Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mở rộng thương mại, nếu không được thực hiện một cách chính xác, có thể gây tổn hại đến môi trường. Ví dụ, loại bỏ thuế quan và các rào cản thương mại đối với gỗ và sản phẩm từ gỗ có thể khuyến khích khai thác gỗ bất hợp pháp. Từ năm 1990, Hoa Kỳ đã có những tiến bộ trong việc đảm bảo rằng các hiệp định thương mại sẽ hỗ trợ tốt cho việc quản lý môi trường và một số nhóm hành động vì môi trường đã nhận được sự hỗ trợ từ một số điều khoản của hiệp định, gần đây nhất là hiệp định thương mại giữa Hoa Kỳ với Peru.

Trong các cuộc đàm phán với 11 quốc gia khác về Hiệp định quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hoa Kỳ đã đưa ra một số ý tưởng mới và các khuyến nghị trên cơ sở những hình mẫu tốt nhất từ các hiệp định thương mại mà Hoa Kỳ đã đàm phán trong hơn 10 năm qua. Tuy nhiên, các đối tác tham gia TPP đã phản đối các khuyến nghị này. Nếu không có tiến triển trong vấn đề này, đây sẽ là một bước lùi trong việc xem xét lại các chính sách về môi trường và thương mại và có thể quá trình đàm phán TPP sẽ rơi vào bế tắc.

Các quốc gia khác tham gia đàm phán TPP gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam. Trong khi đó, TPP là hiệp định quan trọng trong cuộc chiến bảo vệ rừng, nguồn lợi thủy sản và động vật hoang dã:

- Giao dịch thương mại các sản phẩm gỗ chiếm tỷ lệ đáng kể trong các nước TPP, và trong số này là có gỗ khai thác bất hợp pháp, bao gồm cả các loại gỗ quý cần được bảo vệ. Điều này không chỉ gây nguy hại cho các khu rừng nguyên sinh mà còn giảm đáng kể nguồn thu của các chính phủ, ước tính vào khoảng 6 tỷ đô mỗi năm.

- 8 trong số 20 quốc gia thủy sản hàng đầu thế giới đang tham gia vào quá trình đàm phán TPP. Việc khai thác quá mức dẫn đến một số loài cá đang bị đe dọa và các hoạt động đánh bắt bất hợp pháp làm giảm đáng kể nguồn lợi thu được thủy sản.

- Theo Đại diện Thương mại Hoa Kỳ, TPP sẽ là con đường chính cho các giao dịch mua bán bất hợp pháp diễn ra nhiều hơn, bao gồm sừng tê giá, các bộ phận của hổ (cho mục đích y tế) cho đến rùa, rắn, kỳ nhông và các động vật quý hiếm khác.

Trong đàm phán TPP, các nhà đàm phán Hoa Kỳ đã đề xuất quy định về môi trường tương tự như trong các Hiệp định đã ký năm 2012 cũng như đề xuất một số phương pháp tiếp cận mới để đối phó với việc tàn phá rừng, khai thác cá mập và vận chuyển các sản phẩm từ động vật quý hiếm như ngà voi. Thêm vào đó, Chính phủ Hoa Kỳ cũng đề nghị các nước tham gia TPP cam kết theo Hiệp định 7 bên về môi trường mà một số nước TPP đã ký như là một phần của Hiệp định TPP chính thức.

Đề nghị gây tranh cãi nhất của Hoa Kỳ là việc giải quyết các tranh chấp về môi trường phải tuân theo cơ chế như giải quyết các tranh chấp về thương mại. Tất cả 11 quốc gia tham gia đàm phán TPP đều phản đối đề xuất này của Hoa Kỳ. Thay vào đó, các nước này chỉ muốn thực hiện tham vấn trong trường hợp tranh chấp xảy ra hơn là áp dụng các biện pháp trừng phạt cố định như trong tranh chấp thương  mại. Nếu đồng thuận, đây sẽ là sự nhượng bộ rất lớn của Hoa Kỳ sau những nỗ lực để thực hiện vấn đề này trong suốt 2 thập kỷ qua.

