Tổng hợp hoạt động của WTO trong tháng 4/2016

WTO5

Samoa thông báo chấp thuận Hiệp định tạo thuận lợi thương mại, TRIPS sửa đổi

Ngày 27/4/2016, Samoa đã gửi văn bản chấp thuận cả Hiệp định tạo thuận lợi thương mại (TFA) và Nghị định thư 2005 sửa đổi Hiệp định các vấn đề thương mại liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS) của WTO lên Ban Thư ký WTO.

Samoa là thành viên thứ 75 của WTO và là thành viên đầu tiên trong số các quốc đảo nhỏ bé ở Thái Bình Dương phê chuẩn TFA. Samoa là thành viên của WTO kể từ ngày 10/5/2012.

Được phê chuẩn tại Hội nghị Bộ trưởng WTO tại Bali (Indonesia) năm 2013, TFA bao gồm các quy định đẩy mạnh lưu thông và thông quan hàng hóa, kể cả hàng quá cảnh; đề ra các biện pháp hợp tác hiệu quả giữa Hải quan và cơ quan chức năng khác về thuận lợi hóa thương mại và chấp hành thủ tục hải quan. Bên cạnh đó, TFA cũng có những điều khoản hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực trong lĩnh vực này.TFA sẽ có hiệu lực khi 2/3 số thành viên của WTO chính thức thông qua hiệp định.

Bên cạnh Samoa, các nước thành viên WTO sau đây đã thông qua TFA: Hồng Kông Trung Quốc, Singapore, Hoa Kỳ, Mauritius, Malaysia, Nhật Bản, Australia, Botswana, Trinidad và Tobago, Hàn Quốc, Nicaragua, Niger, Belize, Thụy Sĩ, Đài Loan, Trung Quốc, Liechtenstein, Lào, New Zealand, Togo, Thái Lan, Liên minh châu Âu (đại diện cho 28 quốc gia thành viên), Cộng hòa Macedonia, Pakistan, Panama, Guyana, Côte d'Ivoire, Grenada, Saint Lucia, Kenya, Myanmar, Na Uy, Việt Nam, Brunei, Ukraine, Zambia, Lesotho, Georgia, Seychelles, Jamaica, Mali, Campuchia, Paraguay, Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil, Macao Trung Quốc và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất.

TFA cũng đề ra các cách thức để các nước đang phát triển và kém phát triển nhất có thể thực thi hiệp định.Lần đầu tiên trong lịch sử Tổ chức thương mại thế giới, yêu cầu thực thi Hiệp định được gắn trực tiếp với năng lực của từng nước.Bên cạnh đó, hiệp định này cũng khẳng định Tổ chức thương mại thế giới phải trợ giúp và hỗ trợ các nước đang phát triển và kém phát triển nhất thực thi TFA.

Trên cơ sở yêu cầu của các nước thành viên đang phát triển và kém phát triển nhất, WTO đã đưa ra kế hoạch thực thi Hiệp định tạo thuận lợi thương mại (TFAF) để đảm bảo rằng các nước này sẽ nhận được sự hỗ trợ cần thiết để gặt hái được đầy đủ những lợi ích của TFA, qua đó, hỗ trợ cho các mục tiêu cuối cùng là tất cả các nước thành viên Tổ chức thương mại thế giới thực hiện đầy đủ TFA. Thông tin thêm về TFAF có tại website: www.TFAFacility.org.

Nghị định thư sửa đổi Hiệp định TRIPS - được thông qua năm 2005 – được xây dựng để hiện thực hóa quyết tâm cho phép các nước thành viên nghèo hơn của WTO tiếp cận được các loại thuốc với giá cả phải chăng. Nghị định thư cho phép các nước xuất khẩu thuốc cấp các giấy phép (mà không cần sự cho phép của bên giữ bản quyền thuốc) cho các nhà cung cấp để họ sản xuất và xuất khẩu thuốc sang các nước không thể tự sản xuất các loại thuốc cần thiết cho mình. Trước đây, các giấy phép này chỉ được cấp cho các nhà sản xuất thuốc cung cấp cho thị trường nội địa.

