Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một nghiên cứu mới đây cho thấy, những nước mà cơm không lành canh không ngọt với Trung Quốc nhất cũng đồng thời là những đối tác thương mại quan trọng nhất của nước này.

Trong ba năm qua, căng thẳng giữa Trung Quốc và các nước lớn đã và đang leo thang. Có thể kể đến cuộc chiến thương mại với Mỹ, vụ đụng độ ở biên giới với Ấn Độ, vấn đề biển Đông với một vài nước Đông Nam Á, các cáo buộc gián điệp công nghiệp liên quan đến Huawei, phản ứng của Anh và các nước phương Tây khác về luật an ninh quốc gia ở Hong Kong, và tranh cãi gần đây xoay quanh nguồn gốc của virus corona.

Các nước đối đầu với Trung Quốc gồm những nước nào? Trung Quốc phụ thuộc vào các nước đó ra sao? Trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc ngày càng hội nhập với quốc tế, các câu hỏi trên rất đáng để lưu tâm. Các nước trên có thể sử dụng các lệnh trừng phạt để tấn công Trung Quốc như họ đã từng trong quá khứ. Nếu điều đó diễn ra, hoạt động ngoại thương của Trung Quốc sẽ bị tác động đến mức độ nào?

Các tác giả đã lấy mẫu gồm 26 đối tác thương mại chính của Trung Quốc, sau đó loại bỏ Đài Loan vì dữ liệu không tương thích và loại bỏ Hong Kong vì hàng hóa được Trung Quốc xuất sang Hong Kong rốt cuộc sẽ được tái xuất sang một nước khác. Sử dụng dữ liệu lớn (big data), 24 quốc gia còn lại được phân loại dựa trên số lượng các bài báo được đăng trên tờ Financial Times và South China Morning Post trong giai đoạn từ tháng 01/2020 đến tháng 06/2020 có chứa các cảm xúc tiêu cực chẳng hạn như “căng thẳng”, “bất hòa”, “tranh chấp”, “cáo buộc” và “chiến tranh” liên quan đến Trung Quốc và các đối tác thương mại của nước này. Sau đó, các tác giả xếp những nước có nhiều từ khóa tiêu cực nhất là nhóm “đỏ”, và những nước có ít từ khóa tiêu cực nhất là nhóm “xanh”. Nhóm “vàng” là nhóm có dấu hiệu trung bình.

Nhóm nước đỏ gồm Mỹ, Nhật, Đức, Nga, Ấn Độ và Anh – chiếm 30% tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc.

Nhóm nước vàng gồm Hàn Quốc, Úc, Việt Nam, Brazil, Singapore, Ả rập Saudi, Pháp, Canada, và Ý – chiếm 24% tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc.

Nhóm nước xanh gồm Malaysia, Thái Lan, Hà Lan, Indonesia, Mexico, Philippines, Các tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), Nam Phi, và Chi lê – chiếm 14% tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc.

Tiếp theo, các tác giả đánh giá tình hình xuất nhập khẩu của Trung Quốc với những nhóm nước này. Một nửa kim ngạch nhập khẩu của Trung Quốc xoay quanh 11 nhóm hàng hóa, và một nửa kim ngạch xuất khẩu bao gồm 17 nhóm hàng hóa. Bình quân, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 17% các sản phẩm trên từ nhóm nước đỏ, trong khi tỷ lệ nhập khẩu từ nước vàng và nước xanh đối với các hàng hóa trên lần lượt là 30% và 11%. Về xuất khẩu, Trung Quốc xuất khẩu bình quân 39% các mặt hàng trên cho nhóm nước đỏ, trong khi chỉ xuất khẩu 16% và 13% lần lượt cho nhóm nước vàng và xanh. Nói cách khác, nhóm nước vàng và xanh là các đối tác nhập khẩu quan trọng. Còn nhóm nước đỏ lại là các thị trường xuất khẩu quan trọng.