Các đối tác tham gia TPP luôn luôn ưa chuộng việc giải quyết các tranh chấp thông qua cơ chế phối hợp và tham vấn thay vì giải quyết tranh chấp một cách trực tiếp hay đối đầu và đó là cách mà các hiệp định thương mại tự do vận hành. Tất cả các hiệp định Hoa Kỳ đã ký kết luôn bao gồm những đòi hỏi về cơ chế tham vấn trước khi tranh chấp thực sự diễn ra và cho đến nay không có trường hợp nào tranh chấp được giải quyết theo các điều khoản về môi trường.

Như là một nguyên lý chung, các nước nghèo thường khó giải quyết các vấn đề về môi trường do thiếu hụt về nguồn lực, và Hoa Kỳ có thể hỗ trợ về tài chính để nâng cao năng lực cho các nước nghèo. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là cần có một cơ chế mở để giải quyết tranh chấp một cách một cách hiệu quả.
Không dễ dàng để hiểu được lý do tại sao các đối tác tham gia TPP luôn bất đồng với những đề xuất từ phía Hoa Kỳ trong khi môi trường là vấn đề quan trọng của tất cả các quốc gia trong dài hạn và một số quốc gia trong TPP đã đặt ra những tiêu chuẩn rất cao về bảo vệ môi trường như Úc, Canada, Nhật Bản và New Zealand; các nước TPP khác đã nhất trí cao với các điều khoản về môi trường trong các hiệp định song phương với Hoa Kỳ như Chile, Peru và Singapore; và một số đối tác khác trong TPP đã thống nhất về cơ chế thực thi các vấn đề môi trường trong các Hiệp định môi trường đa phương (MEAs) như Nghị định thư Montreal (về các chất làm suy giảm tầng ozon).

Để đạt được sự đồng thuận, các nhà đàm phán Hoa Kỳ cần đưa ra các giải pháp linh hoạt cho từng quốc gia tham gia TPP, ví dụ như Việt Nam sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc đạt được các tiêu chuẩn cao về môi trường do Hoa Kỳ đưa ra cả trên phương diện đồng thuận lẫn khung thời gian thực thi, do đó Hoa Kỳ cần đưa ra các giải pháp hỗ trợ nước này nâng cao năng lực. Thêm vào đó, Hoa Kỳ có khả năng gây ảnh hưởng trong vấn đề này. Ví dụ, nếu một vài nước đối tác TPP của Hoa Kỳ từ chối các điều khoản chống khai thác gỗ trái phép, Hoa Kỳ có thể loại bỏ các nước này ra khỏi danh mục được cắt giảm thuế áp dụng cho tất cả các sản phẩm từ gỗ nguyên liệu đến gỗ sàn và đồ gỗ nội thất.

Sự bất đồng giữa các nước tham gia không chỉ đe dọa đến môi trường mà còn ảnh hưởng đến sự thành công của tiến trình đàm phán TPP. Các tổ chức hoạt động vì môi trường đã chống lại các hiệp định tự do thương mại trong quá khứ. Hiện nay, 24 nhóm hành động vì môi trường bao gồm những tổ chức rất mạnh như Quỹ Động vật hoang dã thế giới với 5 triệu thành viên trên toàn cầu và Câu lạc bộ Sierra với 2,4 triệu thành viên tại Hoa Kỳ, đã gửi thư đến Đại diện Thương mại Hoa Kỳ vào cuối năm 2013 để nêu lên những quan ngại của họ. Theo Hoa Kỳ, các đối tác tham gia đàm phán TPP nên quan tâm đến vấn đề này không chỉ vì đó là chính sách đúng đắn mà còn là bước đi quan trọng để TPP có thể được ký kết.

Theo: www.americantradepolicy.com -PC

 Từ khóa: Đàm phán, TPP, Quan điểm, Hoa Kỳ, vấn đề ,môi trường