Theo thông tin và số liệu từ Vụ Châu Á Thái Bình Dương năm 2013 Nhật Bản là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật Bản lớn thứ hai sau Hoa Kỳ đạt 13,7 tỷ USD, kim ngạch nhập khẩu lớn thứ 3 sau Trung Quốc và Hàn Quốc đạt 11,6 tỷ USD, các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam là dầu thô, máy móc thiết bị dụng cụ phụ tùng, hàng thủy sản, gỗ và sản phẩm từ gỗ.
Nhằm giúp các doanh nghiệp nắm bắt được các thông tin về thị trường cũng như thị hiếu của người tiêu dùng Nhật Bản, bài viết sau đây theo thông tin của ông Yasuzumi Hirokata Giám đốc điều hành Tổ chức thúc đẩy ngoại thương Nhật Bản (JETRO) TP. HCM sẽ phần nào giải đáp được các vấn đề này:
Về thị trường thực phẩm Nhật Bản
Nhật Bản là nước có tỷ lệ tự cấp tự túc về lương thực không cao, đang nhập khẩu nhiều lương thực, thực phẩm.
Biểu đồ: Tỷ lệ tự cấp tự túc về lương thực theo sản phẩm của Nhật Bản năm 2013
Nguồn: Bộ Nông lâm thủy sản Nhật Bản)
Nếu thử phân tích theo mặt hàng có thể thấy tỷ lệ tự cấp tự túc về gạo cao nhưng tỷ lệ này của hoa quả lại thấp.Đặc biệt Nhật Bản đang nhập khẩu nhiều hoa quả. Về mặt hàng chuối: khoảng 90% lượng nhập khẩu là từ Philippines. Như vậy Việt Nam cũng có cơ hội lớn để xuất khẩu hoa quả như trường hợp chuối của Philippines. Hiện nay Nhật Bản đã nhập khẩu Thanh Long từ Việt Nam.
⇒Với việc phân tích theo sản phẩm như vậy có thể biết được có cơ hội xuất khẩu cho loại sản phẩm nào.
Về pháp luật, hành chính
Nhiều trường hợp ngoại lệ về phẩm màu, chất phụ gia, v.v… được quy định có thể sử dụng hoặc cấm sử dụng ở Nhật, pháp luật vừa phức tạp, vừa không rõ ràng.
Khi xem xét mức thuế nhập khẩu, nếu không nộp mẫu thì không nhận được câu trả lời, cần nhiều thời gian để xác định thuế.
--> Cần chú ý các rủi ro trên khi xuất khẩu vào Nhật Bản
Các sản phẩm chính của Việt Nam xuất sang Nhật Bản như: tôm (sống, tươi, giữ lạnh, đông lạnh), hạt cà phê (tươi), rau bó xôt (đông lạnh), v.v… Đặc biệt kim ngạch nhập khẩu tôm từ Việt Nam đứng thứ nhất.
Biểu đồ: Kim ngạch nhập khẩu tôm theo quốc gia
（Nguồn: Thống kê ngoại thương Bộ Tài chính Nhật Bản)
Đặc điểm người tiêu dùng Nhật Bản
Về tính an toàn: Để bán vào thị trường Nhật Bản, tính an toàn rất quan trọng.
Về các yếu tố quan trọng khác ngoài vị ngon, hình dáng bên ngoài như hình thù, màu sắc, độ lớn, v.v…cũng quan trọng khi lựa chọn sản phẩm.
Về dịch vụ đi kèm “thực phẩm”, người Nhật có xu hướng thích các dịch vụ đi kèm.
Người Nhật bảo thủ, là thị trường nghiêm khắc đòi hỏi tiêu chuẩn cao nhất thế giới. Nhưng người tiêu dùng Nhật lại tốt, họ có xu hướng sẵn lòng trả giá cao cho thực phẩm ngon. Có thể nói Nhật Bản là thị trường rủi ro cao – lợi nhuận cao.
An toàn thực phẩm là điều kiện tiên quyết, ưu tiên của người Nhật
Điều kiện tiên quyết của người tiêu dùng Nhật Bản là doanh nghiệp phải cung cấp sản phẩm an toàn, yên tâm. Ngưởi Nhật ít ý thức về việc tự mình phải có trách nhiệm lựa chọn thực phẩm.
Nếu xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm thì uy tín công ty sẽ mất và sẽ không kinh doanh được nữa. Do đó doanh nghiệp Nhật Bản (bên mua hàng là công ty thương mại, nhà sản xuất, v.v…) sẽ kiểm tra kỹ bên bán để xem có vấn đề gì về vệ sinh không.
