Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bài tóm tắt địa kinh tế của API là một loạt bài được nghiên cứu bởi Asia Pacific Initiative, một tổ chức tư vấn độc lập có trụ sở tại Tokyo. Loạt bài này khảo sát, nghiên cứu các xu hướng địa chính trị và kinh tế của thế giới thời kỳ hậu COVID-19, đặc biệt tập trung vào bốn lĩnh vực: công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuỗi cung ứng toàn cầu, quy tắc quốc tế và biến đổi khí hậu.

Trong cuộc họp của hội đồng cố vấn cho tập đoàn truyền thông độc lập hàng đầu Caixin có trụ sở tại Bắc Kinh vào tháng 3 năm 2019, cựu Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Lawrence H. Summers đã đưa ra một nhận xét khá ấn tượng. Summers phát biểu, bởi vì Mỹ và Trung Quốc có lòng kiêu hãnh của một cường quốc, các nước này rất miễn cường tiếp thu ý kiến của các nước thứ ba. Ông tiếp tục bày tỏ lo ngại rằng những căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc có thể trở nên tồi tệ hơn.

Những lo lắng đó đã trở thành hiện thực. Kể từ thời điểm Summers đưa ra những nhận xét trên, đã có nhiều mâu thuẫn rồi sau đó biến thành các cuộc đàm phán thương mại song phương giữa hai nước, tiếp theo là việc Washington loại trừ các công ty Trung Quốc, như là Huawei Technologies Co., khỏi thị trường nội địa. Khi đại dịch virus corona diễn ra, hai nước lại tiếp tục tranh cãi về việc ai phải chịu trách nhiệm cho cuộc khủng hoảng này. Cuộc đối đầu giữa hai nước đã mở rộng sang các đấu trường địa chính trị mà Trung Quốc coi là lợi ích cốt lõi, bao gồm các vấn đề liên quan đến Hong Kong và Đài Loan. Có thể nói, thế giới đã bước vào một “cuộc Chiến tranh lạnh mới” mà trung tâm chính là sự cạnh tranh Hoa Kỳ - Trung Quốc.

Báo cáo “Phương pháp tiếp cận chiến lược của Hoa Kỳ đối với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa” của Nhà Trắng được công bố vào ngày 20 tháng 5, nhận định rằng bản chất của một cuộc Chiến tranh lạnh mới nằm ở chỗ Bắc Kinh đang tìm cách thiết lập một khuôn khổ an ninh ở châu Á và lan rộng ảnh hưởng của mình trên toàn thế giới - những động thái mà Washington coi là thách thức đối với trật tự quốc tế.

Vì vậy, sự đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ tập trung vào sức mạnh quân sự và các công nghệ hỗ trợ cho hoạt động quân sự, và tình trạng căng thẳng sẽ tiếp tục kéo dài. Vào tháng 3 năm 2016, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã đưa nhà sản xuất thiết bị viễn thông ZTE Corp. vào danh sách đen thương mại hay còn gọi là “Danh sách thực thể”, theo đó hạn chế việc bán hàng hóa và công nghệ của Mỹ cho các công ty có các hoạt động được coi là đe dọa đến an ninh quốc gia hoặc lợi ích chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. “Danh sách thực thể” này tiếp tục bao gồm Huawei và các thực thể khác được cho là có liên hệ với quân đội Trung Quốc.

Những kết quả này đã báo hiệu sự đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ. Danh sách thực thể cũng bao gồm các công ty được kết nối với các công ty bị hạn chế, điều này đang ảnh hưởng đến Nhật Bản và các quốc gia phát triển khác. Chính vì vậy, hiện nay, các quốc gia này buộc phải điều chỉnh lại cách thức hợp tác kinh doanh với Trung Quốc.

