Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) là một thỏa thuận thương mại quốc tế mà được kỳ vọng là sẽ làm giảm đáng kể mức thuế trong số 12 quốc gia tham gia thuộc vành đai Thái Bình Dương. Những nước tham gia, trong đó có Mỹ và Nhật Bản, nhưng không bao gồm Trung Quốc, đã ký kết hiệp định vào ngày 4 tháng 2 năm 2016. TPP được mô tả là thỏa thuận tự do thương mại lớn nhất trong lịch sử - các nước tham gia tạo ra hơn 40% tổng sản phẩm quốc gia trên thế giới và chiếm hơn 1/3 thương mại thế giới.

Để có hiệu lực, TPP sẽ phải được phê chuẩn bởi các chính phủ tham gia. Tại Mỹ, điều này đòi hỏi phải nhận được sự thông qua của Quốc hội. Tổng thống Barack Obama đã bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ cho hiệp định này, đặc biệt, trong một tuyên bố chung gần đây với Thủ tướng Lý Hiển Long của Singapore, một trong những nước tham gia. Obama đã kêu gọi các nhà lãnh đạo Quốc hội phê chuẩn thỏa thuận trong thời hạn còn lại của mình tại văn phòng, vốn kết thúc vào ngày 20 tháng 1 năm tới. Tuy nhiên, TPP lại không nhận được sự ủng hộ từ cả hai ứng cử viên hàng đầu cho chức tổng thống Mỹ trong nhiệm kỳ tới - Hillary Clinton và Donald Trump.

Dù kết quả của cuộc bầu cử tại Mỹ có như thế nào, việc phê chuẩn TPP của Mỹ trong thời gian còn lại của ông Obama tại văn phòng cũng cần có sự đồng thuận của tổng thống và Quốc hội.

May mắn thay, Quốc hội đã thông qua Dự luật Quyền Xúc tiến Thương mại, còn gọi là quyền đàm phán nhanh "fast track" vốn cho phép Tổng thống Obama xúc tiến các thỏa thuận thương mại quan trọng, trong đó có Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương, không được Hạ viện Mỹ thông qua.Obama đã ký dự luật này thành luật vào ngày 29 Tháng 6 năm 2015.

TPP - Hiệp định thương mại lớn và quan trọng nhất của Mỹ

TPP đã được mô tả chính xác là thỏa thuận thương mại quan trọng nhất của Mỹ kể từ khi Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ năm 1995, vốn tự do hóa thương mại giữa Canada, Mexico và Mỹ. Một mô hình khác tương tự TPP là thị trường chung châu Âu, trong đó loại bỏ rào cản đối với vận chuyển hàng hóa và dịch vụ trong Liên minh châu Âu. Trong khi cả hai hiệp định thương mại tự do đều dẫn đến tự do hóa đáng kể trong thương mại, các nước tham gia thị trường chung EU có vị trí địa lý gần với nhau hơn các nước tham gia đàm phán TPP.

Có lẽ tương tự gần nhất với TPP là Hiệp định Công nghệ Thông tin (ITA), trong đó loại bỏ tất cả thuế quan và các loại thuế đánh vào các sản phẩm công nghệ thông tin như máy tính và các thiết bị thông tin liên lạc giữa các nước tham gia. Thỏa thuận này ban đầu liên quan đến 29 nước tham gia khi nó có hiệu lực vào năm 1997, nhưng hiện giờ nó bao gồm 82 thành viên, trong đó bao gồm cả Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc. ITA gần đây đã được mở rộng để bao gồm nhiều sản phẩm hơn và lộ trình cắt giảm thuế quan mới bắt đầu vào ngày 01 tháng 7 năm 2016.

Tính kinh tế cho TPP thường được biểu thị dưới dạng lý thuyết về lợi thế so sánh. Bằng cách gán mỗi sản phẩm đến quốc gia nơi nó có thể được sản xuất với một lợi thế so sánh, và  thương mại sẽ tạo ra bộ phận lao động quốc tế hiệu quả nhất. Trong khi lý thuyết này là cốt lõi của các hiệp định tự do thương mại quốc tế, nhiều trong số 30 chương của TPP có liên quan với các vấn đề công ty con như quyền của người lao động và chính sách môi trường. Những vấn đề này cũng là trọng tâm chính của các chính trị gia ủng hộ hay phản đối các hiệp định thương mại.