Nghị định thư này sẽ có hiệu lực khi được 2/3 số thành viên của WTO chính thức thông qua. Việc Samoa thông qua đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc đạt đến ngưỡng này.

WTO công bố quan điểm của Việt Nam về Đạo luật giám sát cá da trơn

Theo tin từ Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương), vừa qua, WTO đã chính thức công bố bản bình luận của Việt Nam đối với đạo luật mới của Hoa Kỳ về việc giám sát bắt buộc đối với cá da trơn, cá tra và các sản phẩm liên quan.

Thiếu căn cứ khoa học

Sự việc khởi nguồn từ khi Hoa Kỳ ban hành đạo luật mới về việc giám sát bắt buộc đối với cá dòng Siluriformes và các sản phẩm từ loại cá này, trong đó có cá da trơn và cá tra của Việt Nam (gọi tắt là Chương trình Thanh tra cá da trơn).

Theo đạo luật này, thẩm quyền giám sát quản lý đã được chuyển giao từ Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm (FDA) sang Cơ quan Thanh tra an toàn thực phẩm (FSIS) thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA).

Chương trình này có hiệu lực từ tháng 3/2016.Ngay sau đó, ngày 14/3/2016, Chính phủ Việt Nam đã gửi bản bình luận đối với đạo luật trên tới WTO và đề nghị được công bố bản bình luận này tới các nước thành viên khác.

Theo Cục Quản lý cạnh tranh, Việt Nam đã đưa ra các quan điểm về việc quy định mới đối với chương trình giám sát cá tra, cá da trơn không được xây dựng dựa trên các căn cứ khoa học, chưa tính đến yếu tố thương mại đồng thời có thể không phù hợp với các quy định của WTO.

Cụ thể, Chương trình Thanh tra cá da trơn của USDA được thiết lập trên nền tảng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của Hoa Kỳ, tuy nhiên điều này lại không dựa trên một căn cứ khoa học và không tính đến các dữ kiện sau.

Trước hết, cá da trơn là loại cá duy nhất mà trách nhiệm giám sát được chuyển giao cho USDA, trong khi các loại cá và hải sản khác vẫn thuộc trách nhiệm giám sát của FDA.

Mặt khác, USDA đã công bố một bản đánh giá nguy cơ vào tháng 7/2012, trong đó xác định nguy cơ bị ngộ độc thực phẩm bởi cá da trơn là rất thấp.

Ngoài ra, bản báo cáo của Văn phòng giải trình Chính phủ nước này năm 2012 cũng đã xác nhận trước Quốc hội Hoa Kỳ rằng, cá da trơn là một “thực phẩm có nguy cơ thấp”.

“Theo kết luận từ các bản báo cáo trên, có thể nhận thấy không có cơ sở khoa học để giải thích cho việc loại bỏ chương trình giám sát cá da trơn khỏi hệ thống quản lý của FDA đối với các sản phẩm thủy sản” – Chính phủ Việt Nam khẳng định.

Phân tích rõ hơn, bản bình luận của Việt Nam chỉ rõ: “Cho tới nay vẫn chưa có bất kỳ bằng chứng cụ thể nào chứng minh rằng cá da trơn nhập khẩu và sản xuất nội địa mang lại nguy cơ về an toàn thực phẩm cao hơn các loài hải sản khác mà trách nhiệm giám sát phải được chuyển giao cho USDA – cơ quan chỉ quản lý về thịt, gia cầm và trứng”.

Đặc biệt, trong quá trình xây dựng quy định đạo luật về giám sát cá da trơn mới, Hoa Kỳ chưa thực hiện việc xem xét một cách hợp lệ các vấn đề về thương mại hiện có của cá da trơn và các sản phẩm cá da trơn Việt Nam với các quốc gia khác. Việt Nam đã xuất khẩu cá da trơn sang Hoa Kỳ trong vòng 20 năm qua và chưa có bất kỳ vấn đề gì liên quan đến an toàn đối với sản phẩm này.

Bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện một biện pháp mới như quy định về giám sát cá da trơn, theo thông lệ các nước phát triển sẽ cấp cho các quốc gia đang phát triển một khoảng thời gian chuyển đổi lên tới 5 năm. Tuy nhiên, Hoa Kỳ chỉ cấp cho Việt Nam khoảng 18 tháng để tuân thủ.