Tại Nhật Bản có các tiêu chuẩn công ty, tiêu chuẩn ngành nghiêm ngặt về chất lượng, để tìm hiểu và tuân thủ thì cần rất nhiều thời gian và chi phí. Việc kiểm tra về khả năng truy xuất nguồn gốc, hóa chất nông nghiệp, phân bón cũng nghiêm ngặt, làm tăng chi phí quản lý, sản xuất. Doanh nghiệp Việt Nam cần giành thời gian đào tạo nhân viên quản lý vệ sinh không để sâu bọ, dị vật lẫn vào sản phẩm.
Ngược lại, những sản phẩm an toàn, yên tâm “rau sạch không hóa chất” hoặc “không chất phụ gia (không chất phụ gia nhân tạo)” lại có thể trở thành thương hiệu cho sản phẩm.
Một số vụ việc gần đây:
- Trong cá trứng đông lạnh nhập từ Việt Nam có lẫn thuốc diệt chuột.
Công ty nhập khẩu đã tự mình thu hồi lại cá trứng đông lạnh có vấn đề đã được bán trên toàn quốc.
Việc tự thu hồi gây mất thời gian và tổn thất khá lớn. Báo chí cũng đưa tin về sự cố này và gây ảnh hưởng xấu đến cả hình ảnh của sản phẩm Việt Nam, công ty bán hàng và công ty nhập khẩu.
- Phát hiện thịt gà quá hạn nhập khẩu từ Trung Quốc trong cửa hàng thức ăn nhanh.
Không có thiệt hại về sức khỏe nhưng những sản phẩm có sử dụng thịt gà từ Trung Quốc trong một khoảng thời gian đã không được bán ở Nhật. Công ty đó cũng phải đăng tải lời xin lỗi trên trang web của mình, báo chí cũng đưa nhiều tin về việc này.
Do sự cố này, người tiêu dùng Nhật Bản càng có khuynh hướng tránh những sản phẩm không yên tâm về mặt an toàn.
Do điều kiện đầu tiên của người tiêu dùng Nhật Bản là công ty phải cung cấp thực phẩm an toàn, yên tâm nên nếu xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm thì số tiền bồi thường thiệt hại cũng lớn mà uy tín xã hội cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Chỉ những loại rau quả có độ lớn hoặc hình dạng hoàn thiện mới bán được, tuy nhiên cần chú ý ở Nhật Bản có quy định đặc thù về việc độ lớn của thùng giấy, quầy trưng bày tùy theo độ lớn của rau củ.
Bên mua hàng cũng yêu cầu, chỉ thị chặt chẽ về màu sắc, hình dạng đối với các công ty Việt Nam xuất khẩu thực phẩm vào Nhật Bản.
Thông thường hoa quả sẽ được lột vỏ khi ăn.
Nhưng người Nhật có xu hướng dùng dao để gọt vỏ do sợ dùng tay lột thì bẩn. Ở Nhật dâu tây, chuối được ưa chuộng trong khi hồng, táo, quýt không được ưa chuộng.
Người Nhật vốn ăn cá nhưng do cách thức sinh hoạt thay đổi nên ngày càng ít thời gian nấu ăn. Do ăn cá nướng phải bỏ xương, mất thời gian nên trở lên ít ăn cá hơn vì vậy cá nấu sẵn hoặc cá rút xương được ưa chuộng.
Để bán được vào thị trường Nhật Bản …
Nhật Bản là nước có tỷ lệ tự cấp tự túc về lương thực không cao, phải nhập nhiều loại thực phẩm, do đó có thể dự kiến nhập khâu từ Việt Nam vào Nhật Bản sẽ tăng nhưng cần hiểu rõ việc này kèm theo rủi ro về pháp luật, hành chính. Thực phẩm của công ty cung cấp thì tính an toàn là quan trọng nhất. Để đảm bảo an toàn, do bên mua hoặc bên bán sản phẩm ở Nhật sẽ có những yêu cầu nghiêm ngặt căn cứ theo tiêu chuẩn của chính họ hoặc của ngành, việc này làm tăng chi phí sản xuất, quản lý, cần rất nhiều thời gian và công sức.
Đồng thời nếu chỉ cần một lần xảy ra các trường hợp như ngộ độc thực phẩm, v.v…thì khoản bồi thường thiệt hại và cả ảnh hưởng xấu đến uy tín xã hội sẽ lớn. Nên sản xuất các sản phẩm phù hợp với thị trường Nhật Bản.
⇒Sản phẩm phải hoàn hảo về màu sắc, độ lớn, hình dạng. Phù hợp với nhu cầu người Nhật vốn không thích mất thời gian.
Theo Tổ chức thúc đẩy ngoại thương Nhật Bản (JETRO)
Từ khóa: Thông tin, thị trường, lương thực, thực phẩm, đặc điểm, tiêu dùng, Nhật Bản
