Một điều thú vị đã xảy ra vào hôm thứ sáu tuần trước khi Quốc hội Nhật Bản phê chuẩn TPP, bất chấp hiệp định này gần như đã “chết” khi Tổng thống Mỹ mới đắc cử Donald Trump tuyên bố sẽ rút nước Mỹ khỏi Hiệp định.
Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe từng phát biểu rằng TPP sẽ trở nên “vô nghĩa” nếu không có sự tham gia của Mỹ. Vậy tại sao những nhà lập pháp Nhật Bản nóng lòng ủng hộ một thỏa thuận được cho là đang hấp hối và hầu như vô nghĩa ?
Cuộc bỏ phiếu vào hôm thứ sáu tuần trước chỉ đơn giản là một món quà hào hiệp – như một số người đang đặt câu hỏi – liệu rằng ông Abe biết một vài điều mà những kẻ khác không biết ? Theo đó, ông Abe là lãnh đạo nước ngoài đầu tiên gặp gỡ Tổng thống Mỹ mới đắc cử ngay sau khi kết quả bầu cử được công bố.
Chúng ta chưa biết điều gì đã diễn ra trong Tòa nhà Trump ở New York trong suốt buổi gặp mặt “không chính thức” này nhưng một số đồn đoán rằng, có những thỏa thuận riêng giữa hai người đàn ông về Hiệp định TPP.
Điều này có vẻ khá tốt, theo các nhà phân tích, vì TPP quan trọng với Nhật Bản và chiến lược duy trì vị thế cường quốc của Nhật Bản ở châu Á – Thái Bình Dương. Nó cũng đóng vai trò quan trọng trong chính sách kinh tế và chính trị của ông Abe, và có tầm quan trọng chiến lược với Washington.
TPP kết nối 12 nước châu Á – Thái Bình Dương (trong đó có Singapore) trong một thỏa thuận có tầm quan trọng đáng kể về kinh tế và địa chính trị. Một số người so sánh nó với ASEAN, một đối trọng kinh tế của Trung Quốc.
Lần này, TPP là một đối trọng chống lại tầm ảnh hưởng kinh tế và chiến lược của Trung Quốc ở châu Á – Thái Bình Dương – khu vực mà chiến lược đầy tham vọng của ông Abe đã bị cản trở trước hết bởi quan điểm “nước Mỹ trên hết” của ông Trump.
Ý định xé bỏ TPP của ông Trump sẽ dập tắt tham vọng lãnh đạo Đông Á giữa Nhật Bản và Mỹ, theo Hiệp ước An ninh Mỹ - Nhật cùng với TPP trên khía cạnh kinh tế.
Nếu TPP thực sự thất bại vì không có sự tham gia của Mỹ, Trung Quốc càng rảnh tay thúc đẩy RCEP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực) hoặc một số thỏa thuận thay thế khác như FTAAP (Khu vực Thương mại Tự do châu Á – Thái Bình Dương), nơi mà Trung Quốc có thể đánh đổi quyền tiếp cận thị trường để giành lấy tầm ảnh hưởng trong khu vực.
Những lợi ích của việc gia nhập TPP có vẻ nhiều hơn hẳn cho cả Tokyo lẫn Washington so với việc từ bỏ. Mỹ có thực sự “buông” hay đây chỉ là một trong những cách để đàm phán thêm - đặc biệt là ông Trump, một ông trùm đàm phán trong thế giới bất động sản ?
Bằng cách tuyên bố rằng ông Trump có ý định từ bỏ thỏa thuận TPP hiện có, việc vừa đe dọa, vừa kéo dài thời gian sẽ làm đảo lộn mọi kế hoạch, mọi dự định của các nước và các nước vì sốt ruột mà phải đàm phán lại theo hướng có lợi cho Mỹ. TPP trao cơ hội để các nước tiếp cận một thị trường rộng lớn, vì vậy các nước sẽ không dễ dàng từ bỏ cơ hội này.
Bây giờ Trump tuyên bố rằng ông sẽ từ bỏ TPP, các nước khác phải điều chỉnh lại thỏa thuận. Như vậy sẽ xuất hiện, một “TPP phiên bản 2”, điều sẽ dễ dàng hơn cho ông Trump, vừa không mất mặt với cử tri Mỹ, vừa không phản bội các cam kết khi tranh cử.
Khi mà TPP chịu nhiều sức ép, từ người dân cho tới các chuyên gia, những người đã kịch liệt phản đối TPP, một thỏa thuận được điều chỉnh lại và phai nhạt hơn cũng có thể dễ dàng giúp Trump dễ ăn nói hơn.
Vai trò của ông Abe vẫn còn mờ nhạt. Có một điều không phải nghi ngờ, rằng nông dân Nhật Bản sẽ rất vui mừng nếu TPP thất bại. Tuy nhiên, ông Abe đã tận dụng các áp lực bên ngoài (hay gaiatsu) để tiến hành cải cách trong nước.
Với việc bắt buộc mở cửa thị trường Nhật Bản - tương đương với việc bốn chiếc tàu Hải quân Mỹ của Phó đô đốc Mathew Perry vào Nhật Bản năm 1853, TPP là một công cụ lý tưởng của gaiatsu và cả ông Abe, theo các nhà phân tích. Nhưng ông chưa đủ khả năng để tuyên bố điều đó một cách công khai.
TPP mang nhiều giá trị cho ông Abe hơn là một đòn bẩy để mở cửa nền kinh tế Nhật Bản. Nó giúp cho Mỹ hiện diện kinh tế và quân sự ở Đông Á, trong khi Nhật Bản có thể tăng cường vị thế cường quốc kinh tế, chính trị và ngoại giao dưới chiếc ô hạt nhân của Mỹ.
Nếu nhìn nhận theo chiều hướng này, chuyến đi tới New York của ông Abe không đơn thuần là một buổi gặp gỡ và chúc mừng Tổng thống mới đắc cử, nó đã được “tính toán chiến lược”, và là cơ hội để ông Trump thể hiện tài năng đàm phán trong vai trò người lãnh đạo nước Mỹ.
Những điều mà ông Trump có thể đòi hỏi từ Nhật Bản là khôi phục quyền tiếp cận thị trường xe hơi của Nhật Bản, và yêu cầu các nhà sản xuất Nhật Bản mở thêm nhà máy ở Mỹ. Điều này sẽ làm hài lòng Detroit (kinh đô một thời của ngành kỹ nghệ xe hơi Mỹ) và những người ở Quốc hội Mỹ, những người từ lâu đã vận động cho một động thái như vậy.
Như vậy, còn quá sớm để gạch tên TPP. Bằng việc phê chuẩn TPP, Quốc hội Nhật Bản (chịu kiểm soát bởi những người ủng hộ ông Abe), đã tuyên bố tiếp tục theo đuổi TPP, đồng thời đưa ra một cái gật đầu và nháy mắt với những nước đang e ngại một TPP thất bại.
Nguồn: businesstimes.com.sg - HT
Từ khóa: TPP, RCEP, Nhật Bản
