Mất cân bằng toàn cầu đang quay trở lại

1 global

Năm 2010, Bộ trưởng Ngân khố Mỹ Timothy Geithner đã viết một bức thư cho bộ trưởng tài chính các nước G20. Ông khuyến cáo rằng mỗi nước nên duy trì tài khoản vãng lai với thặng dư và thâm hụt dao động trong 4 phần trăm GDP. Ý tưởng này của ông đã bị từ chối, nhưng những gì mà ông Geithner muốn làm đã cho thấy mức độ quan tâm của các nhà hoạch định chính sách về sự mất cân bằng tài khoản vãng lai đã bắt đầu từ năm 2000.

Mặc dù sự mất cân bằng tài khoản vãng lai đã được kiểm soát trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, dường như nó đang trở lại lần nữa. Điều này gây áp lực cho nền kinh tế toàn cầu và chương trình cải cách của Trung Quốc sẽ là một phần quan trọng trong các giải pháp.

Tài khoản vãng lai đo lường sự khác nhau giữa mức độ tiết kiệm và đầu tư trong một nền kinh tế. Nhiều nền kinh tế Đông Á và Đông Âu có thặng dư tài khoản vãng lai lớn vì họ tạo ra nhiều tiết kiệm hơn cơ hội đầu tư, tiết kiệm trong thời kỳ tăng trưởng nhanh và đầu tư vào giai đoạn chín muồi. Mức thặng dư do tiết kiệm dần dà phổ biến và kéo theo đầu tư tài chính ở cả những nước có tình hình kinh tế đối lập: nhiều cơ hội đầu tư hơn tiết kiệm trong nước. Các nền kinh tế này, như Mỹ, Vương quốc Anh và Australia, có tài khoản vãng lai thâm hụt.

Được đo theo phần trăm GDP thế giới, sự mất cân bằng giữa thặng dư và thâm hụt các nước hầu như tăng gấp đôi từ năm 2000 đến 2006. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu sau đó đã cắt giảm mức thâm hụt xuống mức trước năm 2000. Nhưng trong 2 năm vừa qua, nó đang dần quay trở lại và gần như đạt đến mức trước khủng hoảng.

Thâm hụt hay thặng dư tài khoản vãng lai không hẳn là một tín hiệu xấu. Một quốc gia có thể thâm hụt tài khoản vãng lai nếu nó có triển vọng tăng trưởng mạnh mẽ trong tương lai, người dân chi tiêu nhiều hơn do kỳ vọng vào sự phát triển của nền kinh tế. Ngược lại, một quốc gia có thể thặng dư tài khoản vãng lai nếu đang có dân số già, họ tiết kiệm cho nghỉ hưu, hoặc đang có nền kinh tế ổn định, không có nhiều cơ hội đầu tư sinh lời và các nhà đầu tư phải tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài.

Nhưng thâm hụt tài khoản vãng lai quả thực là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt đối với các nước đang có thâm hụt. Thâm hụt ngân sách làm tăng nguy cơ của việc “dừng đột ngột” – một sự thay đổi khi mà các nhà đầu tư cảm thấy không sẵn lòng ủng hộ cho thâm hụt tài chính của quốc gia đó. Mối liên kết quốc tế và các chu trình xuyên biên giới lỏng lẻo giữa các ngân hàng gặp khó khăn và các định chế tài chính có nghĩa rằng việc “dừng đột ngột” có thể nhanh chóng trở thành vấn đề toàn cầu.

Các nhà kinh tế như Maurice Obstfeld, Kenneth Rogoff, Ben Bernanke và Mervyn King ((hai cựu thống đốc ngân hàng trung ương) khẳng định rằng, gia tăng mất cân bằng toàn cầu có liên kết chặt chẽ với khủng hoảng tài chính, bằng cách thúc đẩy một các không bền vững gia tăng tín dụng và mức giá tài sản. Gần đây, Brad Sester của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại đã cảnh báo rằng, mất cân bằng toàn cầu không những quay trở lại, mà còn làm suy giảm lãi suất toàn cầu, tác động đến tính ổn định lâu dài của nền kinh tế.

Olivier Blanchard và Gian Maria Milesi-Ferretti (thuộc IMF) cảnh báo rằng, trong nhiều trường hợp, cân bằng tài khoản vãng lai có thể bị điều khiển bởi sự móp méo trong nước. Đối với các nước thâm hụt, những móp méo này bao gồm hệ thống tài chính yếu kém làm gia tăng đầu cơ, hoặc cơ quan quản lý tài chính vô trách nhiệm đã cắt giảm chi tiêu trong nước bởi việc chi tiêu quá mức. Đối với các nước thặng dư, sự méo mó này xuất hiện trong các dạng thức thiếu thốn bảo hiểm xã hội hoặc mức đầu tư thấp.

Sự tập trung vào méo mó kinh tế nêu bật tầm quan trọng của chương trình cải cách của Trung Quốc. Trong GDP thế giới, thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc đã tăng 10 lần, từ năm 2000 đến 2007. Mặc dù con số này chỉ còn một nửa, nhưng nó đang tăng trở lại kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính và đại diện cho gần 60 phần trăm thâm hụt thương mại của nước Mỹ. Nhưng, như Brad Sester đã chỉ ra, động lực cho thặng dư của Trung Quốc đã thay đổi. Không còn là kết quả của đồng tiền được định giá thấp để thúc đẩy cán cân thương mại. Thay vào đó, nó là kết quả của mức tiết kiệm vượt xa đầu tư. Tiết kiệm quốc gia của Trung Quốc chiếm 48 phần trăm GDP trong năm 2015. Mức tiết kiệm trung bình của các nền kinh tế mới nổi là 32 phần trăm, con số này ở các nước phát triển là 21 phần trăm.

Chương trình cải cách của Trung Quốc sẽ giúp giải quyết các méo mó trong thặng dư tài khoản vãng lai. Tăng cường mạng lưới an sinh xã hội sẽ làm giảm nhu cầu tiết kiệm phòng ngừa. Cải cách tài chính để tiếp cận các sản phẩm tài chính và dịch vụ sẽ có hiệu ứng tương tự. Tự do hóa tài khoản vốn có nghĩa là nhiều cơ hội đầu tư cho người nước ngoài ở Trung Quốc. Một hệ thống tài chính linh hoạt và chịu điều tiết của thị trường có thể khiến người Trung Quốc giữ tiền ở nhà thay vì đầu tư tại mức lãi suất gần như bằng 0 ở nước ngoài. Và việc tái cân bằng của nền kinh tế Trung Quốc sẽ làm giảm mất cân bằng thương mại giữa Trung Quốc và các nền kinh tế phát triển.

Trung Quốc không hẳn là toàn bộ câu chuyện. Thặng dư tài khoản vãng lai của các nước Bắc Âu quá lớn. Và các nền kinh tế phát triển cần phải làm việc của họ bằng cách loại bỏ méo mó: điều chỉnh đúng cách hệ thống tài chính, tránh gây ra bùng nổ tài chính và tín dụng không bền vững, cắt giảm nợ công và nợ tư nhân.

Như chúng ta đã thấy, điều chỉnh mất cân bằng toàn cầu không phải là việc của riêng quốc gia nào.

Nguồn: Adam Triggs/ East Asia Forum – HT

Từ khóa: mất cân bằng, toàn cầu, quay trở lại