Vậy điều gì sẽ xảy ra với thương mại và đầu tư ở Trung Quốc? Vào đầu thế kỷ 21, việc Trung Quốc tham gia Tổ chức Thương mại Thế giới đã thúc đẩy tốc độ toàn cầu hóa kinh tế. Giá trị thương mại tăng hơn gấp ba lần từ 6,4 nghìn tỷ USD năm 2001 lên đến 19,2 nghìn tỷ USD năm 2018, với mạng lưới chuỗi cung ứng khổng lồ tập trung vào Trung Quốc trên quy mô toàn cầu.

Nhật Bản cũng được hưởng lợi từ hệ thống này. Do tranh chấp thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, và đại dịch virus corona, “chủ nghĩa xét lại toàn cầu hóa” đang mang lại lợi thế cho Nhật Bản, nhưng việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu trong một thời gian ngắn là khó có thể thực hiện được. Thay vào đó, nên tập trung vào hoàn cảnh thực tại hiện nay - sự chia tách giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc chủ yếu xoay quanh mạng không dây tốc độ cao thế hệ thứ năm, hay còn gọi là 5G, và các công nghệ tiên tiến khác. Tuy nhiên, từ bỏ hoàn toàn thị trường 1,4 tỷ dân của Trung Quốc không phải là con đường khôn ngoan đối với Nhật Bản, Hoa Kỳ và châu Âu.

Theo cách nghĩ này, mối quan hệ của Nhật Bản với Trung Quốc nên được đặc tả bởi một mối quan hệ địa chính trị căng thẳng dựa trên sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc và một mối quan hệ kinh tế bổ trợ lẫn nhau trong dài hạn. Các công ty Nhật Bản sẽ cần sự khôn ngoan và năng lực để tồn tại trong môi trường khắc nghiệt - và dường như xung đột này.

Nhiều cơ hội phát triển hơn ở Trung Quốc

Tương lai của nền kinh tế Trung Quốc không cho phép sự lạc quan, vì môi trường khắc nghiệt ở nước ngoài và các vấn đề biến đổi cơ cấu xã hội trong nước, bao gồm tỷ lệ sinh thấp hơn và dân số già nhanh, các khoản nợ lớn của các công ty và chính quyền địa phương, và bất bình đẳng xã hội nghiêm trọng.

Tuy nhiên, Trung Quốc có thể trải qua sự phục hồi kinh tế nhanh hơn bất kỳ quốc gia lớn nào khác, ít nhất là vào thời điểm này, và đã ngăn chặn được sự lây lan của COVID-19, đồng thời, Quốc hội Trung Quốc cũng đã triển khai hàng loạt các biện pháp kích thích tiêu dùng.

Khi quá trình đô thị hóa, sự hội nhập của internet và các ngành công nghiệp cũng như các ứng dụng của công nghệ thông tin đều đang phát triển, chắc chắn rằng tỷ lệ tiết kiệm cao của quốc gia sẽ hỗ trợ vững chắc cho nhu cầu về phát triển cơ sở hạ tầng, tiêu dùng và dịch vụ. Thông tin từ 1,4 tỷ dân của đất nước sẽ được tích lũy dưới dạng dữ liệu lớn, sẽ được phân tích bằng trí tuệ nhân tạo để tạo ra một loạt các loại hình kinh doanh mới. Do đó, sẽ là thiệt thòi nếu các công ty Nhật Bản không tận dụng được cơ hội thị trường rộng lớn như vậy.

Thị trường Trung Quốc không chỉ phát triển trong lĩnh vực sản xuất thiết bị điện tử và máy móc mà có đủ dư địa để các công ty Nhật Bản phát triển trong nhiều lĩnh vực. Tiềm năng tăng trưởng còn nằm ở các ngành dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, điều dưỡng và du lịch; ngành hàng tiêu dùng như thực phẩm, đồ uống và mỹ phẩm; kinh doanh tài chính: gồm có bảo hiểm và chứng khoán; và lĩnh vực liên quan đến bảo vệ môi trường. Các công ty Nhật Bản cũng nên nhận ra triển vọng trong ngành công nghiệp công nghệ thông tin, chẳng hạn như viễn thông, phần mềm và nội dung, miễn là họ tuân theo các quy tắc về “Danh sách thực thể” và tránh phát triển các sản phẩm và công nghệ cao có thể được dùng cho mục đích quân sự.

