAN lãnh đạo như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM +), và Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS).

Thứ ba, Mỹ cần phát triển một kế hoạch hành động cụ thể hơn để giúp ASEAN đạt được Tầm nhìn 2025, đặc biệt là bằng cách tăng cường kiến trúc khu vực ASEAN và thúc đẩy một trật tự quốc tế dựa trên nền tảng luật pháp.

Thứ tư, Mỹ phải tiếp tục tăng cường sức mạnh mềm trong khu vực thông qua việc thực hiện các sáng kiến hiện có như Sáng kiến Lãnh đạo Trẻ Đông Nam Á (YSEALI) và Kết nối Hoa Kỳ - ASEAN, tập trung về lĩnh vực kinh doanh, năng lượng, đổi mới và chính sách.

Thứ năm, Mỹ cần tập trung nhiều hơn vào Sáng kiến Hạ lưu Mê Kông bằng cách hỗ trợ kỹ thuật cho các thành viên của Uỷ ban sông Mê Kông, tiến hành nghiên cứu khoa học về tác động của biến đổi khí hậu và các đập thủy điện đồng thời xây dựng các biện pháp để giúp người dân thích nghi khi sinh kế bị đe dọa.

Thứ sáu, Mỹ nên tiếp tục hỗ trợ các nhóm xã hội dân sự ở Đông Nam Á thúc đẩy các giá trị về dân chủ, nhân quyền, pháp quyền, phát triển toàn diện và công bằng xã hội. Xã hội dân sự đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy một khu vực ASEAN lấy con người làm trọng tâm, là mục tiêu lý tưởng trong quá trình xây dựng cộng đồng ASEAN.

Thứ bảy, giáo dục là cây cầu chính kết nối người dân ASEAN và Mỹ. Việc thành lập Trường Đại học Fulbright ở Việt Nam là một cách hiệu quả để củng cố quan hệ này. Mỹ nên xem xét xây dựng các thể chế tương tự ở các nước thành viên ASEAN khác, đặc biệt là các nước có nền kinh tế phát triển thấp nhất là Campuchia, Lào và Myanmar.

Nguồn: Thediplomat – DN

Từ khóa: Mỹ, cần đến, vai trò, ASEAN, chiến lược, châu Á mới