Hiện vẫn chưa biết được hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ hoàn toàn chấm dứt hoặc lâm vào bế tắc. Vào đầu năm 2016, hiệp định TPP đã được 12 quốc gia thành viên ký kết và toàn bộ văn kiện của hiệp định này cũng đã được công bố.
Hiệp định TPP vốn được nhận định là hiệp định thương mại tự do có những tiêu chuẩn cao hơn nhiều so với tất cả những hiệp định thương mại tự do trước đây. Tuy nhiên, hiệp định TPP đang có nguy cơ thất bại bởi tuyên bố rút khỏi hiệp định của Tổng thống Mỹ mới đắc cử Donald Trump.
Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) có thay thế hiệp định TPP hay không?
Gần đây, vòng đàm phán thứ 16 của hiệp định RCEP đã đạt được sự đồng thuận về nội dung của chương liên quan đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Đây là bước tiến đáng kể sau khi các nước thành viên RCEP thống nhất được nội dung của chương hợp tác kinh tế và kỹ thuật. Nhìn chung, đàm phán RCEP có khả năng sẽ kết thúc vào năm 2017.
Những nước tham gia hiệp định TPP và cả hiệp định RCEP như Brunei, Malaysia, Singapore, Việt Nam và Nhật Bản, có thể sẽ tập trung hơn vào hiệp định RCEP nhằm thúc đẩy tự do hóa thương mại trong bối cảnh ảm đạm của hiệp định TPP.
Với nền kinh tế và thương mại toàn cầu vẫn còn chậm chạp, việc hoàn tất hiệp định RCEP trong thời gian ngắn cho thấy tự do hóa thương mại vẫn tiếp tục. Tuy nhiên, RCEP không thể thay thế TPP bởi vì hai lý do:
Thứ nhất, có sự khác biệt đáng kể giữa văn bản của 2 hiệp định. Hiệp định TPP đã hoàn tất đàm phán, tuy nhiên, RCEP vẫn đang trong quá trình đàm phán. Hiệp định TPP mở rộng phạm vi của các quy định thương mại hiện có của WTO, đặc biệt trong các lĩnh vực như các doanh nghiệp nhà nước và các đơn vị độc quyền, doanh nghiệp vừa và nhỏ, thương mại điện tử và tính nhất quán của pháp luật.
Do đó, có thể nói hiệp định TPP là một hiệp định thương mại tự do có tiêu chuẩn cao và sâu rộng. Ngay cả khi hiệp định TPP có nguy cơ thất bại vào ngày ông Trump tuyên thệ nhậm chức, các tiêu chuẩn được thiết lập trong TPP - vốn đã trở thành khuôn mẫu cho các quy định thương mại toàn cầu, sẽ vẫn là hình mẫu tiên phong và là ví dụ điển hình về thương mại và đầu tư trên toàn thế giới.
Kể từ vòng đàm phán đầu tiên của hiệp định TPP trong năm 2009, các nước tham gia đã sửa đổi và điều chỉnh pháp luật trong nước sao cho phù hợp với các điều khoản đã đàm phán.
Ngay cả ở Mỹ, thẩm quyền Xúc tiến Thương mại được ký bởi Tổng thống Barack Obama. Các mối quan tâm cho rằng TPP có thể không được phê chuẩn ở Mỹ, điều này không là viễn vong đối với nền kinh tế lớn nhất thế giới.
RCEP chỉ tập trung vào các lĩnh vực truyền thống
Thứ hai, so với tiêu chuẩn cao của hiệp định TPP, RCEP chỉ tập trung vào các lĩnh vực truyền thống, cụ thể là thương mại hàng hóa, và không bao gồm tiêu chuẩn về lao động, môi trường.
Hơn nữa, các chương RCEP về hợp tác kinh tế và doanh nghiệp vừa và nhỏ có tiêu chuẩn thấp hơn trong hiệp định TPP.
Bởi vì những mục tiêu khác nhau của hai hiệp định - TPP cho thấy nỗ lực của các nền kinh tế phát triển nhằm sửa đổi những quy tắc đầu tư và thương mại quốc tế hiện hành để thiết lập các xu hướng thương mại toàn cầu trong tương lai, trong khi phần lớn các thành viên trong RCEP là các nước đang và kém phát triển cùng tìm kiếm lợi ích do hiệp định mang lại.
Hai hiệp định này sẽ không thay thế lẫn nhau do các mục tiêu khác nhau mà cả hai theo đuổi. Nhìn chung, hiệp định RCEP không hề đạt được mức độ mở cửa như trong TPP. Do đó, quá sớm để kết luận, RCEP sẽ vượt qua TPP.
Cuối cùng, việc hoàn tất của RCEP trở nên dễ dàng hơn trên thực tế, khi các hiệp định thương mại cho phép những vấn đề mới được kiểm soát với sự tham gia của các nước thành viên mới.
Trong khi đó, hiệp định TPP chỉ chấp nhận các nước thành viên mới dựa trên các vấn đề và tiêu chuẩn hiện hành. RCEP và TPP được xem như một bước đệm cho Khu vực Thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP), nhưng xem xét khả năng phê chuẩn thấp của TPP, hiệp định RCEP có thể đóng một vai trò lớn trong việc hỗ trợ FTAAP.
Để công bằng, không có cuộc đàm phán tự do thương mại đảm bảo thuận buồm xuôi gió, khi mỗi quốc gia đều có sự khác nhau về kinh tế, chế độ văn hóa và chính trị.
Không chắc chắn trong suốt cuộc đàm phán RCEP bao gồm các vấn đề như là 10 nước thành viên Đông Nam Á khá ủng hộ về phát triển kinh tế, Nhật Bản và Hàn Quốc là hai quốc gia có nền kinh tế phát triển, những quốc gia này không cảm thấy hài lòng bởi hiệp định RCEP hứa hẹn việc mở cửa ở mức độ thấp, và Ấn Độ có mối quan tâm về việc liệu các thỏa thuận thương mại đủ hấp dẫn đối với lợi ích của nước này.
Cũng không rõ liệu Trung Quốc có đủ khôn ngoan và can đảm để nhanh chóng hoàn tất đàm phán hiệp định thương mại.
Những nỗ lực phối hợp của tất cả các thành viên tham gia nằm ở kết luận của hiệp định RCEP vào năm tiếp theo. Bất kể kết quả của hiệp định TPP, RCEP sẽ không có khả năng thay thế TPP dựa trên cả lý thuyết và thực tiễn. Thay vì thế, cả hai thỏa thuận thương mại đều giúp thúc đẩy tự do hóa thương mại trên toàn cầu.
Nguồn: globaltimes.cn – XM.
Từ khóa: RCEP, TPP