Có khả năng vi phạm luật của WTO

Trong bản bình luận của Chính phủ, Việt Nam tái khẳng định mối quan ngại sâu sắc rằng, đạo luật mới về việc giám sát cá da trơn của Hoa Kỳ có khả năng vi phạm Hiệp định SPS của WTO.

Để dẫn chứng cho luận điểm này, bản bình luận cho biết, theo Điều 2.2 của hiệp định, bất kỳ biện pháp vệ sinh dịch tễ nào cũng chỉ được áp dụng trong phạm vi cần thiết để bảo vệ đời sống hoặc sức khoẻ của con người, động vật hoặc thực vật; phải dựa trên các nguyên tắc khoa học và không được duy trì khi không có bằng chứng khoa học đầy đủ. Bởi vậy, chương trình của Hoa Kỳ có khả năng vi phạm điểm này.

Hơn nữa, đạo luật mới về giám sát cá da trơn cũng có thể vi phạm Điều 3.1 và 3.3 (Hài hoà hoá) của Hiệp định SPS. Hiệp định này yêu cầu các biện pháp vệ sinh dịch tễ phải dựa trên các chuẩn mực, hướng dẫn hoặc khuyến nghị quốc tế. Để có thể áp dụng bất kỳ mức độ cao hơn nào trong việc bảo đảm an toàn vệ sinh dịch tễ mà Hoa Kỳ cho là thích hợp với cá da trơn và các sản phẩm từ cá da trơn cần phải có sự chứng minh của khoa học.

Ngoài ra, Đạo luật mới về giám sát cá da trơn có thể vi phạm Điều 5.1 và 5.6 (Đánh giá nguy cơ và Xác định mức độ phù hợp của bảo đảm an toàn vệ sinh dịch tễ), theo đó yêu cầu các biện pháp vệ sinh dịch tễ phải dựa trên đánh giá nguy cơ phù hợp với hoàn cảnh và không được hạn chế thương mại nhiều hơn mức cần thiết để đạt được sự bảo vệ phù hợp.

Thêm vào đó, Việt Nam hiện được coi là nước đang phát triển. Điều 10 (Đối xử đặc biệt và khác biệt) yêu cầu phải tính tới những nhu cầu đặc biệt của các nước đang phát triển trong việc chuẩn bị và áp dụng các biện pháp vệ sinh dịch tễ, cho phép các nước đang phát triển có thời gian làm quen dần với biện pháp mới và có khung thời gian dài hơn để tuân thủ.

Bởi vậy, Việt Nam mong muốn Hoa Kỳ có thể giải quyết các quan ngại liên quan vì đạo luật này với hình thức hiện tại sẽ dẫn tới một sự hạn chế trong thương mại quốc tế, vi phạm nghĩa vụ của Hoa Kỳ theo các hiệp định của WTO.

Ukraine phê chuẩn Hiệp định mua sắm Chính phủ của WTO sửa đổi

Ngày 28/4 vừa qua, Ukraine đã đệ trình văn bản phê chuẩn Hiệp định mua sắm Chính phủ sửa đổi của WTO (GPA) lên Ban Thư ký WTO. Như vậy, Ukraine đã thông qua GPA và sẽ được hưởng lợi từ các cơ hội tiếp cận thị trường mới và các quy định khác của hiệp định này bắt đầu từ đầu tháng 5 tới.

Ngày 11/11/2015, Ủy ban WTO về mua sắm Chính phủ đã đồng ý mời Ukraina gia nhập GPA dựa trên các điều khoản quy định trong dự thảo quyết định chuyển cho các bên vào tháng trước. Ukraina nộp đơn xin gia nhập GPA vào tháng 2/2011, gần ba năm sau khi gia nhập WTO và gửi bản cam kết thực hiện đầu tiên vào tháng 3/2014. Đối với Ukraine, GPA sẽ chính thức có hiệu lực trong vòng 30 ngày kể từ ngày nước này nộp văn bản chấp thuận lên WTO, tức là từ ngày 28/5/2016.