Điều quan trọng hơn là các công ty Nhật Bản nhận ra sức mạnh của chính họ, sử dụng nó cho hoạt động kinh doanh của họ ở Trung Quốc và có đủ năng lực để giành chiến thắng trên thị trường.

Rủi ro đối với các công ty Nhật Bản là gì?

Có bốn loại rủi ro có thể hình dung được ở Trung Quốc: rủi ro địa chính trị; rủi ro địa kinh tế, trong đó các quốc gia sử dụng kinh tế như một phương tiện để đạt được mục đích địa chính trị; rủi ro chính sách liên quan đến các chính sách công nghiệp của chính phủ, hệ thống thuế, và các chính sách khác; và rủi ro quản lý liên quan đến rủi ro phát sinh trong quá trình quản lý doanh nghiệp ở các mảng sản phẩm, công nghệ, tài chính, khách hàng, nguồn nhân lực và công nghệ thông tin.

Điều quan trọng trong một kỷ nguyên Chiến tranh lạnh mới là cách giải quyết các rủi ro địa chính trị và địa kinh tế.

Chìa khóa để quản lý rủi ro địa chính trị là "tư duy bottom-line" (bottom-line đề cập đến dòng cuối cùng trong báo cáo kết quả kinh doanh, tức lợi nhuận ròng; tư duy bottom-line nghĩa là tư duy lấy lợi nhuận ròng làm mục tiêu cuối cùng). Cách suy nghĩ này sẽ cho phép doanh nghiệp Nhật Bản trả lời câu hỏi liệu công ty của họ có thể trụ vững nếu doanh nghiệp Trung Quốc ngừng hoạt động, trong trường hợp chiến tranh xảy ra.

Giải pháp khả thi là áp dụng các chiến lược đã được thảo luận gần đây: Di chuyển chuỗi cung ứng trở lại Nhật Bản hoặc chuyển sang một nước khác, hoặc chỉ sản xuất theo sản lượng tiêu thụ tại địa phương, hoặc một lựa chọn khác.

Dựa trên bài học kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng virus corona, việc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn cung cấp nước ngoài và tập trung vào một cơ sở sản xuất các vật liệu chiến lược trong các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, ngũ cốc và năng lượng cần được chấn chỉnh. Hơn nữa, chính sách hỗ trợ của chính phủ cho các vấn đề này là rất cần thiết.

Bên cạnh đó, những căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc gia tăng kể từ năm 2018, đã và đang thúc đẩy sự chuyển dịch việc sản xuất chủ lực trong ngành thiết bị điện và điện tử từ Trung Quốc sang các nước Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan, Malaysia và Indonesia. Xu hướng này đang gia tăng đáng kể trong các doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc. Đó là một thực tế trớ trêu vào thời điểm Bắc Kinh tỏ ra nhạy cảm với việc các công ty nước ngoài chuyển cơ sở của họ sang các nước khác ngoài Trung Quốc. Tuy nhiên, việc các công ty Trung Quốc đưa ra quyết định như vậy là điều hoàn toàn tự nhiên vì sự sống còn của họ.

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Nhật Bản, do chi phí lao động và các chi phí khác ở Trung Quốc tăng cao, các công ty Nhật Bản và Hàn Quốc đã bắt đầu đẩy mạnh việc tái cân bằng sự tập trung của họ vào Trung Quốc từ vài năm trước. Điều đáng chú ý hiện nay là việc rời khỏi Trung Quốc của các công ty quy mô lớn về công nghệ cao của Đài Loan như Công ty sản xuất chất bán dẫn Đài Loan - công ty chuyên cung cấp chip cho Huawei và các công ty Trung Quốc khác, và công ty chuyên gia công theo hợp đồng Hon Hai Precision Industry Co. Điểm cuối cùng của quá trình chia tách công nghệ cao đó là khi các công ty Hoa Kỳ và Đài Loan hồi hương về nước.