Lý thuyết về lợi thế so sánh đã được mở rộng để đối phó với tầm quan trọng ngày càng tăng của các chuỗi giá trị toàn cầu trong thương mại quốc tế. Chuỗi giá trị toàn cầu là một dây chuyền sản xuất kinh doanh theo phương thức toàn cầu hóa, trong đó có nhiều nước tham gia, chủ yếu là các doanh nghiệp tham gia vào các công đoạn khác nhau từ thiết kế chế tạo tiếp thị đến phân phối và hỗ trợ người tiêu dùng. Chuỗi giá trị là một tập hợp các hoạt động để đưa một sản phẩm từ khái niệm đến khi đưa vào sử dụng và cả sau đó. Chuỗi giá trị bao gồm các hoạt động như thiết kế mẫu mã, sản xuất, marketing, phân phối và dịch vụ sau khi bán cho người tiêu dùng cuối cùng. Những hoạt động này có thể được thực hiện trong phạm vi một doanh nghiệp hoặc được phân phối giữa các doanh nghiệp khác nhau”.  Chuỗi giá trị này có thể được thực hiện trong phạm vi một khu vực địa lý hoặc trải rộng trong phạm vi nhiều quốc gia và trở thành chuỗi giá trị toàn cầu

Chuỗi giá trị toàn cầu đang ngày càng được mở rộng nhờ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và truyền thông.

Chuỗi giá trị toàn cầu đang ngày càng được mở rộng nhờ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và truyền thông. Các nhà quản lý dựa trên thông tin được truyền đi và lưu trữ điện tử để phối hợp sản xuất và phân phối qua nhiều giai đoạn của một chuỗi giá trị toàn cầu. Sự gia tăng gần đây của các chuỗi cũng góp phần giảm các rào cản thuế quan và phi thuế quan thông qua Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), được thành lập vào năm 1995. ITA là một hiệp định bắt buộc bởi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và được kí kết vào năm 1996, có hiệu lực vào ngày 1 tháng bảy 1997. Từ năm 1997 một ủy ban chính thức trực thuộc WTO chịu trách nhiệm theo dõi bản tuyên bố và việc thi hành các tuyên bố.

ITA có những mục tiêu: mở rộng thương mại toàn cầu đối với các sản phẩm công nghệ thông tin, là vai trò quan trọng trong sự phát triển công nghiệp công nghệ thông tin; Nâng cao mức sống, phổ cập ứng dụng công nghệ thông tin sản xuất và thương mại hàng hóa; Đạt được sự tự do tối đa trong thương mại toàn cầu đối với các sản phẩm công nghệ thông tin và khuyến khích sự phát triển liên tục của công nghệ thông tin trên toàn cầu.

Một ví dụ điển hình của chuỗi giá trị toàn cầu là việc sản xuất iPhone, được thiết kế bởi Apple tại Cupertino, California. IPhone được bao trùm bởi ITA, vì vậy xuất khẩu sản phẩm và nhập khẩu của các linh kiện và các cơ sở sản xuất không phải chịu thuế nhập khẩu hoặc thuế của 82 nước tham gia. IPhone được lắp ráp tại Trung Quốc từ các linh kiện có nguồn gốc trên toàn thế giới bởi Foxconn, một công ty của Đài Loan. Foxconn chuyên sản xuất thầu phụ từ các công ty như Apple và đã có hơn một triệu người lao động ở Trung Quốc.

Xuất khẩu của iPhone từ Trung Quốc là một điển hình cho việc thiết lập chính sách thương mại. Tuy nhiên, tỷ lệ giá trị gia tăng bằng cách lắp ráp ở Trung Quốc chỉ ở mức dưới 7% tổng giá trị của iPhone. Bộ xử lý hình ảnh của iPhone được sản xuất tại Singapore bởi Samsung, công ty điện tử Hàn Quốc. Vỏ của iPhone được sản xuất tại Mỹ, và máy ảnh kỹ thuật số được thực hiện tại Đài Loan. Tất cả các nền kinh tế này đều đang tham gia ITA.

Trong khi Apple thiết kế iPhone, cùng với iPad, iWatch, ..vv, nó cũng thiết kế và quản lý các chuỗi giá trị toàn cầu cho các sản phẩm này. Và lý thuyết về lợi thế so sánh được áp dụng tại mỗi giai đoạn của chuỗi giá trị toàn cầu. Nhiều nhà cung cấp cạnh tranh sản xuất cho Apple bằng cách bán đấu giá các linh kiện để lắp đặt iPhone hoặc gia công các linh kiện này cho giai đoạn lắp ráp nhỏ. Apple có danh sách 200 nhà cung cấp quan trọng nhất của mình trên trang web của công ty. Tuy nhiên, Apple thực sự đã có hơn 700 nhà cung cấp.

Apple cũng tập trung vào các hoạt động nghiên cứu và phát triển, thiết kế sản phẩm và phần mềm cho iPhone. Ngoài ra, công ty này cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc phân phối iPhone cho người tiêu dùng cuối cùng thông qua các cửa hàng của Apple trên toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn giá trị gia tăng trong sản xuất là thông qua việc thiết kế và quản lý chuỗi giá trị toàn cầu vốn bắt đầu với các linh kiện điện tử và kết thúc bằng việc giao iPhone cho người tiêu dùng cuối cùng. Hơn một nửa giá trị sản xuất và phân phối của iPhone được cộng thêm vào là nhờ Apple.

