Toàn cầu hóa trong cơn khủng hoảng: không phải cuộc chơi vô vọng

0 crisis

Việc toàn cầu hóa có thoát khỏi vòng khủng hoảng hiện tại sớm hơn hay không phụ thuộc rất lớn vào các nhà lãnh đạo chính trị trên thế giới.

Toàn cầu hóa đang đối mặt với khủng hoảng. Tuy nhiên, điều đáng lo hơn đối với các nước phát triển, rằng trong lúc các nước này đều thất bại, liệu đây có phải một cuộc chơi vô ích khi chỉ có Trung Quốc (và các thị trường mới nổi khác) là người chiến thắng cuối cùng hay không ? Đây không phải vấn đề về tính trung thực, mà quan trọng hơn, nó có thể trở thành ‘hiệu ứng pygmalion’ tiếp tục kéo dài tình trạng suy thoái toàn cầu và gây ảnh hưởng tới mỗi quốc gia.

Các số liệu cho thấy toàn cầu hóa đang ở trong cơn khủng hoảng. Khối lượng thương mại (tổng thương mại/tổng GDP toàn cầu) đang trì trệ sau nhiều thập kỷ phát triển, và cường độ FDI (tổng FDI/GDP toàn cầu và đầu tư toàn cầu) đang giảm xuống. Rõ ràng, việc mở cửa biên giới khơi thông dòng chảy hàng hóa và tiền bạc đang có xu hướng hạ xuống, đồng thời việc hạn chế di cư là một hiện tượng phổ biến ở những nước phát triển thông qua các cuộc bầu cử, và trớ trêu là hiện tượng này diễn ra vào thời điểm dòng người tị nạn tăng cao ở mức kỷ lục.

Đây không phải là lần đầu tiên, mà là lần suy thoái thứ ba trong thời kỳ hiện đại của toàn cầu hóa, tính từ lần thứ hai vào khoảng giữa thế kỷ 19. Ngoài ra còn một xu hướng nữa của suy thoái toàn cầu - đó là nó luôn xuất phát từ các cuộc khủng hoảng. Lần đầu tiên là do khởi đầu của Thế chiến 1, lần thứ hai là do đợt tăng giá dầu vào những năm 1970, và hiện nay là do khủng hoảng tài chính toàn cầu vào năm 2008.

Quan trọng hơn, cần lưu ý là mỗi lần như thế thì xu hướng toàn cầu hóa lại nổi lên mạnh mẽ hơn từ khủng hoảng, ‘tái khởi động’ nền kinh tế toàn cầu và nâng mức sống của hàng trăm triệu người từ nghèo đói lên tầng lớp trung lưu. Có hai ‘thành phần’ chính tiềm ẩn từ sự hồi sinh này. Thứ nhất, chính là sự xuất hiện và/hoặc chấp nhận ‘công nghệ sản xuất’ mới trên quy mô rộng (theo nghĩa rộng nhất của nó), điều có khả năng thay đổi năng suất của ngành sản xuất, tiềm lực kinh tế của các doanh nghiệp và sự cạch tranh giữa các quốc gia. Ví dụ, công nghệ sản xuất hàng loạt, ra đời trong Thế chiến 2 như một ngành công nghiệp dân sự cung cấp cho chiến tranh và biến Mỹ cũng như các nền kinh tế phương Tây trở thành những cỗ máy kinh tế thế giới, cung cấp các sản phẩm được sản xuất hàng loạt với giá rẻ không chỉ cho thị trường nội địa mà cho toàn thế giới. Tương tự, sự kết hợp của công nghệ internet và sản xuất chi phí thấp do Trung Quốc đi đầu đã ‘tái kích hoạt’ toàn cầu hóa những năm 1980 sau cuộc khủng hoảng từ việc tăng giá dầu. Hiện chúng ta đã có ‘công nghệ số’ mới (công nghiệp 4.0, mạng lưới IoT, và nền tảng kỹ thuật số kết nối hàng triệu người dùng với máy móc) có tiềm năng thay đổi năng suất và việc kinh doanh của nền kinh tế, thúc đẩy sự tăng trưởng mới của ngành dịch vụ và nâng toàn cầu hóa lên một đẳng cấp mới.