Một trong những cách quan trọng để giải quyết rủi ro địa kinh tế là tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc của “Danh sách thực thể” của Hoa Kỳ, điều này gợi nhớ đến Ủy ban Điều phối Kiểm soát Xuất khẩu Đa phương (COCOM) được thành lập trong Chiến tranh lạnh để kiểm soát việc xuất khẩu các nguyên liệu và công nghệ chiến lược đối với các nước cộng sản. Vào những năm 1980, Công ty Điện Máy Toshiba của Nhật Bản đã vi phạm thỏa thuận khi bán máy móc xay xát tối tân cho Liên Xô. Một vụ bê bối như thế này có thể làm mất tín nhiệm đối với các công ty.

Biện pháp thứ hai là thực hiện chiến lược tách biệt triệt để các vấn đề chính trị và kinh tế. Điều này có nghĩa là các công ty tập trung vào các hoạt động kinh tế và tránh xa các vấn đề chính trị nhạy cảm. Mặc dù, chiến lược đơn lẻ này sẽ không thể giúp các công ty phòng ngừa hoàn toàn rủi ro địa kinh tế, nhưng ít nhất nó sẽ không tạo ra thêm rủi ro mới.

Cuối cùng, điều đặc biệt quan trọng trong ứng phó với rủi ro là đánh giá từng rủi ro càng cụ thể càng tốt, và luôn thích nghi với hoàn cảnh vốn không ngừng thay đổi. Ngoài ra, việc phát triển nguồn nhân lực địa phương và khai thác tài năng của họ cũng có ý nghĩa rất quan trọng.

Nâng cao nâng lực lãnh đạo

Phương pháp để các công ty kinh doanh thành công ở Trung Quốc suy cho cùng đó là không ngừng cung cấp hàng hóa và dịch vụ mà người tiêu dùng Trung Quốc mong muốn với một chi phí hợp lý.

Để thực hiện điều đó trong một kỷ nguyên Chiến tranh lạnh mới, các tổ chức và các nhà lãnh đạo cần phải nỗ lực không ngừng để nâng cao năng lực của họ. Cụ thể, họ cần nỗ lực: phát triển khả năng thu thập thông tin chính xác nhanh chóng và phân tích thông tin đó; xây dựng một mạng lưới quan hệ mạnh mẽ và đáng tin cậy với những người trong chính phủ và ngành công nghiệp cũng như khách hàng; liên kết các chuyên gia trong và ngoài công ty; thiết lập một cơ cấu tổ chức có tính đến các trường hợp khẩn cấp; và có thái độ khiêm tốn và sẵn sàng học hỏi từ Trung Quốc.

Công ty Toyota Motor Corp. là trường hợp điển hình của một công ty Nhật Bản thành công ở Trung Quốc. Kể từ khi Nhật Bản và Trung Quốc bình thường hóa quan hệ ngoại giao vào năm 1972, nhà sản xuất ô tô đã chủ động tham gia vào thị trường Trung Quốc. Vì một số nguyên nhân, không phải tất cả những nỗ lực của công ty đều được đền đáp. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc của công ty Toyota đã thay đổi đáng kể trong 10 năm qua, và doanh số bán hàng hàng năm của công ty tại nước này trong năm 2019 đã vượt qua doanh số bán tại Nhật Bản, là 1,63 triệu xe được bán ra.

