Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Truyền thông gần đây đã nhấn mạnh Việt Nam là một điểm đến xuất khẩu với lượng xuất khẩu vượt qua Thâm Quyến (Trung Quốc) trong tháng 03/2022. Một số nhà phân tích cho rằng đây là kết quả của việc Việt Nam được hưởng lợi từ sự thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Mặc dù điều này đúng, nhưng chúng ta cần phải kiểm tra những sản phẩm nào đang được xuất khẩu với chi phí bao nhiêu và những ngành nào đã chuyển đổi hệ thống chuỗi cung ứng.

 

Chúng tôi đã thảo luận về Chiến lược “Trung Quốc + 1” trong một số bài viết “Báo cáo tóm tắt về Việt Nam”, nhưng chúng tôi sẽ xem xét kỹ hơn về kịch bản hiện tại do hậu quả của đại dịch Covid-19.

Theo số liệu hồi tháng 03/2022 của Tổng cục Hải quan, xuất khẩu của Việt Nam đã tăng 48,2% so với tháng trước và tăng 14,8%, lên 34,7 tỷ USD so với năm 2021, trong khi xuất khẩu của Thâm Quyến giảm 14% so với năm 2021, xuống còn 18,3 tỷ USD do các đợt đóng cửa liên quan đến đại dịch.

Kể từ sau chiến tranh thương mại Mỹ - Trung và thậm chí trước đó, các doanh nghiệp đã coi Việt Nam như một điểm đến trong chiến lược “Trung Quốc +1” do chi phí nhân công rẻ hơn, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp điện tử và chuỗi cung ứng.

Nhưng thay vì cạnh tranh, hai nước đang bổ sung cho nhau. Việt Nam vẫn nhập khẩu một lượng lớn nguyên liệu thô từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và các nước khác và có mạng lưới chuỗi cung ứng kém phát triển hơn. Sản phẩm sau đó được xử lý và hoàn thiện trước khi chuyển đến các thị trường như Mỹ, EU,.. Điều quan trọng cần lưu ý là quỹ đạo phát triển kinh tế hiện tại của Việt Nam chính là quỹ đạo phát triển kinh tế của Trung Quốc ở vài năm trước.

Thương mại song phương của Việt Nam và Trung Quốc đã tăng lên 230,2 tỷ USD và Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam và là điểm đến xuất khẩu lớn thứ hai.

Cũng cần lưu ý rằng Thâm Quyến chỉ là một thành phố của Trung Quốc so với quy mô quốc gia của Việt Nam. Và trong khi thành công của Việt Nam nên được hoan nghênh, Thâm Quyến đã chuyển đổi mô hình từ sản xuất công nghiệp truyền thống sang công nghệ cao, điều mà Việt Nam cũng mong muốn. Một số công ty công nghệ lớn như Huawei và ZTE có trụ sở chính tại Thâm Quyến.

Ngược lại, Việt Nam được hưởng lợi từ chi phí đất đai, chi phí nhân công thấp hơn và dân số trẻ hơn. Điều này đặc biệt thấy rõ ở các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, điện tử.Việt Nam hy vọng có thể phát triển các ngành công nghệ cao như Thâm Quyến.

Mặc dù chưa đạt được trình độ như Trung Quốc về chuỗi cung ứng, cơ sở hạ tầng và môi trường kinh doanh phát triển, nhưng Việt Nam đã có những bước chuyển mình tích cực.

Gần đây, người đàn ông giàu nhất Hồng Kông - Li Ka-Shing đã gây chú ý khi thông báo rằng công ty CK Asset Holdings của ông sẽ đầu tư vào bất động sản tại Thành phố Hồ Chí Minh.Gần đây nhất, Apple cũng đã yêu cầu các nhà cung cấp của mình đa dạng hóa sản xuất ra khỏi Trung Quốc do chính sách chống Covid nghiêm ngặt tại đây, chuyển sang các quốc gia như Việt Nam và Ấn Độ. Cũng có thông tin cho rằng Airpods 2 Pro có thể được dán tem ‘Made in Vietnam’ trong tương lai.

Dấu hiệu của sự chuyển đổi công nghệ cao

Nhà sản xuất ô tô Việt Nam thuộc tập đoàn VinGroup cũng gây xôn xao khi tuyên bố ngừng sản xuất xe chạy bằng xăng vào cuối năm 2022 và sẽ chỉ tập trung vào sản xuất xe điện. Vinfast có kế hoạch xây dựng nhà máy sản xuất xe điện tại Bắc Carolina, Mỹ. Tập đoàn này cũng đã ký một thỏa thuận với Intel để phát triển công nghệ tự hành cho các phương tiện của mình, đồng thời xây dựng hệ thống xe điện tại Việt Nam

Đầu năm 2022, Chính phủ Việt Nam đã thông qua nhóm giải pháp kích thích kinh tế trị giá 15,21 tỷ USD, với một phần chi tiêu cho cơ sở hạ tầng để thúc đẩy quá trình đô thị hóa.