ITA – Hiệp định thành công nhất trong lịch sử

Quy trình sản xuấtở tất cả các nơi trên thế giới được phân thành các luồng công việc cá nhân phức tạp. Một số công việc liên quan đến việc sản xuất linh kiện, một số công việc khác kết hợp các giai đoạn lắp ráp nhỏ, và các linh kiện phụ được lắp ráp thành một sản phẩm hoàn chỉnh iPhone. Vì linh kiện và các giai đoạn lắp ráp nhỏ tạo nên iPhone vượt qua biên giới quốc tế nhiều lần, chính sách thương mại phải tạo dựng được khuôn khổ thể chế cho việc tích hợp các hoạt động của hàng trăm nhà cung cấp ở hàng chục quốc gia. ITA là một ví dụ rất thành công của một hiệp định tự do thương mại quốc tế trong việc đáp ứng các yêu cầu đòi hỏi hơi nhiều này.

Mục đích của TPP là cho phép các nước vành đai Thái Bình Dương tham gia để tận dụng lợi thế về tầm quan trọng ngày càng tăng của các chuỗi giá trị toàn cầu. Việc giảm rào cản thương mại bằng cách giảm và loại bỏ thuế quan và loại bỏ các rào cản phi thuế quan đã tạo ra nhiều cơ hội mới. Những cơ hội này đặc biệt quan trọng đối với Mỹ, nơi có rất nhiều các tập đoàn đa quốc gia thực hiện việc thiết kế và quản lý các chuỗi giá trị toàn cầu.

Năng suất tăng

Trong bài phát biểu lịch sử tại Quốc hội Mỹ, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe ngày 29 tháng 4 năm 2015 đã nhắc tới quá trình đàm phán về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) giữa Nhật Bản và Mỹ. Ông cho rằng: “Hãy cùng chốt lại quá trình đàm phán TPP. Chúng ta đã ở rất gần mục tiêu này”. Bên cảnh đó ông Abe cũng  nhấn mạnh những lợi ích kinh tế và chiến lược đối với Mỹ, Nhật Bản và những nước thành viên tham gia khác. Các công ty đa quốc gia của Nhật Bản đang hoạt động tích cực trong việc phát triển và quản lý các chuỗi cung ứng toàn cầu và cung cấp nhiều công nghệ rất tinh vi được yêu cầu. Tuy nhiên, lực lượng lao động của Nhật Bản đang thu hẹp lại. Thông qua sự tham gia lớn hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu, Nhật Bản có thể vực dậy tăng trưởng năng suất, vốn đã bị suy giảm trong suốt hơn hai thập kỷ qua.

Tầm quan trọng của nguyên tắc lợi thế so sánh vốn là nền tảng của TPP đã tăng lên rất nhiều nhờ sự gia tăng các chuỗi giá trị toàn cầu. Những lợi thế ngày càng tăng của một bộ phận lao động quốc tế phức tạp hơn là lý do cơ bản về mặt kinh tế cho các hiệp định quốc tế như Hiệp định TPP đang ngày càng trở nên hấp dẫn hơn. Điều này đã được phản ánh bằng sự hỗ trợ mạnh mẽ của TPP bởi các chính phủ của các nước tham gia.

Nguyên tắc lợi thế so sánh cũng được phản ánh trong việc mở rộng gần đây của ITA để bao gồm một phạm vi rộng lớn hơn của các sản phẩm và nhiều quốc gia tham gia hơn. Giới phân tích nhận định việc thúc đẩy thông qua TPP sẽ là một thành tựu mang tính di sản trong năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Obama và sẽ dẫn đến nhiều bước hơn nữa để thúc đẩy tự do thương mại trên toàn thế giới.

TPP là thỏa thuận thương mại tự do giữa 12 quốc gia - bao gồm Canada, Brunei, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Australia, Mỹ, Nhật Bản và Việt Nam - được hình thành với mục tiêu chính là xóa bỏ các loại thuế quan và rào cản hàng hóa, dịch vụ xuất nhập khẩu giữa các nước thành viên.

Ngoài ra, TPP sẽ thống nhất nhiều luật lệ, quy tắc chung giữa các nước này, như: sở hữu trí tuệ, chất lượng thực phẩm, hay an toàn lao động…

Hiệp định bao gồm 30 chương và đề cập đến không chỉ các lĩnh vực truyền thống như hàng hóa, dịch vụ, đầu tư mà còn cả các vấn đề mới như thương mại điện tử, tạo thuận lợi cho dây chuyền cung ứng, doanh nghiệp nhà nước.

Một khi có hiệu lực, TPP sẽ trở thành khu vực thương mại tự do với 800 triệu dân, chiếm 30% kim ngạch thương mại toàn cầu và gần 40% sản lượng kinh tế thế giới.

Tác giả Dale Jorgenson W. là một giáo sư kinh tế tại Đại học Harvard.

Nguồn : asia.nikkei.com – VQ

Từ khóa : Chuỗi giá trị toàn cầu, càng mở rộng, TPP, càng có nhiều ý nghĩa.