Tái toàn cầu hóa trong khung cảnh Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4

cong nghe so

Bốn tháng đầu tiên trên cương vị Tổng thống Mỹ của ông Donald Trump và chiến thắng thuyết phục của ông Emmanuel Macron trong cuộc bầu cử Tổng thống Pháp đã đem đến những khoảnh khắc nhẹ nhõm đối với những nhà kinh tế đang lo âu về tương lai của toàn cầu hóa.

Trong bốn tháng đầu tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump đã không thực hiện những lời hứa trong chiến dịch tranh cử của mình đối với những vấn đề kinh tế còn nhiều tranh cãi như áp thuế 45% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, và rút Mỹ khỏi Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã giữ đúng cam kết của mình đối với những vấn đề ít nhạy cảm hơn như rút Hoa Kỳ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), tái khởi động đàm phán NAFTA, và kiềm chế không đưa ra các tuyên bố như Hoa Kỳ vẫn thường làm về ủng hộ thương mại tự do tại các diễn đàn đa phương như APEC và G20. Tuyên bố của Tổng thống Trump thì ông không phải là Tổng thống của cả thế giới mà chỉ là Tổng thống của Hoa Kỳ đã được triển khai đúng với ý nghĩa đầy đủ của nó.

Những lời tuyên bố của Đại diện thương mại mới được bổ nhiệm của Hoa Kỳ ông Robert Lighthizer về việc Mỹ sẽ theo đuổi các thỏa thuận thương mại song phương thay vì đa phương trong các cuộc đàm phán về thương mại ở tương lai càng củng cố nhận định của các nhà quan sát đối với khả năng Hoa Kỳ đang rút lui khỏi vị trí đầu tàu sau chiến tranh trong việc dẫn dắt các thỏa thuận thương mại tự do đa phương và đang đánh giá lại vai trò của mình trong tiến trình toàn cầu hóa

Bóng đen bao phủ lên toàn cầu hóa từ sau cuộc bầu cử tại Mỹ đã phần nào được xóa nhòa bởi chiến thắng của ông Emmanuel Macron trước bà Marine Le Pen trong cuộc bầu cử Tổng thống Pháp vào ngày 7/5/2017. Chiến thắng của ông Macron với tỷ lệ phiếu bầu 20.7 triệu so với 10.6 triệu phiếu của bà Le Pen đã thể hiện sự ủng hộ mãnh mẽ toàn cầu hóa tại châu Âu.

Các biện pháp chống toàn cầu hóa mang tính cực đoan của Tổng thống Trump không thể ngay lập tức đảo ngược quá trình toàn cầu hóa, tiến trình đã phát triển nhanh chóng từ sau kết thúc Chiến tranh thế giới lần thứ II cũng như không thể dễ dàng bị đảo chiều. Tất cả quốc gia trên thế giới đều hưởng lợi từ toàn cầu hóa cũng như sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nước là sâu sắc đến độ việc từ bỏ quá trình này có thể nhanh chóng đẩy một quốc gia vào một cuộc suy thoái toàn diện. Vấn đề đáng lo hiện nay là liệu có hay không việc Tổng thống Trump sẽ điều chỉnh lại định hướng phát triển của nước Mỹ theo xu thế chống toàn cầu hóa trong lâu dài và kết của tất yếu của nó chính là sự tan rã của toàn cầu hóa.

Những lợi ích kinh tế do toàn cầu hóa mang lại sẽ giúp thế giới tránh khỏi con đường từ bỏ xu thế này, tuy vậy những thực tế chính trị nội tại sẽ buộc các quốc gia định hướng lại chính sách toàn cầu hóa của mình. Có thể nói rằng, những vấn đề trong phân phối thu nhập từ thập niên 80 của thế kỷ trước và sự khủng hoảng của thị trường lao động theo sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 là hai nguyên nhân chính giải thích cho sự nổi lên của các chính khách chống toàn cầu hóa tại hai bờ Đại Tây Dương.

Cần nhắc nhở rằng những quốc gia có hệ thống phúc lợi tốt hơn sẽ ủng hộ toàn cầu hóa mạnh mẽ hơn. Trong bài phát biểu nhậm chức của mình, Tổng thống Trump đã tỏ rõ quan điểm của mình rằng vấn đề của toàn cầu hóa chính là phân phối không bình đẳng về lợi ích. Theo ông, toàn cầu hóa thay vì mang lại lợi ích cho mỗi bên thì chỉ đang “làm các quốc gia khác giàu lên trong khi sự thịnh vượng, sức mạnh và niềm tin của Mỹ bị tước đoạt”. Do đó, ông hứa sẽ mang việc làm, hoạt động kinh doanh và nguồn vốn quay trở lại Mỹ.

Thương mại tự do có nguyên nhân từ toàn cầu hóa bị quy tội là làm gia tăng số lượng người dễ bị tổn thương trong xã hội. Cuộc chơi kéo co giữa toàn cầu hóa và chống toàn cầu hóa nhấn mạnh đến sự cấp bách của việc thỏa hiệp tiến đến tái toàn cầu hóa.