Mục đích của GPA là mở cửa thị thị trường mua sắm chính phủ cho cạnh tranh quốc tế càng nhiều càng tốt, thực hiện mua sắm chính phủ minh bạch hơn và tạo ra các đảm bảo pháp lý, không phân biệt đối xử đối với các sản phẩm, dịch vụ hoặc nhà cung cấp của bất kỳ bên nào tham gia vào hiệp định này. Tư cách thành viên GPA đảm bảo cho Ukraine và các nước khác được tiếp cận thị trường mua sắm công trên toàn thế giới với giá trị 1.700 tỷ USD mỗi năm và giá trị này sẽ tăng theo thời gian. Việc gia nhập hiệp định này cũng có thể sẽ là một tín hiệu quan trọng của một quốc gia đối với cam kết quản trị tốt hơn.

Việc gia nhập GPA đòi hỏi, bên cạnh việc tuân thủ các quy định pháp lý về đấu thầu quốc gia phù hợp với GPA, bên xin gia nhập còn phải đàm phán các điều khoản khác với các nước thành viên của hiệp định. Các điều khoản khác mỗi nước thành viên đưa ra được nêu trong phụ lục của hiệp định, bao gồm 4 vấn đề chính sau đây:

- Các bên tham gia mua sắm theo quy định của hiệp định.

- Hàng hoá, dịch vụ và các dịch vụ xây dựng được nêu trong GPA.

- Ngưỡng giá trị tối thiểu để các hoạt động mua sắm bị hiệp định GPA điều chỉnh và các trường hợp ngoại lệ.

Hiệp định GPA sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 06/4/2014, đã mở rộng phạm vi đối tượng điều chỉnh, bổ sung thêm nhiều cơ quan chính phủ (các Bộ, cơ quan Chính phủ), nhiều dịch vụ mới và các lĩnh vực khác của mua sắm công.

GPA là một hiệp định đa phương trong khuôn khổ WTO, có nghĩa là chỉ áp dụng cho các nước thành viên WTO đồng ý tham gia. Các nước thành viên hiện nay của GPA là Armenia, Canada, Liên minh châu Âu (bao gồm 28 quốc gia thành viên), Hồng Kông, Trung Quốc, Iceland, Israel, Nhật Bản, Hàn Quốc, Liechtenstein, Montenegro, Vương quốc Hà Lan (bao gồm cả vùng lãnh thổ Aruba), New Zealand, Na Uy, Singapore, Thụy Sĩ, Đài Loan Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Tháng 9/2015, Ủy ban WTO về mua sắm Chính phủ đã chấp thuận các điều khoản gia nhập hiệp định của Moldova. Một số nước thành viên khác của WTO đang trong quá trình bắt đầu đàm phán gia nhập GPA là Albania, Australia, Trung Quốc, Georgia, Jordan, Cộng hòa Kyrgyzstan, Oman và Tajikistan. Năm nước thành viên khác của WTO là Cộng hòa Macedonia, Mông Cổ, Nga, Ả Rập Saudi và Seychelles có những điều khoản liên quan phù hợp với việc gia nhập hiệp định GPA trong gói gia nhập WTO.

Việt Nam đang đi đúng hướng trong tiến trình hội nhập WTO

“Việt Nam đang đi đúng hướng”. Đây là khẳng định của Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Roberto Azevêdo, khi đánh giá về nỗ lực của Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế và tự do hóa thương mại.

Trước thềm chuyến thăm chính thức Việt Nam vào ngày 14-15/4, Tổng Giám đốc WTO đã trả lời phỏng vấn của phóng viên thường trú TTXVN tại Geneva (Thụy Sĩ). Sau đây là nội dung cuộc trả lời phỏng vấn:

Đây là lần đầu tiên một Tổng Giám đốc WTO thăm chính thức Việt Nam. Xin ông cho biết mục đích của chuyến thăm này?

Roberto Azevêdo: Vâng, đây là lần đầu tiên tôi đến thăm Việt Nam với tư cách là Tổng Giám đốc WTO và cũng là chuyến thăm đầu tiên của cá nhân tôi đến đất nước các bạn, quốc gia mà tôi rất quan tâm.

Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ đáng kể, cả trong lĩnh vực kinh tế và lĩnh vực xã hội.Hàng triệu người đã thoát khỏi nghèo đói.Tôi vui mừng khi chứng kiến những thành quả của đất nước các bạn trong vài năm trở lại đây.

Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, một điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tại châu Á. Nền kinh tế Việt Nam đang có vai trò trong khu vực và trên thế giới.

Tại chuyến thăm này, điều quan trọng là tôi muốn được nghe giới thiệu về những dự án của Việt Nam, những chiến lược thương mại, phát triển đất nước.

Trong chuyến thăm này, tôi sẽ gặp gỡ các quan chức chính phủ, các đại diện doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu và điều quan trọng là tôi lắng nghe các ý kiến của họ và xem xét xem WTO có thể trợ giúp Việt Nam thế nào. Và còn nữa, chúng ta cần làm thế nào để tăng cường đối thoại giữa hai bên.

Xin ông cho biết đánh giá của WTO đối với nỗ lực của Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế và tự do hóa thương mại?

Roberto Azevêdo: Việt Nam gia nhập WTO vào năm 2007 và đã ghi nhận những thay đổi đáng kể do những cải cách thực hiện cả từ trước và sau khi gia nhập WTO. Thương mại được tự do hóa đáng kể, mức thuế nói chung được hạ xuống, nhiều cải cách tích cực trong lĩnh vực dịch vụ.

Ngoài ra còn có những cải thiện rõ rệt trong vấn đề thực thi và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.Chính phủ đã có một số bước đi hiện đại hóa nền kinh tế, tạo môi trường kinh doanh hấp dẫn và thuận lợi hơn.Những điều này đang mang lại lợi ích cho quốc gia.

Như vậy tôi nghĩ rằng Việt Nam đang đi đúng hướng.Việt Nam cũng đã phát triển một mạng lưới các hiệp định thương mại và tham gia vào những hiệp định khu vực như Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), điều này cũng rất quan trọng.Những nỗ lực của Việt Nam đã được đền đáp xứng đáng.

Theo ông, WTO và Việt Nam cần làm gì để tăng cường vai trò, vị thế của Việt Nam trong hoạt động thương mại thế giới?

Roberto Azevêdo: Trước tiên WTO và Việt Nam phải tiếp tục đối thoại nhiều hơn. Đó cũng là điều tôi đang làm và là lí do tôi tới Việt Nam, nhằm hiểu biết sâu sắc hơn về những kế hoạch của Việt Nam cho tương lai, về những gì WTO có thể làm giúp Việt Nam thực thi những kế hoach đó.

Việt Nam cũng có thể giúp WTO phát triển các quy tắc trong vấn đề đàm phán, những lĩnh vực đàm phán có thể mang lại lợi ích cho chính quốc gia của các bạn trong tương lai.Thực thi các thỏa thuận mà chúng ta đã đạt được là rất quan trọng.

Việt Nam đã sớm phê chuẩn Hiệp định tạo thuận lợi thương mại vào tháng 12 vừa rồi, và việc thực thi hiệp định này sẽ giúp giảm chi phí kinh doanh cho các doanh nghiệp Viêt Nam, tạo thuận lợi cho hoạt động của các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang chiếm một phần lớn trong nền kinh tế Việt Nam.

Chúng tôi cũng đang tìm cách thúc đẩy đàm phán về các vấn đề còn tồn đọng của các vòng đàm phán Doha cũng như các vấn đề chưa được đề cập trong các vòng đàm phán này, như thương mại điện tử, các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc tạo thuận lợi cho đầu tư.

Việt Nam có thể xem xét thảo luận các các vấn đề này tại WTO nhằm giúp quốc gia của các bạn tiếp tục các kế hoạch cho tăng trưởng và phát triển.

Ấn Độ phê chuẩn Hiệp định tạo thuận lợi thương mại

Ngày 28/4, Đại sứ Ấn Độ tại WTO Anjali Prasad đã trình văn bản của Ấn Độ phê chuẩn Hiệp định tạo thuận lợi thương mại mới (TFA) lên Tổng Giám đốc WTO Roberto Azevêdo.Như vậy, Ấn Độ đã chính thức thông qua TFA.

