Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Quốc gia đầu tiên mà có thể thiết lập bộ các quy tắc và chuẩn mực chấp nhận được cho sự phát triển kinh tế sẽ là người có vị trí dẫn đầu trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Sau khi hoàn thành thỏa thuận hạt nhân với Iran và nối lại quan hệ với Cuba, Tổng thống Mỹ Barack Obama có thể rảnh tay để chuyển trọng tâm sang một trong những dự án trọng điểm của chính quyền Mỹ - Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một hiệp định thương mại tự do lớn kết nối Mỹ với Châu Á Thái Bình Dương.

Được ký kết vào tháng 2 năm 2016 bởi 12 quốc gia thành viên, nhưng TPP vẫn chưa được phê duyệt trong ở nước Mỹ. Tuy nhiên, nó vẫn có tiềm năng trở thành một kiểu hiệp định thương mại tự do mới – FTA của thế kỷ 21. Đây là quan điểm của Obama trình bày trên mục xã luận của tờ Washington Post.

Sự khác biệt lớn giữa TPP và các hiệp định hội nhập kinh tế khác đó là các bên tham gia hiệp định không chỉ đồng ý cắt giảm thuế thương mại và cải thiện môi trường đầu tư  mà còn bao gồm các cam kết trong lĩnh vực tiêu chuẩn kinh tế, quyền lao động và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Đây là tất cả các lĩnh vực mà chưa từng được nhắc đến trong các hiệp định thương mại trước đó.

Ngay từ cái nhìn đầu tiên, mô hình hội nhập hấp dẫn của TPP sẽ thúc đẩy sự tiến bộ và thịnh vượng. Tuy nhiên, nó đã phải đối mặt với một số trở ngại và các hành động chống đối từ các bên liên quan khác ngay từ lúc bắt đầu. Mặc dù Mỹ đã thành công trong việc thu hút nhiều quốc gia tham gia TPP từ những năm 2008, nhưng các cuộc đàm phán vẫn diễn ra hết sức khó khăn, ngày ký thỏa thuận đã bị trì hoãn nhiều lần.

Theo những bên tham gia các cuộc đàm phán, tiến trình đàm phán dường như chỉ có được kết quả từ mùa thu năm 2015 do Mỹ đã đưa nhiều yêu cầu rất khó khăn đối với các quốc gia thành viên TPP. Hiện nay Obama đang cố gắng thuyết phục Quốc hội Mỹ phê chuẩn thỏa thuận TPP, với hy vọng rằng nó sẽ được hoàn tất vào cuối nhiệm kỳ tổng thống của ông. Tuy nhiên, khả năng mà TPP được phê duyệt ở Mỹ không phải là rất cao - thậm chí các đồng nghiệp thuộc Đảng Dân chủ của ông Obama đang bày tỏ sự miễn cưỡng của mình khi nói đến việc thông qua thỏa thuận này.

Các Hạ nghị sĩ và Thượng nghị sĩ Mỹ không tin rằng các thành viên TPP như Việt Nam, Mexico, Malaysia và Brunei sẽ sẵn sàng thay đổi cách tiếp cận của họ trong vấn đề pháp luật về lao động để phù hợp với các tiêu chuẩn cao của hiệp định. Các nước này hầu như không có khả năng để bảo vệ tài sản trí tuệ của Mỹ trong thực tế và cũng như các cam kết của mình trong TPP.

Không chỉ là các Nghị sĩ Mỹ và công chúng trong nước đang đặt câu hỏi về khả năng tồn tại của TPP mà các đồng nghiệp và đối tác của họ ở các nước khác, những người có thể không liên quan với tiêu chuẩn môi trường, quyền lao động, cũng đưa ra câu hỏi tương tự.

TPP được coi là một công cụ mạnh mẽ cho việc định hình phát triển kinh tế trong tương lai

Tổng thống Obama thường xuyên nhấn mạnh về "lãnh đạo toàn cầu" tiết lộ một câu hỏi cơ bản hơn: Ai sẽ quyết định chương trình nghị sự toàn cầu trong tương lai và định hướng phát triển quốc tế trong những thập kỷ tới?

Obama lập luận rằng Mỹ sẽ vẫn là nhà lãnh đạo, và TPP là công cụ quan trọng trong việc duy trì ảnh hưởng của Mỹ trên thế giới.

"Thế giới đã thay đổi. Luật chơi cũng phải thay đổi theo. Mỹ, chứ không phải quốc gia nào khác như Trung Quốc, phải là người viết ra luật chơi mới ", ông Obama đã viết bài báo xã luận của mình. "Các quốc gia khác nên chơi theo luật mà Mỹ và các đối tác của chúng tôi đã thiết lập, và không phải là cách nào khác".

Điều thú vị nhất trong cụm trích dẫn này này là hoàn toàn không đề cập đến từ "dân chủ" trong đó. Sau tất cả, nó là một thuật ngữ thường xuất hiện bất cứ lúc nào khi các nhà lãnh đạo của Mỹ bắt đầu nói chuyện để truyền bá ảnh hưởng của Mỹ trên toàn thế giới. Nhưng Obama cũng nhận thức được rằng các ý tưởng áp đặt thể chế chính trị của Mỹ lên toàn thế giới, đặc biệt là thông qua biện pháp quân sự, đã không còn hợp thời nữa.