Các doanh nghiệp Việt Nam cũng được hưởng lợi từ một số ưu đãi của Chính phủ như giảm thuế, miễn tiền thuê đất và thuê mặt nước, cũng như các chính sách hỗ trợ đầu tư cho một số ngành như các ngành công nghệ cao.Ngoài ra, phần lớn các hiệp định thương mại tự do của Việt Nam đưa ra nhiều mức thuế suất cạnh tranh cho các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu sang các quốc gia khác.

Đại dịch và lệnh phong tỏa

Có hai cách tiếp cận khác nhau mà Trung Quốc và Việt Nam đã áp dụng liên quan đến Covid-19.Việt Nam và Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp tương tự như đóng cửa biên giới và phong tỏa đất nước khi đại dịch bắt đầu. Điều này bước đầu mang lại hiệu quả trong công tác phòng chống dịch, vì nó giữ cho số lượng lây nhiễm thấp.Tuy nhiên, biến thể Delta không ngừng đột phá, chứng tỏ các biện pháp phong tỏa truyền thống không hiệu quả.

Sau khi tiêm chủng cho hầu hết dân số và nền kinh tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Việt Nam mở cửa trở lại nền kinh tế vào ngày 01 tháng 10 năm 2021 và quyết định sống chung với dịch. Điều này cho phép các nhà máy và doanh nghiệp hoạt động trở lại; Việt Nam từ từ nới lỏng các biện pháp kiểm soát biên giới, cho phép người nước ngoài nhập cảnh mà không cần kiểm dịch và cho phép đi công tác và du lịch.

Ngược lại, Trung Quốc đang theo đuổi chính sách “Zero Covid” và đã đóng cửa các trung tâm kinh tế lớn của nước này như Thượng Hải. Sự gián đoạn đã khiến chuỗi cung ứng gặp trục trặc, với hàng hóa bị mắc kẹt tại các cảng, sân bay và các trung tâm thương mại. Sự gián đoạn trong công tác logistics cũng đã ảnh hưởng đến nền kinh tế của một số thành phố như Thâm Quyến, Quảng Châu, Đông Quan và Phật Sơn.

Thời gian sẽ trả lời cho câu hỏi liệu những thay đổi này chỉ là tạm thời hay liệu các nhà sản xuất có bắt đầu chuyển hướng khỏi Trung Quốc trong dài hạn hay không. Nhưng nếu tình trạng ùn ứ tiếp tục kéo dài mà không có biện pháp xử lý, thì các nhà sản xuất có thể xem xét một cách nghiêm túc các địa điểm thay thế như Việt Nam, mặc dù mạng lưới chuỗi cung ứng và logistics của Trung Quốc đã phát triển tốt. Đây có thể sẽ là một sáng kiến tốn kém nhưng có thể mang lại lợi ích lâu dài.

Bổ sung thay vì cạnh tranh

Ngay trước khi đại dịch diễn ra, nền kinh tế hội nhập sâu rộng đã khiến Việt Nam phụ thuộc vào việc nhập khẩu nguyên liệu thô. Trung Quốc lệnh đóng cửa cũng cản trở xuất khẩu của Việt Nam, các doanh nghiệp Việt Nam cho biết xuất khẩu của họ bị ảnh hưởng do không nhập khẩu được nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc.

Việc mô phỏng mạng lưới chuỗi cung ứng của Trung Quốc cũng sẽ là một việc tốn kém nhưng có khả năng diễn ra trong dài hạn. Việt Nam cũng có thể sẽ học theo mô hình nâng cấp nền kinh tế của Trung Quốc bằng cách thu hút các ngành công nghệ cao. Chính phủ Việt Nam đã có các chính sách để thu hút các nhà đầu tư này.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội trở thành “công xưởng thế giới” thay thế Trung Quốc.Việt Nam cũng có vị trí thuận lợi so với phương Tây và phương Đông. Trong khi xác định Việt Nam như một điểm đến thay thế cho Trung Quốc, các nhà đầu tư nên xem xét những hạn chế khi nhiều điểm nghẽn đã xuất hiện. Trong khi các nhà đầu tư sẽ tiếp tục đa dạng hóa hoạt động, Việt Nam và thị trường ASEAN rộng lớn là cơ hội cho sự tăng trưởng này trong tương lai.

Nguồn: Vietnam Briefing

Từ khóa: Việt Nam; Trung Quốc; sự gián đoạn; thay thế; thu hút; đầu tư; chuỗi cung ứng; Covid-19.