Xét về tốc độ tăng trưởng doanh số, công ty Toyota luôn dẫn đầu trong vài năm qua. Trong tháng 5, nhà sản xuất ô tô đã chứng kiến mức tăng trưởng doanh số 20% so với cùng tháng năm ngoái, bán được 166.300 xe, một dấu hiệu cho thấy công ty đang đạt được hiệu suất nhanh chóng sau khi cuộc khủng hoảng virus corona đã lắng xuống ở Trung Quốc. Thành tích này chủ yếu dựa trên việc cải thiện các khả năng như đã phân tích trước đó, dù các yếu tố thành công khác bao gồm một tập hợp các quy tắc được thiết lập cho thị trường Trung Quốc như là một phần của chiến lược toàn cầu, xây dựng tầm nhìn và sức mạnh thực thi, khả năng phán đoàn về khủng hoảng kéo dài, những nỗ lực bền bỉ để tạo lập nhóm người yêu thích Toyota và khả năng tiếp tục cung cấp những ô tô mà khách hàng mong muốn. Xét cho cùng, chìa khóa thành công là sự chủ động thực hiện của người lãnh đạo.

Hơn 20 năm giao dịch kinh doanh với Trung Quốc, Toyota – một tập đoàn khổng lồ, đã và đang liên tục thay đổi một cách ấn tượng. Do vây, các công ty Nhật Bản, bất kể quy mô của họ, nên học hỏi từ câu chuyện thành công của Toyota tại Trung Quốc.

Vai trò tương lai của Nhật Bản

Sau Thế chiến thứ hai, nền kinh tế Nhật Bản đã tăng trưởng theo cấp số nhân trong “trật tự quốc tế tự do và mở cửa”, tập trung vào hệ thống tỷ giá hối đoái cố định của Bretton Woods. Sự trỗi dậy của Trung Quốc được thúc đẩy bởi toàn cầu hóa nhanh chóng, đang đòi hỏi sự cần thiết phải điều chỉnh trật tự quốc tế tự do và mở cửa theo những thay đổi mới. Thật không may, một cuộc Chiến tranh lạnh mới xoay quanh sự đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc đã làm gia tăng những mâu thuẫn và vấn đề trên toàn thế giới, đồng thời đẩy thế giới vào trạng thái vô trật tự. Trong hoàn cảnh như vậy, vai trò của Nhật Bản là gì?

Theo Yoichi Funabashi, Chủ tịch tư vấn độc lập của Asia Pacific Initiative cho rằng Nhật Bản có vai trò như người hướng dẫn trong việc thiết lập trật tự thế giới dựa trên sự hợp tác và các quy định quốc tế.

Năm 2017, Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Bất chấp những khó khăn, Nhật Bản đã làm việc với 10 quốc gia khác để ký kết Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Một năm sau, Nhật Bản và Liên minh châu Âu đã ký một hiệp định đối tác kinh tế sau các cuộc đàm phán cam go. Cả hai thỏa thuận đều là EPA toàn diện cho phép mức độ tự do cao nhất trong thương mại, chẳng hạn như loại bỏ thuế quan và các quy tắc đầu tư và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nghiêm ngặt nhất trên thế giới. Nhiều quốc gia đã ca ngợi vai trò lãnh đạo của Nhật Bản trong việc hiện thực hóa những thỏa thuận này.

Công bằng mà nói, Hiệp định CPTPP và EPA giữa Nhật Bản-EU đã thể hiện một hướng đi mới nhằm xây dựng trật tự kinh tế quốc tế như một giải pháp thay thế. Tuy nhiên, trật tự kinh tế quốc tế chỉ hoàn chỉnh khi có sự tham gia của cả Mỹ và Trung Quốc. Liệu Nhật Bản có thể tiếp tục gánh vác trách nhiệm nặng nề như vậy - vai trò dẫn dắt cho trật tự quốc tế mới dựa trên quy tắc? Trong bối cảnh hiện nay, năng lực của Nhật Bản- không chỉ bao gồm các nhà chính trị mà còn các nhà lãnh đạo doanh nghiệp- đã và đang được đánh giá cao.

Nguồn: Japan Times

Từ khóa: đánh giá lại, chiến lược đầu tư, thị trường Trung Quốc, hậu Covid-19