Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nếu xoay trục địa chính trị hướng tới Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là một cuộc chạy đua, thì Liên minh châu Âu có nguy cơ bị tụt lại phía sau.

Hoa Kỳ vừa ký một khuôn khổ kinh tế và thương mại - IPEF - bao gồm các thành viên của Bộ tứ và bảy quốc gia ASEAN, bao gồm Indonesia, Singapore và Philippines.

Gần 18 tháng qua kể từ khi Trung Quốc tham gia thỏa thuận thương mại tự do khổng lồ - RCEP - với tất cả các thành viên ASEAN, cùng với Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand.

Ủy ban châu Âu đã trình bày một thông báo chung về 'Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của EU' vào tháng 9 năm 2021, nhưng nhiều thành viên EU vẫn chưa đồng ý về việc coi đây là một ưu tiên địa chiến lược.

Đây là lý do tại sao Chủ tịch Ủy ban châu Âu, Ursula von der Leyen vẫn nói về "tầm nhìn" và "ý định" đối với khu vực tại hội nghị thượng đỉnh EU – Nhật Bản vào tháng này.

Khu vực này mang tính chất chính trị hơn là địa lý. Dù vậy, tầm quan trọng địa chính trị của nơi đây không thể bị coi thường. Đã đến lúc EU bùng cháy và bắt kịp các nhà dẫn đầu cuộc đua.

Bộ Tư lệnh Ấn Độ - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ lưu ý rằng các quốc gia bao gồm trung tâm của khu vực là nơi sinh sống của hơn 50% dân số thế giới, với 3.000 ngôn ngữ khác nhau và một số quân đội lớn nhất thế giới.

Riêng châu Á sẽ đóng góp hơn 60% tăng trưởng kinh tế toàn cầu vào cuối thập kỷ hiện nay. Tầng lớp trung lưu của châu Á đang mở rộng với tốc độ chưa từng có và có thể vượt quá 3 tỷ người vào năm 2030.

Tầm nhìn của Châu Âu về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đã được xác định bởi các lợi ích cốt lõi là phát triển dân chủ và kinh tế. Điều này cần được mở rộng, vì các vấn đề liên quan đến an ninh và quốc phòng được đặt lên hàng đầu.

Do đó, thật tích cực khi đọc những lời của Gabriele Visentin, đặc phái viên của EU tại Ấn Độ - Thái Bình Dương. Gần đây, ông đã nói về quyết tâm tăng cường chiến lược quốc phòng của Liên minh "bất cứ khi nào cần thiết" và bảo vệ lợi ích của khối một cách vững chắc hơn - bao gồm cả trật tự đa phương dựa trên luật lệ.

Việc tái đắc cử tổng thống Emmanuel Macron ở Pháp, người đã thể hiện sự quan tâm đáng kể đến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông tại vị, cũng là một động lực khác để thúc đẩy.

Việc Nga xâm lược Ukraine đã thúc đẩy EU hành động về chính sách an ninh và quốc phòng toàn cầu, phá bỏ một số rào cản - đặc biệt là việc thiếu tính nhất quán trong chiến lược giữa các thành viên - đã hạn chế tiến bộ trên mặt trận này.

Câu hỏi đặt ra là liệu đây có phải là một bước ngoặt thực sự, và bước ngoặt này có thể tiến xa hơn nữa.

Đối tác phù hợp

Thành công của EU ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương sẽ phụ thuộc vào việc thu hút được các đối tác phù hợp. Ngoài những đối tác có cùng chí hướng truyền thống - hãy nghĩ đến Úc hay New Zealand - Philippines cũng là các cơ hội hấp dẫn khác.

Philippines quốc gia có nền dân chủ được thiết lập tốt, với một nền kinh tế đang phục hồi nhanh sau đại dịch so với hầu hết các nước láng giềng, đất nước cũng đang chuyển đổi sang một chính quyền mới sau sáu năm dưới thời Rodrigo Duterte đầy khiêu khích nhưng nổi tiếng trong nước.

Người kế nhiệm ông, Bongbong Marcos, sẽ nhậm chức sau vài tuần. Ông đang đưa ra những tuyên bố trấn an về việc tương tác một cách xây dựng với cộng đồng quốc tế - cả Đông và Tây.

Mặc dù Philippines theo truyền thống được coi là đồng minh với phương Tây, nhưng chính quyền Duterte đã tiến hành chính sách xoa dịu Trung Quốc, mặc dù chính sách đó đã vấp phải những thất bại trong những tháng gần đây do căng thẳng gia tăng ở Biển Đông.

Lo ngại rằng tổng thống sắp tới Ferdinand Marcos sẽ nhanh chóng xoay trục sang Trung Quốc dường như là không có cơ sở. Thông điệp vận động của ông về sự đoàn kết có vẻ cũng được áp dụng cho chính sách đối ngoại của ông, với mục tiêu rõ ràng là muốn đóng vai trò như một cầu nối giữa Trung Quốc và phương Tây.

Trong khi ông nói về việc chuyển quan hệ với Trung Quốc sang một "cấp độ cao hơn", ông cũng kiên quyết về việc duy trì phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực The Hague năm 2016 chống lại Bắc Kinh về Biển Đông, và nói một cách nồng nhiệt về việc thúc đẩy quan hệ thương mại với Mỹ - kể cả thông qua IPEF.

Với việc chiến tranh đã quay trở lại biên giới và quá trình phục hồi sau đại dịch đang diễn ra, EU nhận thấy mình đang ở trong một bối cảnh chiến lược bị thay đổi hoàn toàn.

Nếu có lợi ích địa chính trị nào để thoát ra khỏi những thảm kịch do con người gây ra như hiện nay, thì điều đó sẽ nằm ở các mối quan hệ đối tác chiến lược mới được tạo ra dựa trên các nền tảng về năng lượng, về quốc phòng và xung quanh các giá trị được chia sẻ.

Hợp tác với các quốc gia có tầm quan trọng như Philippines, được thiết lập để có một tư duy chiến lược độc lập dưới sự lãnh đạo mới, là một điểm khởi đầu hợp lý.

Thủ tướng mới của Australia, Anthony Albanese, sẽ đưa ra cách tiếp cận thực dụng và tích cực tương tự đối với đối thoại và hợp tác ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Trước khi Nga xâm lược Ukraine, Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nằm ở vị trí hàng đầu trong chương trình nghị sự của các nhà hoạch định chính sách toàn cầu quan trọng.

EU được khuyên nên tái tham gia vào khu vực này, không chỉ thông qua sức mạnh kinh tế truyền thống, mà còn vì lợi ích bảo vệ trật tự đa phương dựa trên luật lệ và đảm bảo hòa bình.

Nguồn: EU Observer

Từ khóa: EU, Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, hoạch định chính sách, kinh tế, luật lệ