"Tôi rất vui mừng nhận được văn bản phê chuẩn từ Đại sứ Ấn Độ Prasad.Ấn Độ là một trong những nền kinh tế năng động nhất thế giới hiện nay và đã trở thành một trong những nước nhận đầu tư nước ngoài lớn nhất. Việc Ấn Độ phê duyệt Hiệp định tạo thuận lợi thương mại của WTO sẽ giúp nước này tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhờ chi phí thương mại được cắt giảm và hỗ trợ hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu", Tổng Giám đốc WTO Roberto Azevedo khẳng định.

Ngày 18/3, Ấn Độ đã nộp thông báo các điều khoản loại A lên WTO. Điều khoản loại A sẽ được Ấn Độ thực thi ngay khi TFA có hiệu lực đối với Ấn Độ.

Ngoài Ấn Độ, các nước thành viên WTO sau đây cũng đã thông qua TFA: Hồng Kông Trung Quốc, Singapore, Hoa Kỳ, Mauritius, Malaysia, Nhật Bản, Australia, Botswana, Trinidad và Tobago, Hàn Quốc, Nicaragua, Niger, Belize, Thụy Sĩ, Đài Loan, Trung Quốc, Liechtenstein, Lào, New Zealand, Togo, Thái Lan, Liên minh châu Âu (đại diện cho 28 quốc gia thành viên), Cộng hòa Macedonia, Pakistan, Panama, Guyana, Côte d'Ivoire, Grenada, Saint Lucia, Kenya, Myanmar, Na Uy, Việt Nam, Brunei, Ukraine, Zambia, Lesotho, Georgia, Seychelles, Jamaica, Mali, Campuchia, Paraguay, Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil, Macao Trung Quốc, Ả Rập Saudi và Samoa.

Theo Báo cáo của WTO công bố ngày 26/10/2015, khi TFA được thực thi, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa toàn cầu có thể tăng thêm 1,000 tỷ USD mỗi năm. Đáng chú ý, các nước đang phát triển sẽ được hưởng lợi đáng kể từ TFA, chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu tăng thêm.

WTO và những bài học cho nền kinh tế Việt Nam

Quá trình thực hiện WTO, bên cạnh những kết quả đạt được, rõ ràng còn nhiều điều tiếc nuối. Vậy thì, có thể học được gì từ các bài học “chưa thành công” của quá trình thực thi WTO để Việt Nam vượt qua thách thức mở cửa và không bỏ lỡ cơ hội tự do hóa của các đối tác thương mại lớn nhất.

WTO đã làm thay đổi diện mạo khung khổ pháp luật, thể chế chính sách về kinh tế thương mại đầu tư cũng như phương thức quản lý kinh tế của Việt Nam.

Tính tới thời điểm hiện tại, trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại của Việt Nam, có 02 dấu mốc đặc biệt quan trọng.Thứ nhất, cách đây 10 năm, năm 2007, Việt Nam gia nhập WTO. Thứ hai, thời điểm hiện nay, Việt Nam đã đàm phán, ký kết 02 Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới với các đối tác thương mại lớn nhất – Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA).Gia nhập WTO là sức ép để Việt Nam sửa đổi, điều chỉnh khung khổ pháp luật, chính sách thương mại, đầu tư từ “theo nhu cầu quản lý” của Việt Nam sang “tuân thủ các tiêu chuẩn” của thế giới (thể hiện trong các Hiệp định của WTO).

Trong 02 năm liền trước và liền sau thời điểm gia nhập WTO (2006-2007), Quốc hội VN đã sửa trên 60 Luật để thực thi cam kết WTO, hàng trăm Nghị định, Thông tư hướng dẫn cũng đã được sửa đổi. Kết quả là pháp luật kinh doanh ở Việt Nam đã có một diện mạo mới cùng với những thay đổi về chất nhờ WTO.

