Luật hóa để có căn cứ pháp lý xử phạt thích đáng hoạt động chuyển giá

Trong những năm qua, hành vi chuyển giá gây thiệt hại rất lớn đối với kinh tế. Chuyển giá không chỉ làm thất thu ngân sách nhà nước, méo mó môi trường kinh doanh, gây bất bình đẳng đối với các doanh nghiệp làm ăn chân chính, mà nó còn làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước trong việc thực hiện các chủ trương kêu gọi đầu tư để phát triển kinh tế. Tuy nhiên việc phát hiện và xử lý các DN có hành vi chuyển giá đang còn nhiều bất cập gây khó khăn cho các nhà quản lý. Nhằm có thêm góc nhìn về vấn đề này phóng viên "Kinh tế Việt Nam và Thế giới"- TTXVN đã có cuộc trao đổi với TS. Lê Quốc Phương, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công Thương.

PV: Các cuộc khảo sát doanh nghiệp FDI của Bộ Kế hoạch và Đầu tư một số năm gần đây đều cho thấy, các doanh nghiệp FDI kê khai lỗ hàng năm chiếm tỷ lệ trung bình tới trên 70%. Một số doanh nghiệp FDI có lãi nhưng tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu cũng không đáng kể. Ông lý giải điều này ra sao?

TS Lê Quốc Phương: Đúng là nhiều năm qua có câu chuyện các doanh nghiệp FDI khai báo lỗ, thậm chí lỗ liên tục trong vài năm nhưng vẫn mở rộng hoạt động sản xuất. Thực chất đây là câu chuyện lợi dụng khe hở của pháp luật để thực hiện hành vi chuyển giá nghĩa là khai báo không thật tình trạng kinh doanh của mình để trốn thuế mang lại lợi nhuận cho công ty.

PV: Theo ông quy mô của DN ra sao (nhỏ hay lớn) thì hay có hành vi chuyển giá và thường DN trong lĩnh vực nào có hành vi gian lận nhất?

TS Lê Quốc Phương: Về nguyên tắc, vấn đề chuyển giá không phụ thuộc quy mô và ngành nghề lĩnh vực, vì mục đích là kiếm lợi nhuận qua việc trốn thuế . Tuy nhiên cũng có những trường hợp cụ thể dẫn đến có những hành vi gian lận khác nhau và cũng có xu hướng trong một số ngành nghề và quy mô. Về quy mô thì các tập đoàn lớn thường ít có hành vi chuyển giá hơn vì họ muốn giữ và bảo vệ uy tín. Trong khi đó, các công ty nhỏ, không có thương hiệu lớn thì thường vi phạm nhiều hơn. Về lĩnh vực ngành nghề, cũng có những ngành nghề có xu hướng thực hiện chuyển giá nhiều hơn như lĩnh vực gia công xuất khẩu vì trong chuyển giá có việc khai khống các nguyên liệu đầu vào.

PV: Nhiều ý kiến cho rằng có thể dễ dàng nhận ra DN FDI chuyển giá nhưng rất khó có thể xử lý được vì không đủ bằng chứng do chưa đủ căn cứ pháp lý. Vậy cần có những giải pháp nào để khắc phục vấn đề trên?

TS Lê Quốc Phương: Đúng là hiện nay có điều khó khăn là làm sao để chứng minh được hành vi chuyển giá. Theo tôi có một số nhóm giải pháp sau để khắc phục vấn đề chuyển giá. Thứ nhất, cần có các giải pháp kỹ thuật xác định được giá, trong đó có phương pháp giá giao dịch độc lập và cơ chế thỏa thuận giá trước. Thứ hai, cần hoàn thiện hành lang pháp lý. Thứ ba là cần nâng cao năng lực quản lý và điều hành, hiện năng lực cán bộ quản lý thuế còn rất nhiều hạn chế. Thứ tư, cần có những chế tài đủ mạnh để chống lại hành vi chuyển giá, và nâng cao khả năng thanh tra giám sát. Cuối cùng, chúng ta cần định hướng thu hút FDI vào lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn, hạn chế thu hút FDI vào lĩnh vực gia công sản xuất, cùng với đó phải phát triển mạnh ngành công nghiệp hỗ trợ. Để thực hiện được đồng bộ các giải pháp trên, vấn đề quan trọng nhất cần phải có sự phối hợp của nhiều đơn vị liên quan như thuế, hải quan...và sự chung tay của toàn xã hội.

PV: Có ý kiến cho rằng nếu không có đủ căn cứ để xác định DN có hành vi chuyển giá thì cứ DN nào báo lỗ vài năm liên tiếp nhưng vẫn tăng cường sản xuất thì có thể rút giấy phép kinh doanh, hoặc có các biện pháp cứng rắn khác. Theo ông nếu thực hiện mạnh tay liệu có ảnh hưởng đến việc thu hút FDI không?

TS Lê Quốc Phương: Tôi cho rằng, nếu DN chỉ có dấu hiệu chuyển giá mà không có căn cứ chính xác thì không nên thực hiện các biện pháp mạnh tay như rút giấy phép kinh doanh. Chúng ta cần thực hiện các giải pháp kỹ thuật ở trên để xác định rõ được các DN có hành vi chuyển giá và cần phải được luật hóa để có căn cứ pháp lý xử phạt thích đáng. Khi mọi vấn đề được luật hóa rõ ràng thì tôi nghĩ sẽ không ảnh hưởng đến việc thu hút FDI.

PV: Mức độ vi phạm chuyển giá ở Việt Nam so với các nước trên thế giới như thế nào?

TS Lê Quốc Phương: Vấn đề chống chuyển giá không phải câu chuyện của riêng Việt Nam mà là câu chuyện của thế giới. Tuy nhiên việc vi phạm chuyển giá tại Việt Nam ở mức trầm trọng hơn so với nhiều nước do nhiều nguyên nhân, như cơ sở pháp lý của Việt Nam còn yếu, ngành công nghiệp hỗ trợ còn chưa phát triển…. Một trong những kinh nghiệm quốc tế cần học hỏi đó là cần phải hoàn thiện cơ chế pháp lý. Cần có những biện pháp kỹ thuật để xác định giá cả, cũng như cần có cơ sở dữ liệu (CSDL) đủ mạnh để quản lý các DN FDI nhằm phát hiện sớm các DN có hành vi chuyển giá. Tôi cũng hi vọng Đề án chống chuyển giá đang được các đơn vị liên quan soạn thảo sẽ là bước đột phá trong việc chống chuyển giá trong thời gian tới.

PV: Với tư cách là Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, ông có thể cho biết đơn vị của ông có CSDL theo dõi các doanh nghiệp không? Đơn vị của ông có tham vọng thiết lập CSDL như vậy không?

TS Lê Quốc Phương: Đúng là hiện còn thiếu các CSDL về thuế cũng như các thông tin liên quan đến các bộ, ngành. Đây là điểm yếu trong công tác chống chuyển giá. Để có một CSDL đầy đủ các thông tin ở trên thì cần phải có sự phối hợp của nhiều đơn vị liên quan. Trung tâm chúng tôi rất sẵn sàng phối hợp với các đơn vị liên quan như Tổng cục Thuế để xây dựng những CSDL đủ mạnh, đầy đủ thông tin cả về các vấn đề liên quan đến thuế và giá cả để có thể có thêm những minh chứng cũng như quản lý việc chống chuyển giá hiệu quả hơn.

PV: Xin cảm ơn ông.

TTXVN