Kinh tế vĩ mô 6 tháng: Tín hiệu phục hồi từ đáy

Tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2013 đã có những chuyển biến nhất định, hầu hết các ngành, các lĩnh vực đều có những cải thiện, lạm phát được kiểm soát, xuất khẩu tăng trưởng khá… Đây là những điểm nhấn khiến các chuyên gia kinh tế cho rằng nền kinh tế đang phục hồi từ đáy. Tuy nhiên, việc phục hồi như thế nào, phục hồi theo hình chữ U hay hình chữ V hay thậm chí vẫn chỉ loanh quanh trong “vùng trũng mấp mô” đang được nhiều chuyên gia kinh tế băn khoăn khi vẫn còn vô vàn khó khăn vẫn phải đối mặt trong phần còn lại của năm 2013.

Những tín hiệu kinh tế đã chạm đáy

Đánh giá về con số tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm, nhiều chuyên gia kinh tế nhận định rằng, h ành trình nửa năm đầy khó khăn của nền kinh tế đã qua và đến lúc này các tín hiệu lạc quan đã xuất hiện nhiều hơn. TS. Trần Du Lịch, Ủy viên Ủy ban Kinh tế Quốc hội cho rằng, hiện nay khó khăn của nền kinh tế đã chạm đáy và bắt đầu có dấu hiệu phục hồi.

Mới đây, trả lời phỏng vấn của Thông tấn xã Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng đã khẳng định, với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, của các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân cả nước, tình hình kinh tế, xã hội 6 tháng đầu năm đã có nhiều chuyển biến tích cực, đúng hướng và đã đạt được những kết quả quan trọng.

Trong báo cáo về tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh đã nêu rõ, kinh tế vĩ mô bước đầu đã đạt được những kết quả tích cực, tình hình đang chuyển biến theo xu hướng tốt dần lên. Theo đó, tăng trưởng của hầu hết các ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế đều được cải thiện, góp phần làm tăng mức tăng trưởng GDP quý II lên 5%, cao hơn mức tăng của quý I và đưa tăng trưởng 6 tháng đầu năm lên 4,9%. Trong đó, sản xuất công nghiệp, nhất là công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì đà phục hồi và có những chuyển biến đáng kể, tuy còn nhiều khó khăn. Lĩnh vực dịch vụ tiếp tục phát triển với tốc độ tăng trưởng cao hơn so với cùng kỳ. Hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp bước đầu đã có những tín hiệu tích cực. Lạm phát được kiềm chế, chỉ số giá giảm nhẹ hoặc tăng thấp. CPI tháng 6/2013 tăng 2,4%, là mức tăng thấp nhất so với cùng kỳ trong vòng 10 năm qua.

Ngoài ra, lãi suất giảm, cùng nhiều biện pháp miễn giảm thuế, giãn thuế... đã góp phần tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng khá cao, nhập khẩu máy móc thiết bị và vật tư phục vụ cho sản xuất cải thiện đáng kể. Hoạt động nhập khẩu, nhất là nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ đầu tư và sản xuất kinh doanh cải thiện đáng kể; tỷ lệ nhập siêu thấp. Vốn ODA và FDI thực hiện đều tăng so với cùng kỳ năm trước.

Với những chuyển biến khả quan nêu trên, bước vào nửa năm còn lại của năm 2013, kinh tế Việt Nam đang có những thuận lợi rất cơ bản, từng bước vươn lên và thoát ra khỏi tình trạng trì trệ. Nhận định về tình hình kinh tế Việt Nam, trong một báo cáo mới ra gần đây, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đánh giá, kinh tế vĩ mô của Việt Nam đã có dấu hiệu hồi phục từ mức đáy nhờ xuất khẩu mạnh mẽ.

Băn khoăn tiến trình phục hồi

Mặc dù đạt được những thành tựu đáng khích lệ và khả quan ở trên, song nhiều chuyên gia cũng cho rằng kinh tế Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn thách thức đe dọa đến khả năng phục hồi của nền kinh tế. Theo các chuyên gia, những lĩnh vực được coi là ngành mũi nhọn của nền kinh tế là nông - lâm - thủy sản lại đang có những biểu hiện rất bấp bênh khi sản lượng xuất khẩu sụt giảm, nguồn nguyên liệu cũng không ổn định… Sáu tháng đầu năm, giá trị sản xuất chăn nuôi chỉ tăng 0,9%, thấp hơn nhiều so với mức tăng 6,5% của cùng kỳ năm 2012. Giá trị sản xuất nuôi trồng thủy sản chỉ tăng 1,8%, trong khi cùng kỳ năm trước tăng 7,2%.

Theo TS. Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương, nhìn về mặt sản xuất kinh doanh thì có thể thấy nền kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn. Chẳng hạn, tiếp cận vốn còn khó khăn mà lý do cơ bản do nợ xấu chưa được bắt tay vào xử lý. Bên cạnh đó, tổng cầu rất yếu và các vấn đề như nợ xấu, tồn kho, và nợ xây dựng cơ bản vẫn hết sức lớn. Ngoài ra, tiến trình tái cơ cấu nền kinh tế và các lĩnh vực vẫn còn chậm.