Gia nhập WTO là động lực để Việt Nam chuyển dần từ phương thức quản lý Nhà nước can thiệp hành chính sang phương thức quản lý Nhà nước kiến tạo – tôn trọng quyền tự do kinh doanh, theo quy luật thị trường. Gia nhập WTO và nhu cầu cải thiện môi trường kinh doanh để thu hút đầu tư tận dụng cơ hội từ WTO là động lực thúc đẩy Việt Nam thực hiện các cải cách theo hướng minh bạch hóa, thuận lợi hóa và nhấn mạnh yếu tố hiệu quả trong vận hành bộ máy quản lý Nhà nước về kinh tế.

Lỡ 3 cơ hội vàng trên “chuyến tàu WTO”

Mặc dù vậy, cũng có rất nhiều kỳ vọng đã bị bỏ lỡ trên chuyến tầu WTO của Việt Nam. Thứ nhất, cơ hội tăng trưởng không đạt được kỳ vọng, tăng trưởng GDP 5 năm 2006-2010 đạt 7%, 2011-2015 là 5,88% – Dù vẫn là cao với thế giới nhưng rõ ràng là thấp hơn so với chính VN thời kỳ hội nhập hạn chế hơn trước đó (thấp so với 7,51% của giai đoạn 2001-2005, thậm chí thấp so với 7% của giai đoạn 1996-2000). Vậy phải chăng, thể chế kinh tế và công tác điều hành vĩ mô của Việt Nam còn chưa theo kịp yêu cầu hội nhập (khi nền kinh tế trở nên mỏng manh hơn trước các tác động của kinh tế toàn cầu)?

Thứ hai, nền nông nghiệp bị ảnh hưởng tiêu cực.Tăng trưởng bình quân của khu vực nông nghiệp năm 2007-2011 là 3,4%/năm, 2011-2015 là 3,1% (thậm chí năm 2015 mức tăng trưởng là thấp nhất, chỉ 2,21%) – trong khi đó tăng trưởng của ngành này giai đoạn 2001-2006 trước WTO là 4 %. Phải chăng, nhóm đối tượng thu nhập thấp, dễ bị tổn thương nhất trong xã hội dường như đã không được lợi hoặc đang chịu áp lực lớn từ hội nhập ?

Những kỳ vọng chưa đạt được trong thực thi WTO chắc chắn sẽ còn lớn hơn nữa trong bối cảnh TPP, EVFTA và các FTA hiện nay.

Thứ ba, cơ cấu xuất nhập khẩu có vấn đề. Mũi nhọn xuất khẩu là các ngành sử dụng tài nguyên, nông nghiệp, gia công thâm dụng lao động; Nhập siêu lớn và tăng mạnh trong thời kỳ sau WTO.Vậy phải chăng, xuất khẩu mang lại giá trị gia tăng thấp, dựa trên các lợi thế không bền vững, không tạo động lực cải thiện năng lực cạnh tranh của nền kinh tế đã cho thấy các DN sản xuất của Việt Nam đã không tận dụng được cơ hội của WTO?

Để không lỡ “làn sóng” hội nhập lần thứ hai

Nền kinh tế Việt Nam đang đi đúng hướng, nhưng phải chăng tốc độ đó còn chưa kịp với yêu cầu. Rõ ràng, nếu việc ký kết và thực hiện WTO đã tạo nên làn sóng hội nhập lần thư nhất của nền kinh tế Việt Nam thì việc ký kết và thực hiện các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới có thể coi như làn sóng hội nhập lần thứ hai.

TPP, EVFTA bao gồm nhiều cam kết nhắc lại, nhấn mạnh việc tuân thủ các quy định, tiêu chuẩn về thể chế pháp lý, chính sách của WTO. Thực thi TPP, EVFTA vì thế cũng sẽ là cơ sở để VN tiếp tục thực hiện tốt hơn, triệt để hơn, hiệu quả hơn các cam kết trong WTO.TPP, EVFTA đồng thời bao gồm nhiều cam kết quan trọng về thể chế kinh tế – pháp lý, những vấn đề thuộc về khung khổ chính sách đằng sau đường biên giới cao hơn các tiêu chuẩn trong WTO (WTO+). Thực thi TPP, EVFTA sẽ tạo ra một làn sóng cải cách thể chế kinh tế thứ hai sau WTO, với “độ khó” cao hơn giai đoạn 2006-2007 (trong khi bản thân Việt Nam khi thực hiện các cam kết WTO cũng còn gặp khó khăn trong một số trường hợp, ví dụ Hiệp định TRIPS về Sở hữu trí tuệ)