Thứ hai, và cũng quan trọng không kém, yếu tố giúp toàn cầu hóa trỗi dậy sau mỗi đợt khủng hoảng là sự liên kết địa chính trị trong đó chuyển sự quản trị thương mại toàn cầu và dòng chảy tài chính sang ứng dụng các công nghệ mới nhằm hướng tới sự phát triển thịnh vượng, đồng thời mang lại những lợi ích lớn khác cho kinh tế toàn cầu. Điều này có được là nhờ việc tăng cường mối liên kết giữa các tổ chức đa phương như WTO (bắt nguồn từ GATT) và IMF/Ngân hàng thế giới do G7 khởi xướng, từ đó dẫn đến việc có thể hiểu rõ ‘những luật chơi’ trong dòng chảy thương mại, tài chính cũng như việc quản lý tiền tệ, ngân sách của quốc gia.

Lợi ích của toàn cầu hóa

Sự kết hợp quan trọng của địa chính trị và công nghệ mới như trên mang lại những lợi ích về mặt năng suất, do đó đảm bảo rằng toàn cầu hóa không bao giờ biến thành một cuộc chơi không kết quả. Tất cả đều đạt được lợi ích theo cách này hay cách khác. Ví dụ, trong làn sóng toàn cầu hóa khi các thị trường mới nổi đều tăng cường tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thì ở các thị trường phát triển, hàng hóa và dịch vụ bị giảm giá đáng kể mà một số nhà bình luận hay gọi là thập kỷ ‘Goldilocks’. Và mọi công ty trên toàn thế giới, kể cả các nước phát triển hay đang phát triển, đều được hưởng lợi lớn. Nếu có sự phân phối lợi ích không công bằng, thì có lẽ điều này xuất phát từ những cơ cấu hạn chế của mỗi nước hơn là do mối quan hệ giữa các nước với nhau.

Dựa theo những phát biểu của các nhà lãnh đạo chính trị ở những nền kinh tế phát triển, mặc dù lợi ích tiềm năng mà nền công nghệ số mới mang lại cho kinh tế toàn cầu ít nhất bằng mức trước đó, thậm chí có thể cao hơn, nhưng sự liên kết địa chính trị (đưa toàn cầu hóa thoát khỏi chu kỳ khủng hoảng vào thế kỷ trước) có vẻ đang bị phá vỡ. Trớ trêu thay, tiềm năm để khai thác triệt để công nghệ số mới cũng như hưởng lợi từ nó hầu như chỉ diễn ra ở các nền kinh tế phát triển, đặc biệt là Mỹ với thị phần lớn nhất về nền tảng kỹ thuật số, các robots ứng dụng nhanh nhất hay các công nghệ 4.0 tiên tiến nhất, và do đó tiềm năng xuất khẩu dịch vụ kỹ thuật số cũng lớn nhất.

Tuy nhiên, toàn cầu hóa có thoát khỏi cơn khủng hoảng hiện nay hay không phụ thuộc rất lớn ở các nhà lãnh đạo chính trị toàn cầu. Họ có thể tiếp tục ‘soi lại quá khứ’ và đổ lỗi cho chúng, hoặc nhìn về phía trước, hướng tới tương lai, hay có thể hợp tác cùng nhau nhằm tạo nên sự đồng thuận và các quy tắc chung mới (ví dụ về dữ liệu cá nhân và dịch chuyển xuyên quốc gia, về mở cửa biên giới đối với thương mại toàn cầu về dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ kỹ thuật số,…) nhằm phát huy tối đa tiềm năng của cuộc cách mạng số thế kỷ 21 giống như lịch sử cách mạng sản xuất công nghệ ở thế kỷ 20. Thế giới vẫn đang đón đợi - chỉ thời gian mới có thể trả lời được liệu sự chờ đợi này diễn ra nhanh như đợt khủng hoảng giá dầu tăng hay lâu như cuộc khủng hoảng sau Thế chiến 1.

Theo Arindam Bhattacharya

Tác giả là đối tác cao cấp của BCG Ấn Độ, và là giám đốc của Viện BCG Henderson.

Nguồn: www.financialexpress.com – TM

Từ khóa: toàn cầu hóa, cơn khủng hoảng, cuộc chơi vô vọng