Barack Obama đã mô tả mình là chủ tịch Thái Bình Dương đầu tiên của Mỹ. Thủ tướng Shinzo Abe cũng cam kết Nhật Bản "bây giờ không là và cũng sẽ không bao giờ là một quốc gia cấp hai". Trước khi họ gặp nhau tại Tokyo trong tháng này, hai nhà lãnh đạo có một cơ hội duy nhất để chứng minh những lời khẳng định trên là đúng bằng cách giải quyết những khác biệt của mình qua Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP).
12 nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương trong các cuộc đàm phán TPP đang hướng tới một hiệp định thương mại “thế kỷ 21” với tiêu chuẩn cao và toàn diện. Một thỏa thuận TPP giữa một nhóm các quốc gia đại diện cho khoảng 40% nền kinh tế thế giới sẽ đóng góp đáng kể vào sự tăng trưởng của thế giới, đồng thời giúp hình thành các quy tắc chung cho hệ thống thương mại quốc tế trong nhiều năm tới.
Hoa Kỳ và Nhật Bản tính đến nay là những bên tham gia lớn nhất trong TPP, chiếm ¾ GDP của toàn nhóm. Thỏa thuận TPP có hiệu quả sẽ dẫn tới một hiệp định thương mại tự do song phương - một giải thưởng mà hai nước đã không giành được trong nhiều thập kỷ do những tranh cãi về thương mại và gần đây hơn, là theo đuổi hiệp định FTA với các nước khác.
Phần cược của cả Nhật Bản và Hoa Kỳ không thể cao hơn nữa. Thứ nhất, lợi ích kinh tế từ việc thỏa thuận TPP thành công sẽ rất đáng kể. Viện Kinh tế Quốc tế Peterson ước tính lợi nhuận thu nhập hàng năm của Hoa Kỳ và Nhật Bản vào năm 2025 sẽ tương ứng 76.6 tỷ USD và 104.6 tỷ USD.
Thứ hai, cả hai nước có lợi ích chung trong việc cập nhật và duy trì các quy tắc thương mại và đầu tư quốc tế để đáp ứng tình hình thực tế của thế kỷ 21. Washington và Tokyo từ lâu đã là nhà vô địch trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (IPR), mạnh về xây dựng các tiêu chuẩn về lao động và môi trường, và thông lệ quản lý minh bạch. Thông qua TPP, họ có cơ hội không chỉ tăng cường các quy định toàn cầu trong các lĩnh vực này, mà còn tạo ra những quy định về các vấn đề mới như các doanh nghiệp thương mại điện tử kỹ thuật số và nhà nước (SOEs).
Cuối cùng, TPP có ý nghĩa chiến lược to lớn cho cả hai nước. Nó sẽ củng cố liên minh Mỹ - Nhật, giúp nước Mỹ tham gia sâu sắc hơn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tăng vai trò lãnh đạo của Mỹ và Nhật Bản trong khu vực. Bằng cách thiết lập tiêu chuẩn vàng cho các cuộc đàm phán thương mại lớn khác, bao gồm cả Hiệp định thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương, cũng như các cuộc đàm phán đa phương tại Geneva, việc này sẽ củng cố sự lãnh đạo của hai nước trên sân chơi quốc tế.
Các cuộc đàm phán TPP hiện đang dần chậm đi, với hơn 20 vòng đàm phán và một số đã quá thời hạn kể từ khi các cuộc đàm phán đã được đưa ra cách đây bốn năm. Những tiến bộ đáng kể đã được thực hiện ở hầu hết 29 chương của thỏa thuận, nhưng vẫn tồn tại những sự khác biệt về việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (IPR), các quy định về doanh nghiệp nhà nước, các tiêu chuẩn môi trường, và các phương thức tiếp cận thị trường. Một trong những vấn đề lớn nhất còn tồn tại –vấn đề quan trọng đối với hầu hết các nước đang đàm phán - là tiếp cận nhiều hơn nữa với thị trường nông nghiệp được đang được bảo hộ của Nhật Bản .