Bóng đen bao phủ Cuộc cách mạng công nghiệp công nghiệp lần thứ 4

Khi nước Đức đề cập đến khái niệm “Công nghiệp 4.0” vào năm 2011, chỉ một vài nhà kinh tế nhận thức được tầm quan trọng của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 cũng như tác động kinh tế và xã hội của nó. Tiến bộ về công nghệ trong các lĩnh vực khoa học công nghệ nổi bật như trí tuệ nhân tạo, rô – bốt, internet vạn vật, phương tiện tự lái, máy tính lượng tử, và công nghệ nano trong những năm gần đây đã tác động đời sống kinh tế của xã hội.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 có những điểm khác biệt cơ bản đối với ba cuộc cách mạng công nghiệp trước đây. Các cuộc cách mạng công nghiệp vào thời điểm trước được đánh dấu bởi những tiến bộ công nghệ trong các lĩnh vực đặc thù, trong khi cuộc cách mạng lần thứ được đặc trưng bởi tính kết nối thông qua mạng lên kết. Sự kết nối của các tiến bộ khoa học trong các lĩnh vực khác nhau sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự hiệu quả hoạt động kinh doanh cũng như hoạt động của các tổ chức.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 sẽ cải thiện mạnh mẽ năng suất của xã hội. Tuy nhiên, ngày càng rõ ràng là sự tiến bộ này sẽ đe dọa đến nhiều công việc hiện tại. Tương lai của việc làm, một nghiên cứu nổi tiếng vào năm 2013 bởi Carl Frey và Michael Osborne đã chỉ ra rằng 47% việc làm của nước Mỹ sẽ bị đe dọa bởi những công nghệ mới.

Chiến thắng gần đây của Alpha Go trước các đối thủ chơi cờ giỏi nhất thế giới chứng tỏ sự tiến bộ của trí tuệ nhân tạo trong những năm vừa qua. Trí tuệ nhân đã chứng minh sự vượt trội trước con người trong tất cả trò chơi mà con người đã phát minh ra.

Những thử nghiệm đối với ô tô tự lái tại nhiều quốc gia là sự nhắc nhở cấp thiết đối với xã hội rằng cơ hội việc làm đối với các tài xế sẽ đối mặt sự suy giảm nghiêm trọng trong một hoặc hai thập kỷ tới. Những cuộc thảo luận về sự xuất hiện của công nghệ 5G với độ trễ về tốc độ lưu chuyển thông tin chỉ 1 mili giây cho thấy việc vận hành tại các địa điểm ảo có thể được điều khiển từ xa. Trong khi thế giới chứng kiến việc chuyển đổi yên bình từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai sang cách mạng công nghiệp lần thứ 3 nhờ vào sự dịch chuyển lao động từ lĩnh vực chế tạo sang khu vực dịch vụ, việc chuyển đổi hiện nay có thể sẽ không thuận lợi vì lĩnh vực dịch vụ, khu vực thuê mướn nhiều lao động đang chứng kiến sự thay thế việc làm bởi máy móc; bên cạnh đó, thời gian dành cho việc chuyển đổi công nghệ ngày nay cũng ngắn hơn trước nhiều.

Sự thay thế con người bằng sức lao động của máy móc sẽ khả thi đối với nhiều ngành nghề tại một số thời điểm trong tương lai. Vấn đề về phân phối thu nhập, bất bình đẳng và phát triển công nghệ sẽ ngày càng khó giải quyết bởi sự phát triển của công nghệ khi diễn ra Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

Những nỗ lực tái toàn cầu hóa không chỉ là những vấn đề về chính trị và xã hội với viễn cảnh dịch chuyển của thị trường việc làm dưới tác động của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Sự diễn tiến nhanh chóng của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 không những sẽ thay đổi phương thức sản xuất hàng hóa và còn ảnh hưởng đến việc cung cấp và đáp ứng trong lĩnh vực dịch vụ. Sức ép của thị trường lao động tại các quốc gia phát triển sẽ làm trầm trọng thêm xu hướng chống toàn cầu hóa đang diễn ra trong thời gian gần đây. Bên cạnh những sự bất định về kinh tế đang thách thức các quốc gia trong hệ thống kinh tế toàn cầu, tính bất định của lĩnh vực chính trị tại nhiều nước cũng sẽ tác động đến tiến trình toàn cầu hóa. Các nhà lập chính sách cần hiểu về sự tiến bộ công nghệ và định hướng chính sách kinh tế, xã hội của quốc gia mình nhằm đối phó với các thách thức từ sự lạc hậu của các lĩnh vực nghề nghiệp. Những thách thức to lớn ở phía trước đang chờ đợi các nhà lập chính sách toàn cầu giải quyết.

Nguồn: IPPreview – LA

Từ khóa: tái toàn cầu hóa, khung cảnh, cuộc cách mạng công nghiệp, lần thứ 4