Thực tế cho thấy, tính chung 6 tháng, tổng kim ngạch XK ước đạt 62,053 tỉ USD, tăng 16,1% so với cùng kỳ năm trước. Thế nhưng kim ngạch hàng hóa XK tăng cao chủ yếu ở khu vực có vốn đầu tư nước ngoài với mặt hàng chiếm tỉ trọng lớn trong tổng kim ngạch XK. Mức tăng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của khu vực này đóng góp 15,3 điểm phần trăm vào mức tăng chung, trong khi đó khu vực kinh tế trong nước chỉ đóng góp vỏn vẹn 0,8 điểm phần trăm.

Trong khi đó, Ngân hàng HSBC mới đây vừa công bố kết quả khảo sát về chỉ số Quản lý sức mua (PMI) tháng 6 của Việt Nam cho thấy, lĩnh vực sản xuất của Việt Nam suy giảm đáng kể về sản lượng và số lượng đơn đặt hàng mới khiến cho các công ty phải cắt giảm việc làm và mua hàng. Theo đó, chỉ số PMI tháng 6 giảm từ 48,8 điểm của tháng 5 xuống còn 46,4 điểm, rơi xuống mức thấp thứ ba kể từ khi cuộc khảo sát bắt đầu vào tháng 4/2011. Chỉ số PMI của Việt Nam vẫn nằm dưới ngưỡng 50 điểm - ngưỡng biểu thị sự giảm sút - trong hai tháng liên tiếp.

Trước những khó khăn trên, các chuyên gia kinh tế vẫn chưa kỳ vọng nhiều vào khả năng nền kinh tế đang phục hồi từ đáy. Ông Đỗ Thức, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cho rằng: mô hình tăng trưởng phục hồi của nền kinh tế đang đi theo đáy chữ “U”. Cùng với quan điểm trên, TS. Trần Du Lịch khẳng định, kinh tế Việt Nam đã chạm đáy, nhưng đáy ngắn hay dài thì chưa thể biết được. Theo ông Lịch, nếu đáy hình “parabol” thì thời gian phục hồi nhanh, nhưng nếu đáy hình chữ “U” thì thời gian phục hồi sẽ chậm hơn.

Theo hướng đánh giá khác , TS. Võ Trí Thành cho rằng, với tăng trưởng quý II đạt 5% so với tăng trưởng quý I hoặc so với cả năm 2012 thì rõ ràng nền kinh tế vẫn đi ngang và đâu đó đáy nền kinh tế vẫn ở phía trước. TS. Lưu Bích Hồ, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng băn khoăn nhận xét, kinh tế Việt Nam vẫn chỉ đang ở giai đoạn “vùng trũng mấp mô”, nghĩa là vẫn chưa có sự phục hồi rõ ràng. Ông Hồ lập luận, qua số liệu 6 tháng cho thấy nền kinh tế thực (công nghiệp, nông nghiệp) vẫn chưa có sự tiến triển nhiều, trong khi vẫn còn vô vàn khó khăn chưa được giải quyết như nợ xấu và khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp. Sáu tháng đầu năm có 4.499 doanh nghiệp giải thể và 24.256 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động. Trong khi đó, quyết tâm chính trị rất cao nhưng các giải pháp đưa ra còn chậm và chưa thực sự quyết liệt.

Mặc dù vậy, hầu hết các chuyên gia vẫn hi vọng, kinh tế năm 2013 sẽ là đáy của sự phục hồi theo hình chữ “V” để năm 2014 vực dậy mạnh mẽ và đạt mức tăng trưởng trên 6%. Để làm được điều này, theo TS. Trần Du Lịch, Chính phủ cần tập trung giải quyết hậu quả của gần 6 năm bất ổn kinh tế vĩ mô. TS. Lưu Bích Hồ cũng khuyến nghị, muốn kinh tế khởi sắc trong những tháng cuối năm đòi hỏi chính sách tài khóa phải hỗ trợ chính sách tiền tệ. Các bộ, ngành cũng cần cụ thể hóa các gói hỗ trợ để doanh nghiệp có thể tiếp cận được. Trong khi đó, các chuyên gia của IMF cho rằng, những thành tựu về ổn định gần đây cần phải được củng cố thông qua các chính sách kinh tế vĩ mô phù hợp để tăng thêm dự trữ ngoại hối và mức đệm ngân sách. Các cơ quan chức năng Việt Nam cần đẩy mạnh cải cách trong khu vực ngân hàng và khu vực doanh nghiệp nhà nước để giảm tính dễ bị tổn thương và đưa Việt Nam quay lại con đường tăng trưởng cao, lành mạnh và bền vững.