Hoạt động chính trị nội bộ của TPP là điểm khó khăn cho tất cả 12 quốc gia tham gia, nhất là Nhật Bản và Hoa Kỳ. Abe phải đối mặt với một hành lang nông nghiệp vượt trội và một loạt các thách thức về chính sách, từ việc khởi động lại các nhà máy điện hạt nhân đến việc thực hiện cải cách cơ cấu kinh tế theo chương trình kinh tế mới của Nhật Bản (Abenomics).
Về phần mình, Tổng thống Obama phải đối mặt vớ Quốc hội Mỹ, nơi mà lãnh đạo bên đảng của ông đã nói rõ họ không hề muốn cho ông có toàn quyền xúc tiến thương mại để hoàn tất TPP và giải quyết mối quan hệ căng thẳng với đảng Cộng Hòa. Tổng thống đã miễn cưỡng thúc đẩy TPA trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 10, khi đa số nghị viên đảng Dân Chủ tại Thượng viện đều đang bất đồng ý kiến với ông.
Nhưng bất chấp những khó khăn chính trị, bây giờ là thời gian cho cả hai nhà lãnh đạo cần đổi mới cam kết của họ để đạt được thỏa thuận và thể hiện sự linh hoạt cần thiết nhằm giải quyết những vấn đề còn lại trong phòng đàm phán.
Tổng thống Obama nên đưa ra những tín hiệu công khai – tốt nhất là thông qua một bài phát biểu trên đất Mỹ trước khi đi đến khu vực châu Á vào cuối tháng Tư – rằng TPP là rất quan trọng đối với chiến lược của ông về "tái cân bằng" khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời ông sẵn sàng thúc đẩy Quốc hội giải quyết vấn đề TPA sau giữa nhiệm kỳ của mình. Điều này sẽ trấn an những người trong nước và khu vực đang nghi ngờ cam kết của của ông về chiến dịch tái cân bằng và xúc tiến thương mại, đồng thời cũng khiến cho các đối tác khác đang đàm phán TPP tin tưởng rằng Washington sẽ duy trì những lợi ích đã đề nghị nếu các nước này đồng ý chia sẻ những lợi ích mấu chốt của mình.
Trong khi đó, để TPP kéo dài vô thời hạn không phục vụ cho lợi ích của Abe. Mức độ uy tín của ông, tuy vẫn còn mạnh theo tiêu chuẩn Nhật Bản, nhưng đã bị suy yếu và có khả năng tiếp tục giảm sau khi quyết định tăng thuế tiêu thụ có hiệu lực vào tháng 4 và việc ông đang đẩy mạnh vấn đề điện hạt nhân. Abe cần hướng dẫn các nhà đàm phán của mình tiếp cận nguyên tắc tự do hóa toàn diện TPP gần hơn nữa, đặc biệt là về nông nghiệp.
Trong vấn đề này, Abe có thể đạt được những lợi ích kinh tế trong ngắn hạn của TPP. Ngoài việc cải thiện năng lực cạnh tranh dài hạn của Nhật Bản, một thỏa thuận TPP sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đáng kể, có khả năng thúc đẩy thị trường chứng khoán Nhật Bản tăng mạnh khi các nhà đầu tư nước ngoài trở lại thị trường.
Các nhà lãnh đạo hiếm khi có một cơ hội hứa hẹn như thế để đạt được nhiều mục tiêu như Tổng thống Obama và Thủ tướng Abe sẽ có trong vài tuần tới. Hợp tác về TPP sẽ giúp tạo ra sự tăng trưởng và công ăn việc làm ở cả hai nước, duy trì các quy tắc trật tự toàn cầu, và bảo đảm an toàn vị thế cho 2 nhà lãnh đạo có tầm nhìn xa tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.
Theo http://csis.org -TV
Từ khóa: Obama, Abe, vai trò, dẫn đầu, TPP