Đó có thể là lý do tại sao Obama lại chỉ đề cập đến một số "quy tắc" thay vì nói về “dân chủ”. Đáng chú ý là các quy tắc này không mang bản chất chính trị như vốn có của nó, mà ngược lại chúng chỉ giải quyết các mối quan hệ thương mại và đầu tư quốc tế, cũng như phát triển kinh tế.

Không nghi ngờ gì, bằng cách thay đổi trọng tâm của lãnh đạo Mỹ từ chính trị và an ninh sang kinh tế, ông Obama có một bước tiến rất thông minh để đẩy đối thủ của ông vào thế khó chống đỡ. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã tích cực làm việc để tạo ra cơ chế thay thế cho TPP đó là Hiệp định kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), cơ chế này thu hút các thành viên với các yêu cầu nhẹ nhàng hơn và có lợi ích kinh tế tương tự như TPP mang lại.

Tuy nhiên, trái ngược với TPP, hiệp định RCEP chưa được ký kết và chưa định nghĩa tầm quan trọng và sự ảnh hưởng của nó đối với bộ quy tắc toàn cầu như TPP. Lý giải cho điều này là do RCEP hoàn toàn dựa trên nguyên tắc phổ biến "không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác". Vậy làm thế nào để có thể cải thiện được các tiêu chuẩn về môi trường và tạo thêm quyền lợi cho các hiệp hội chuyên nghiệp mà không đồng ý chia sẻ một số phần chủ quyền quốc gia với một tổ chức quốc tế khác?

Quan điểm của Nga về TPP

Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng đã gia nhập nhóm những người chỉ trích TPP do Mỹ dẫn đầu. Trong bài phát biểu của mình trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào tháng 9 năm 2015, ông phát biểu phản đối của mình đối với thỏa thuận này.

"Có vẻ như ai đó muốn áp đặt cho chúng tôi một số luật chơi mới, cố tình thiết kế để phù hợp với lợi ích của một vài nhóm đặc quyền, WTO đã không có tiếng nói trong đó", ông nói. "Thương mại toàn cầu có nguy cơ trở nên mất thăng bằng và phân mảnh không gian kinh tế toàn cầu."

Từ quan điểm này, nó muốn thể hiện rằng Mỹ một lần nữa cố gắng để áp đặt ý chí của mình lên toàn thế giới. Tuy nhiên, cũng cần phải nhớ rằng, do những khác biệt không thể lấp đầy giữa các nước phát triển và đang phát triển, vòng đàm phán Doha của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã không đạt được kết quả đáng kể nào trong suốt 15 năm qua.

Nước Nga không phải là một thành viên của TPP hay RCEP và con đường duy nhất của nó là tăng cường hợp tác trong WTO hoặc (APEC) khối hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương. Tuy nhiên, con đường này cũng không được các bên ủng hộ nhiệt tình, thậm chí từ phía Trung Quốc. Tất cả các ông lớn có ảnh hưởng trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương đều đồng ý ngày hôm nay rằng hội nhập nên theo chiều sâu, và không nên quá rộng lớn. Điều đó có nghĩa rằng sự phổ biến thể chế đa phương mà Putin mong muốn và ủng hộ đã trở thành quá khứ.

Đánh cược với sự thành công của TPP, Tổng thống Mỹ Obama không chỉ bảo đảm sự lãnh đạo của Mỹ với toàn thể giới, mà còn những đánh giá thực tế về thực trạng của nền kinh tế toàn cầu. Sự phát triển phụ thuộc lẫn nhau tạo ra nhu cầu có các tổ chức xuyên quốc gia, quy chuẩn, chuẩn mực mới, trong đó có tính đến đặc điểm khu vực cụ thể. Quốc gia đầu tiên thiết lập được một tập hợp quy tắc, chuẩn mực phát triển và tiến về phía trước sẽ đảm bảo vị trí dẫn đầu của mình một thời gian dài trong tương lại.

Những hành động của Trung Quốc - nhằm mục đích hình thành mô hình hội nhập thay thế "mềm hơn" - cũng có vẻ khá hợp lý. Chỉ có thời gian sẽ cho thấy đó là một trong hai lựa chọn, Mỹ hay Trung Quốc, sẽ có lợi hơn và chấp nhận được đối với các nền kinh tế của khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Nga, nước đang đặt cược của mình về bảo đảm chủ quyền quốc gia bằng mọi giá và chỉ sẵn sàng hợp tác trong khuôn khổ của WTO hay Liên Hiệp Quốc, có một tầm nhìn kém hấp dẫn trong tương lai hơn so với Trung Quốc và Mỹ khi chỉ trích Mỹ áp đặt "luật chơi"mới. Nga đề nghị giữ lại giá trị cũ và chỉ giới thiệu giá trị mới thông qua thỏa thuận chung. Tuy nhiên, sự tham gia hời hợt, yếu kém của Nga trong các mạng lưới kinh tế khu vực châu Á-Thái Bình Dương làm cho nó trở nên lạc hậu và già cỗi khi nói đến hội nhập khu vực. Một khi tình trạng này vẫn còn, thì việc Kremlin muốn xích lại gần Washington vẫn chỉ là nhiệm vụ bất khả thi.

Nguồn : http://www.russia-direct.org/ - PT

Từ khóa : Ai sẽ, dẫn đầu, khu vực châu Á-Thái Bình Dương, Mỹ, Trung Quốc, hay Nga.