Thực tế cho thấy, TPP, EVFTA có mức độ tự do hóa thương mại (hàng hóa và dịch vụ) cao hơn hẳn so với WTO. Thực thi các cam kết này, Việt Nam sẽ đứng trước những yêu cầu mới cả về khung khổ pháp lý (bởi Việt Nam sẽ phải duy trì song song nhiều mức độ mở cửa khác nhau cho các đối tác FTA trong khi với WTO VN có thể duy trì một hệ thống chung).

Việt Nam có thể tận dụng kinh nghiệm gì từ quá trình thực thi cam kết WTO về thể chế để triển khai thực hiện các cam kết WTO+ trong các FTA mới. Việc thực thi các cam kết FTA mới cũng góp phần tăng hiệu quả thực thi cam kết WTO trong nhiều khía cạnh thể chế. Vậy làm thế nào để kết hợp các nguồn lực, nỗ lực thực thi này để tạo ra sức mạnh cộng hưởng trong cải cách thể chế ?

Các tác động dự kiến: Do chưa có hiệu lực, TPP, EVFTA và các FTA chưa tác động trực tiếp tới hoạt động của nền kinh tế nhưng những tác động gián tiếp ban đầu đã được nhận thấy. Rõ ràng, những kỳ vọng chưa đạt được trong thực thi WTO chắc chắn sẽ còn lớn hơn nữa trong bối cảnh TPP, EVFTA và các FTA do mức độ mở cửa của nền kinh tế, độ sâu của tự do hóa lớn hơn nhiều so với WTO.

Liên bang Nga phê chuẩn Hiệp định tạo thuận lợi thương mại

Ngày 28/4, Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Liên bang Nga Alexey Ulyukaev đã có cuộc gặp với Tổng Giám đốc Roberto Azevêdo và đệ trình văn bản chấp thuận hiệp định tạo thuận lợi thương mại mới (TFA). Liên bang Nga trở thành thành viên thứ 77 của WTO phê chuẩn hiệp định TFA.

"Hôm nay, tôi rất vui mừng khi có được cuộc gặp với Bộ trưởng Ulyukaev và nhận được văn bản chấp thuận của Liên Bang Nga.Hiệp định tạo thuận lợi thương mại mới của WTO là đặc biệt quan trọng đối với một quốc gia lớn như Nga, là cầu nối giữa hai châu lục Á-Âu.Tạo thuận lợi cho thương mại có thể giúp Nga mở rộng quan hệ thương mại và đa dạng hóa nền kinh tế khi cắt giảm đáng kể thời gian và chi phí của việc di chuyển hàng hóa qua biên giới", Tổng Giám đốc WTO Roberto Azevedo cho biết.

Ngoài Liên bang Nga, các nước thành viên WTO sau đây cũng đã thông qua TFA: Hồng Kông Trung Quốc, Singapore, Hoa Kỳ, Mauritius, Malaysia, Nhật Bản, Australia, Botswana, Trinidad và Tobago, Hàn Quốc, Nicaragua, Niger, Belize, Thụy Sĩ, Đài Loan, Trung Quốc, Liechtenstein, Lào, New Zealand, Togo, Thái Lan, Liên minh châu Âu (đại diện cho 28 quốc gia thành viên), Cộng hòa Macedonia, Pakistan, Panama, Guyana, Côte d ' Ivoire, Grenada, Saint Lucia, Kenya, Myanmar, Na Uy, Việt Nam, Brunei, Ukraine, Zambia, Lesotho, Georgia, Seychelles, Jamaica, Mali, Campuchia, Paraguay, Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil, Macao Trung Quốc, United Arab Emirates, Samoa và Ấn Độ.

Nguồn: AsemconnectVietnam

Từ khóa : Tổng hợp, hoạt động, của WTO, trong, tháng 4/2016.