Trung Quốc và EU hợp tác hỗ trợ giải quyết tranh chấp trong WTO

03.04-01

Vào ngày 27 tháng 3 năm 2020, Trung Quốc, Liên minh châu Âu và 14 thành viên khác của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã đạt được thỏa thuận về giải quyết các tranh chấp thương mại theo quy định của WTO bất chấp sự tê liệt hiện tại của Cơ quan phúc thẩm do Hoa Kỳ tạo nên.

Các bộ trưởng thương mại thuộc các nước thành viên WTO đã xác nhận tại một cuộc họp ở Davos vào ngày 24 tháng 1 năm 2020 rằng "một hệ thống giải quyết tranh chấp theo đúng chức năng của WTO là một trong những cơ chế có tầm quan trọng lớn nhất đối với hệ thống thương mại dựa trên các quy tắc, giai đoạn kháng cáo cần đảm bảo tính độc lập, vô tư và phải tiếp tục là một trong những tính năng thiết yếu của tổ chức".

Cơ quan phúc thẩm WTO là cấp giải quyết thứ hai trong cơ chế giải quyết tranh chấp, có nhiệm vụ xem xét các báo cáo của hội đồng xét xử và đưa ra phán quyết cuối cùng trong các tranh chấp thương mại theo các quy tắc của WTO. Cơ quan này bao gồm bảy thành viên với nhiệm kỳ bốn năm và cần ít nhất ba người để thành lập hội đồng cho một trường hợp kháng cáo.

Chính quyền Trump đã ngăn chặn việc bổ nhiệm các thành viên mới tham gia cơ quan phúc thẩm và đến tháng 12 năm 2019, cơ quan này đã hoàn toàn rối loạn sau khi hai thành viên Ujal Singh Bhatia (Ấn Độ) và Thomas R. Graham (Hoa Kỳ) kết thúc nhiệm kỳ. Hiện tại, cơ quan này chỉ còn một thành viên - Hong Zhao (Trung Quốc), cũng sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào ngày 30 tháng 11 năm nay.

Để vượt qua bế tắc, một nhóm các thành viên WTO được ví nôm na là "liên minh thiệt chí" đã đồng ý thiết lập một thủ tục kháng cáo trọng tài. Các kháng cáo của một số quốc gia thành viên sẽ được giải quyết bởi ba trọng tài kháng cáo được chọn từ nhóm 10 trọng tài viên do các nước thành viên tham gia chỉ định. Các thành viên cũ và hiện tại của Cơ quan phúc thẩm cũng có thể đóng vai trò trọng tài. Dự kiến thành phần tham gia nhóm trọng tài sẽ được thống nhất và công bố trong vòng hai tháng. Mỗi thành viên tham gia có thể chỉ định một trọng tài viên nhưng quyết định cuối cùng về việc có được vào nhóm hay không phải đạt được sự đồng thuận của tất cả các nước tham gia. Ủy viên thương mại EU Phil Hogan giải thích: "Đây là một biện pháp ngăn chặn, phản ánh sự tê liệt tạm thời liên quan đến chức năng kháng cáo của WTO đối với các tranh chấp thương mại".

Thủ tục trọng tài tạm thời này sẽ áp dụng cho tất cả các tranh chấp đang chờ xử lý và cả các tranh chấp có thể phát sinh giữa các thành viên trong tương lai. Bất kỳ thành viên WTO nào cũng có thể gia nhập hoặc rút khỏi.

Do đó, bất kỳ thành viên nào cũng có thể yêu cầu xem xét báo cáo của hội đồng xét xử sơ thẩm theo thủ tục trọng tài kháng cáo này. Thủ tục đã thỏa thuận sẽ cho phép các thành viên WTO khác được biết kết quả của vụ tranh chấp với tư cách là bên thứ ba và gửi bản đệ trình bằng văn bản cho các trọng tài viên hay tranh luận trực tiếp tại phiên điều trần. Các trọng tài sẽ xem xét và quyết định việc giữ nguyên, sửa đổi hay thay đổi các kết luận của hội đồng xét xử sơ thẩm.

Sự sắp xếp tạm thời như thế nhằm giải quyết các tranh chấp tồn đọng của WTO được đánh giá là đặc biệt kịp thời, nhất là trong thời gian xảy ra đại dịch COVID-19 vốn đang gây nên sự gián đoạn đáng kể cho thương mại quốc tế.

Tại một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến gần đây, lãnh đạo của các quốc gia G20 đã thể hiện sự ủng hộ nhất trí đối với "một môi trường đầu tư và thương mại ổn định, công bằng, không phân biệt đối xử, minh bạch, có thể dự đoán và ổn định, và đảm bảo mở cửa thị trường". Trong bài phát biểu của mình, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kêu gọi các nước G20 cùng thực hiện các nỗ lực bằng cách "cắt giảm thuế, loại bỏ các rào cản và tạo điều kiện cho dòng chảy thương mại không bị cản trở". Để đạt được những mục tiêu kể trên, cần phải có một hệ thống ổn định và dựa trên các quy tắc để giải quyết các tranh chấp thương mại. Thông qua việc đạt được sự đồng thuận về giải quyết tranh chấp thương mại, Trung Quốc, EU và 14 thành viên WTO khác đã thể hiện sự tuân thủ các cam kết trên.

Cho tới nay, WTO vẫn là nền tảng đa phương duy nhất cho quản trị thương mại toàn cầu, chức năng và uy tín của tổ chức sẽ được tăng lên đáng kể nhờ sự thay thế tạm thời của Cơ quan phúc thẩm. Sự chuyên nghiệp của các trọng tài viên và sự tuân thủ của các thành viên tham gia với các phán quyết trọng tài kháng cáo có thể đóng vai trò quan trọng thúc đẩy các thành viên WTO khác tuân theo phán quyết vụ kiện và tham gia thỏa thuận tạm thời này.

Nguồn: CGTN

Từ khóa: WTO, Cơ chế giải quyết tranh chấp, khủng hoảng kinh tế