Các sản phẩm nhập khẩu chính của Trung Quốc bao gồm chất bán dẫn, dầu thô, phụ kiện máy tính, quặng sắt, khí tự nhiên và ô tô. Nhóm nước vàng có năng lực cung ứng cho Trung Quốc, bởi vì kim ngạch xuất khẩu của các nước này cho các nước còn lại trên thế giới thì gấp vài lần kim ngạch nhập khẩu của Trung Quốc từ nhóm nước đỏ. Lấy ví dụ như chất bán dẫn. Có khoảng 10.6% kim ngạch nhập khẩu chất bán dẫn của Trung Quốc là từ các nước đỏ, trong khi tỷ lệ này của nhóm nước vàng và xanh lần lượt là 29.1% và 13.2%. Kim ngạch xuất khẩu của nhóm nước vàng cho các nước còn lại trên thế giới gấp 4 lần kim ngạch nhập khẩu của Trung Quốc từ nhóm nước đỏ. Tỷ lệ này đối với nhóm nước xanh là 1.6 lần. Tuy nhiên, đối với mặt hàng ô tô, gần 82% nhập khẩu ô tô của Trung Quốc là từ các nước đỏ. Mặc dù các nước vàng và xanh có năng lực cung cấp cho thị trường Trung Quốc, rất khó để Trung Quốc có thể chuyển hướng 80% nhu cầu một cách nhanh chóng.

Trung Quốc chủ yếu xuất khẩu máy móc, thiết bị vận tải và quần áo. Lấy ví dụ như mặt hàng máy tính để bàn và máy tính xách tay. Hơn 48% kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc đối với 2 mặt hàng này là sang các nước đỏ, trong khi chỉ có 11.2% và 15.7% là được xuất sang nhóm nước vàng và xanh. Một ví dụ khác là giày dép. Khoảng 45% xuất khẩu giày dép của Trung Quốc là sang nhóm nước đỏ, trong khi chỉ có 12.1% và 12.4% là sang các nước vàng và xanh. Ở cả 2 ví dụ trên, khi so với tổng nhập khẩu các mặt hàng trên từ các nước còn lại trên thế giới, nhóm nước vàng và xanh không có khả năng hấp thụ hàng xuất khẩu từ Trung Quốc. Gộp hết lại các nước trong nhóm vàng và xanh, quy mô thị trường của những nước này cũng chỉ hấp thụ được 10 trong số 17 sản phẩm xuất khẩu của Trung Quốc.

Từ các con số thống kê trên, nhóm tác giả rút ra các kết luận sau: Thứ nhất, dính vào căng thẳng thương mại quốc tế với một vài nước cùng một lúc chưa bao giờ là một ý tưởng hay. Trong trường hợp của Trung Quốc, bất hòa hiện nay với Mỹ và các hục hặc với Anh, Nhật Bản, Ấn Độ và Úc chỉ làm cho viễn cảnh kinh tế quốc tế thêm u ám. Thứ hai, Trung Quốc cần tăng cường quan hệ quốc tế với EU ở phía Tây và ASEAN ở phía Nam. Các nước thành viên của 2 khối kinh tế trên hầu như nằm trong nhóm nước vàng, đặc biệt là Việt Nam, Singapore, Pháp và Ý. Quan hệ Trung Quốc-EU và Trung Quốc-Đông Nam Á đã có từ hàng thế kỷ trước, sẽ rất không đáng khi để cho những mối quan hệ này vấy bẩn. Thứ ba, bởi vì xuất khẩu của Trung Quốc sẽ bị ảnh hưởng nhiều hơn từ các căng thẳng trên so với nhập khẩu, năng lực đẩy mạnh thị trường nội địa cho các sản phẩm như máy tính để bàn, máy tính xách tay, giày dép, ô tô không nên bị xem nhẹ. Nếu có bất kỳ một thị trường nào có thể thay thế cho thị trường của các nước đỏ, câu trả lời chỉ có thể là chính bản thân thị trường Trung Quốc.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: căng thẳng thương mại, Trung Quốc, đồng thời, đối tác thương mại, giá trị nhất