Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

16 năm trôi qua kể từ lúc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) khởi động vòng đàm phán Doha (Qatar) năm 2011 nhằm cải cách các rào cản thuế quan trong lĩnh vực nông nghiệp và một số lĩnh vực khác, nhưng đến nay, mọi thứ vẫn dậm chân tại chỗ, và có vẻ như, WTO sẽ khó gặt hái được thành công nào từ vòng đàm phán này. Các nhà đàm phán WTO đã có buổi tiếp xúc vào ngày 13/9 và 15/9 vừa qua, trong nỗ lực thiết lập các mục tiêu đàm phán thương mại cho Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 11 diễn ra ở Buenos Aires (Argentina) vào giữa tháng 12 năm nay.

Trong một thông báo gần đây, WTO đã đưa ra thông tin rằng “Mặc dù các thành viên đã thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ đến khả năng đạt được những kết quả đàm phán cụ thể, trong nhiều vấn đề thuộc lĩnh vực nông nghiệp, diễn ra tại hội nghị ở Buenos Aires tới đây, nhưng bất đồng vẫn tiếp tục tồn tại về nội dung thỏa thuận.”

Nói tóm lại, những bất đồng này xuất phát từ việc các quốc gia đang phát triển - nơi có thể sản xuất lương thực với giá rẻ – mong muốn có thể xuất khẩu các sản phẩm giá rẻ này vào thị trường các nước phát triển, nhưng các nước phát triển thì lại muốn bảo vệ người nông dân của họ.

Khi mà xu hướng toàn cầu hóa trên thế giới đang bị đe dọa, chúng ta cũng chẳng còn có thể trông đợi vào vai trò dẫn dắt của Mỹ, quốc gia từng là người tiên phong trong chủ trương đàm phán để cắt giảm các rào cản thuế quan, cũng như nhiều rào cản khác, nhằm xây dựng một hệ thống thương mại toàn cầu tự do hơn.  Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khá nổi tiếng với thái độ nghi ngờ sâu sắc đối với các định chế thương mại toàn cầu. Ông đã thành lập một văn phòng mới về chính sách thương mại trong Nhà Trắng (với tên gọi Ủy ban Thương mại Quốc gia), đứng đầu là Peter Navarro - một chuyên gia kinh tế thuộc Đại học California, Irvine, đồng thời cũng là một nhà phê bình khắt khe về các chính sách thương mại của Mỹ. Đặc biệc, thông báo bổ nhiệm ông Navarro đã không đề cập gì đến vai trò của Đại diện Thương mại Hoa Kỳ trong tương lai.

Đây là dấu hiệu cho thấy Tổ chưc Thương mại Thế giới có thể sẽ bị chính quyền Trump làm ngơ. Đại diện thương mại Mỹ, ông Robert Lighthizer, ngay sau khi được Trump bổ nhiệm, đã xác định rõ mục tiêu của ông là tiến hành tái đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Nhà Trắng cũng hướng nòng súng vào hiệp định thương mại tự do Mỹ - Hàn Quốc và các định chế thương mại khác – những hiệp định và định chế từng bị Trump chỉ trích nặng nề. Quyết định đầu tiên của Trump, ngay khi nhậm chức tổng thống, là rút Mỹ ra khỏi Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) – một hiệp ước toàn diện nhất từng được đàm phán, chỉ sau hiệp định WTO.

Vì thế, có khả năng vị trí Đại diện Thương mại Mỹ - vị trí từng được giao trọng trách dẫn dắt các chính sách thương mại quốc gia - sẽ bị chính phủ làm ngơ.

Thách thức cho WTO

Cùng lúc đó, các nhà đàm phán WTO cũng đang phải đối mặt với bảy vấn đề, bao gồm: bảo đảm an ninh lương thực; vấn đề trợ giá hàng nội địa; xuất khẩu bông; những cơ chế tự vệ đặc biệt cho các nước đang phát triển; các lệnh cấm hoặc hạn chế xuất khẩu; và “những chủ đề khác”. Nói cách khác, để đạt được tự do thương mại trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn còn cả một chặng đường dài.

Thế giới đã từng đặt rất nhiều hi vọng vào Vòng đàm phán Phát triển Doha, khởi động vào năm 2001, dưới sự chủ trì của Tổng giám đốc WTO lúc bấy giờ, ông Mike Moore. Trước khi vòng Doha diễn ra, thế giới cũng đã đạt được tiến độ vững chắc trong tiến trình cắt giảm thuế quan và các biện pháp hạn chế thương mại. Thời điểm đó, Trung Quốc cũng đã chuẩn bị sẵn sàng để gia nhập WTO và đến tháng 12 năm 2001, nước này đã chính thức tham gia vào WTO.

Tuy nhiên, kể từ giai đoạn đó, các Hội nghị Bộ trưởng đã diễn ra tại Cancun, Mexico, Nairobi, Kenya và Hong Kong, cùng nhiều địa điểm khác với những chủ đề đàm phán tương tự, ở Paris, Potsdam và Geneva. Không có tiến triển nào được tạo ra sau các cuộc đàm phán, và vòng xoáy thất bại ấy đã chạm đến đáy vào tháng 7 năm 2008 ở Thụy Sĩ, khi những bất đồng khiến cho cuộc đàm phán tại đây hoàn toàn đỗ vỡ.

Những nỗ lực nhằm khôi phục tiến độ đàm phán tại Mỹ vào năm 1999 đã dẫn đến một sự kiện gọi là “Cuộc chiến ở Seattle”. Vào những ngày đó, bầu không khí của Trung tâm Hội nghị và Thương mại Bang Washington bị bao trùm bởi âm thanh phản đối của những người tuần hành trên đường phố. Ước tính đã có 40.000 người tham gia biểu tình, và sự phản đối đã hướng vào chính tiến trình toàn cầu hóa.

Còn tại Vòng Doha, cũng đã có nhiều nỗ lực nhằm khôi phục tiến độ các thỏa thuận, và đến nay vẫn chưa đạt được thành công. Mặc dù tương lai chính thức của vòng Doha vẫn chưa rõ ràng, các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục tập trung giải quyết từng vấn đề một.

“Hiện tại, chỉ còn 12 tuần trước khi bắt đầu Hội nghị Bộ trưởng tại Buenos Aires, mọi thứ bắt buộc phải đạt được tiến độ”. – Đại sứ Kenyan, ông Stephen Karau, cho biết tại cuộc họp diễn ra vào giữa tháng 9 vừa qua. Nhưng, nếu xét đến độ dày đặc của các vấn đề mà nền nông nghiệp toàn cầu phải đối mặt, rất khó để tin rằng, sẽ có thêm tiến độ nào được tạo ra. Không phải nói quá, các cuộc họp tại Buenos Aires tới đây có thể sẽ lại là một sự thất vọng khác, và bảy vấn đề mà ông Karau đề cập vẫn sẽ không được giải quyết.

Ông Karau kết thúc cuộc họp bằng cách dẫn lại một câu nói của cựu Thủ tướng Anh Winston Churchill: “Một số người chỉ biết nằm mơ về thành công, trong khi một số khác thức dậy và làm việc chăm chỉ để đạt lấy nó”. “Chúng ta cần phải làm việc chăm chỉ và cũng nhau góp sức nếu muốn gặt hái được điều gì đó ở MC11,” - Ông Karau nói.

Nguồn: Asia Sentinel – HN

Từ khóa: WTO, chủ nghĩa bảo hộ, Doha, đàm phán, thương mại, MC11