Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu như hiện nay, chính sách tài khoá và tiền tệ đóng vai trò quan trọng trong điều tiết kinh tế vĩ mô ở mỗi nước. Việt Nam cũng không phải là trường hợp ngoại lệ. Nhiều chuyên gia nhận định , để giữ vững sự ổn định an ninh tài chính, cần phải có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ. Tuy nhiên, ở Việt Nam, hai chính sách trên không phải thời điểm nào cũng cùng nhịp bước và điều này đã không ít lần gây nên sự bất ổn cho thị trường tài chính cũng như các doanh nghiệp trong thời gian gần đây.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia về chính sách tài khóa và tiền tệ thời gian qua , bản thân chính sách tiền tệ và tài khóa hiện nay vẫn còn đang yếu, thậm chí cơ sở để phối hợp cũng chưa thực sự đủ mạnh. Ngân hàng Nhà nước vẫn còn phải gồng mình đáp ứng những yêu cầu cấp bách ngắn hạn, trong khi lẽ ra mục tiêu cần phải tập trung cho trung và dài hạn. Còn chính sách tài khóa những năm gần đây không thể tận dụng ưu thế tác động trực tiếp, có trọng tâm của mình, mà phân bổ dàn trải. Điều này quay lại tạo gánh nặng lên chính sách tiền tệ. Chính việc định hình không rõ ràng chức năng và thiếu chuẩn hóa hệ mục tiêu của cả Bộ Tài chính lẫn Ngân hàng Nhà nước là nguyên nhân của độ vênh trong thi hành.

Một ví dụ khác, theo ông Hà Huy Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, có những thời điểm, để có nguồn vốn cho chi tiêu và đầu tư công, Chính phủ buộc phải nâng cao lãi suất huy động vốn cho những dự án đầu tư không ngừng mở rộng. Tuy nhiên, do thiếu sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ và tài khóa trong việc tổ chức đấu thầu trái phiếu Chính phủ (chênh lệch lớn giữa thị trường mở OMO thấp và lãi suất trái phiếu Chính phủ cao) đã tạo nên hiện tượng “vị thế tiền rẻ”. Hoạt động này đã gây ra sự rối loạn trên thị trường liên ngân hàng và vô hình trung ngân sách trở thành nguồn cung ứng lợi nhuận cho các ngân hàng thương mại.

Bên cạnh đó, lãi suất trái phiếu Chính phủ tăng mạnh kéo theo lãi suất huy động tăng nhanh, đẩy lãi suất tín dụng lên rất cao. Hậu quả là đại bộ phận doanh nghiệp không thể tiếp cận được nguồn vốn với chi phí có thể chấp nhận được để duy trì hay mở rộng sản xuất, buộc phải cắt giảm sản lượng. Mặt khác, lãi suất tín dụng cao khiến chi phí đầu vào sản xuất trở nên đắt đỏ đã làm tăng giá thành và giá bán sản phẩm, tác động không nhỏ đến lạm phát. Cũng theo ông Tuấn, cùng với nguyên nhân trực tiếp từ chính sách tiền tệ chưa hợp lý, chính sách tài khóa là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến lạm phát của năm 2011 tăng cao khó kiểm soát. Tình trạng vừa trì trệ trong sản xuất, vừa chịu lạm phát cao gây ra những bất ổn vĩ mô lớn.

Cũng có những ý kiến cho rằng, chính sách tài khóa và tiền tệ đã có sự phối hợp hiệu quả trong mục tiêu ngăn chặn đà suy thoái. Tuy nhiên, theo ông Đào Minh Tú, Chánh Văn phòng Ngân hàng Nhà nước, vẫn còn một số điểm chưa nhịp nhàng trong phối hợp. Chẳng hạn, trong khi lãi suất giảm để hỗ trợ doanh nghiệp thì cùng lúc giá xăng, điện lại tăng; hay khi tín dụng được nới rộng thì những chính sách tài khóa lại chưa theo kịp để phát triển đầu tư;…

Theo các chuyên gia, ngay như gói hỗ trợ doanh nghiệp 29.000 tỷ đồng mà Bộ Tài chính vừa đưa ra không phải là điều doanh nghiệp mừng nhất . Bà Nguyễn Thị Hiền, nguyên Vụ trưởng, Ban vật giá Chính phủ, cho rằng q uan trọng nhất là doanh nghiệp phải vay được tiền nhưng thực tế, hiện nay đó vẫn là điều khó khăn. Do vậy, bên cạnh việc giãn, giảm thuế cần phải có biện pháp để doanh nghiệp tiếp cận vốn. Một trong những giải pháp đã được đưa ra là phát triển loại hình quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, thể chế quan trọng này đã được ban hành trong thời gian dài nhưng đến nay doanh nghiệp vẫn chưa thật sự được thụ hưởng.

Tuy còn nhiều quan điểm khác nhau, song theo các chuyên gia, thời điểm suy thoái hiện nay là cơ hội rõ nhất để đánh giá hiệu quả của việc phối kết hợp giữa hai cơ quan chủ đạo trong việc điều hành kinh tế. Chính vì vậy, để hai chính sách này có sự nhịp nhàng với nhau, cần thiết thiết lập cơ chế cung cấp, trao đổi thông tin thường xuyên, đáng tin cậy giữa hai cơ quan để kịp thời nắm bắt đầy đủ, chính xác các thông tin cần thiết phục vụ quá trình dự báo và hoạch định chính sách tài khóa, tiền tệ trong ngắn, dài hạn như kế hoạch điều hành thu chi ngân sách (bao gồm cả kế hoạch huy động trái phiếu Chính phủ); kế hoạch bán ngoại tệ cho Ngân hàng Nhà nước; kế hoạch và diễn biến tăng trưởng tổng phương tiện thanh toán, huy động vốn, dư nợ tín dụng; diễn biến thị trường tiền tệ, tín dụng, ngoại hối;...

Bên cạnh đó là thiết lập cơ chế tham vấn, đóng góp và tham gia ý kiến trực tiếp giữa các đơn vị chức năng của hai cơ quan trong quá trình xây dựng, ban hành và thực thi chính sách tài khóa và tiền tệ. Còn trước mắt, năm 2012, chính sách tài khóa và tiền tệ cần phối hợp để thực hiện cùng một lúc hai mục tiêu là kiểm soát được lạm phát ở mức một con số và không để tăng trưởng kinh tế dưới 6%, đồng thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và thúc đẩy sản xuất, kinh doanh để ngăn chặn kịp thời tình trạng số lượng doanh nghiệp phá sản đang ngày càng tăng. Để làm được điều này, về phía Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ ở mức “thắt chặt” hợp lý để tiếp tục kiểm soát chặt chẽ tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng, tổng phương tiện thanh toán; duy trì tỷ giá ổn định và quản lý chặt chẽ thị trường ngoại tệ, vàng;... Còn với Bộ Tài chính, cần kiểm soát chặt mức bội chi ngân sách; điều hành chính sách giá, lãi suất trái phiếu Chính phủ phù hợp với mục tiêu, giải pháp điều hành chính sách tiền tệ và diễn biến vĩ mô; thành lập các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp, bảo lãnh tín dụng,... để hỗ trợ doanh nghiệp thuộc các ngành nghề kinh doanh cần khuyến khích phát triển nhưng đang gặp khó khăn về tài chính./.

Quang Minh/TTXVN