Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Giữa lúc căng thẳng thương mại Mỹ- Trung đang leo thang, việc Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Nhật Shinzo Abe thông báo về một thỏa thuận thương mại giữa hai nước tại hội nghị G7 là một tin tức nhận được nhiều sự hoan nghênh.

Cụ thể, hai nhà lãnh đạo đã đạt được một thỏa thuận “về nguyên tắc” trong các vấn đề như nông nghiệp, thuế quan công nghiệp, và thương mại số. Điều này không có nghĩa là thỏa thuận đã được hoàn tất, nhưng việc đạt được thỏa thuận về mặt nguyên tắc báo hiệu các cuộc đàm phán đã có tiến triển, đủ để các bên kỳ vọng chắc chắn về một thỏa thuận thương mại sẽ được hoàn tất và ký kết vào tháng tới tại cuộc họp Đại hội đồng Liên hiệp quốc.

Thách thức cho cả hai phía giờ phút này là phải giảm thiểu các lo ngại trong nước, đồng thời tiếp tục giữ đúng cam kết trong quá trình xúc tiến các phần việc còn lại, vì quá trình đàm phán thương mại luôn phát sinh những tình huống bất ngờ. Nếu làm được điều này, hiệp định Mỹ-Nhật sẽ thắt chặt thêm mối quan hệ khăng khít giữa hai nước, đồng thời là tấm gương sáng cho các tranh chấp thương mại hiện nay.

Để đạt được kết quả trên, cả Washington và Tokyo sẽ phải trải qua một đoạn đường chông gai. Sau khi Mỹ rút khỏi Hiệp định thương mại Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) ngay khi Trump đắc cử Tổng thống, Nhật Bản đã đứng ra dẫn dắt 10 nước thành viên TPP còn lại ký kết thành công hiệp định thay thế cho TPP là CPTPP.

Trong khi Mỹ thúc ép Nhật Bản phải đàm phán song phương, Nhật Bản lại cố thuyết phục Mỹ quay trở lại với TPP, tuy nhiên, kết quả không như mong đợi. Tokyo đã miễn cưỡng xuống nước khi đối mặt với lời đe dọa áp thuế ô tô và hạn ngạch theo Điều 232 của đạo luật thương mại Mỹ. 

Tuy nhiên, chính phủ Abe đã có được một sự đảm bảo từ Mỹ hồi tháng 9/2018: miễn là đàm phán có tiến triển, Mỹ sẽ không hạn chế nhập khẩu ô tô từ Nhật Bản. Hai nước cũng đã thiết lập một quá trình đàm phán 2 giai đoạn, bắt đầu bằng một thỏa thuận hẹp, sau đó sẽ làm đàm phán mở rộng.

Từ khi bắt đầu đàm phán, Mỹ đã tập trung duy nhất vào mục tiêu mở cửa thị trường nông sản Nhật, một quyền lợi mà Mỹ đã mất đi khi rời TPP. Trước các mức thuế trừng phạt của Trung Quốc nhắm vào nông dân Mỹ, cộng với việc các đối thủ cạnh tranh của Mỹ đang được tiếp cận ưu đãi thị trường Nhật nhờ vào CPTPP, chính quyền Trump đang chịu sức ép to lớn phải tìm được lối thoát cho ngành nông nghiệp Mỹ.

Ở chiều ngược lại, Nhật Bản cũng mong muốn Mỹ mở cửa thị trường nông nghiệp và công nghiệp.

Dựa trên báo cáo từ cả hai nước, chúng ta có thể suy đoán được ba điều. Đầu tiên, Nhật Bản dường như sẽ cho phép Mỹ được tiếp cận thị trường nông nghiệp nước này giống như trong TPP ở một loạt nông sản bao gồm thịt bò, thịt heo và lúa mì.

Thứ hai, Mỹ sẽ cắt giảm thuế cho một số mặt hàng công nghiệp và nông nghiệp của Nhật, nhưng không bao gồm ô tô. 

Và cuối cùng, cả hai sẽ xây dựng các quy định “theo tiêu chuẩn vàng” cho thương mại kỹ thuật số, vượt xa các tiêu chuẩn của TPP trong một số lĩnh vực nhất định.

Đưa thương mại kỹ thuật số vào trong hiệp định lần này là một việc làm đặc biệt đúng thời điểm. Sự bắt tay của Mỹ và Nhật Bản sẽ giúp xây dựng nên những quy tắc và tiêu chuẩn cho lĩnh vực mới mẻ và hiện đại này, một lĩnh vực đang được đàm phán tại WTO cùng nhiều diễn đàn khác. 

Các nhà đàm phán sẽ phải rất vất vả trong tháng tới, vì phải giải quyết các vấn đề trọng yếu còn lại. Cho dù cấp lãnh đạo và cấp bộ trưởng của hai nước đã cho thấy một tương lai sáng sủa, nhưng vẫn sẽ còn nhiều vấn đề không thể đoán trước được, cần tới sự thỏa hiệp và đánh đổi của hai bên. 

Trong thời gian tới, hai đoàn đàm phán sẽ phải chuẩn bị các văn bản pháp lý, bao gồm lộ trình giảm thuế, các phụ lục (nếu có) và một bộ tài liệu hoàn chỉnh.

Ngoài ra, Nhật Bản cần đảm bảo nhận được cam kết đủ chắc chắn từ Mỹ, rằng Nhật sẽ không bị áp thêm bất kỳ khoản thuế nào theo điều 232 lên ô tô và phụ tùng ô tô, cũng như không bị yêu cầu phải thực thi một hạn ngạch nào cả, như trong trường hợp của Mexico và Canada.

Và cuối cùng, cả hai sẽ cần phải thống nhất cách thức xúc tiến giai đoạn hai của đàm phán, cả về mặt nội dung lẫn thời điểm, và phải mang nhiều đặc trưng riêng hơn so với Tuyên bố chung tháng 9 năm 2018.

Đàm phán mở rộng vô cùng quan trọng đối với nhiều ngành công nghiệp và nhiều đại biểu quốc hội Mỹ. Các bên liên quan ở Mỹ chưa hưởng lợi từ hiệp định hẹp lần này, bao gồm ngành dược phẩm và một số ngành dịch vụ, sẽ là những người ủng hộ mạnh mẽ cho giai đoạn đàm phán tiếp theo.

Quốc hội Mỹ đã lo ngại rằng các mục tiêu đàm phán được chi tiết hóa trong Thẩm quyền xúc tiến thương mại (một quyền mà Quốc hội Mỹ trao cho chính phủ trong việc ký kết các hiệp định mậu dịch tự do với các đối tác) bị chính phủ vứt sang một bên. Lo ngại đó chỉ mất đi khi họ chắc chắn rằng chính phủ cam kết theo đuổi đàm phán toàn diện hơn.

Hơn nữa, những người ủng hộ hệ thống dựa trên luật lệ có thể cảnh báo rằng, hiệp định hẹp lần này dường như đã đi chệch so với quy định tại Mục 24 của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) về một hiệp định ưu đãi, tức phải bao trùm “tất cả các lĩnh vực thương mại”.

Tóm lại, chính phủ Mỹ được kêu gọi phải tập trung cao độ cho giai đoạn đàm phán tiếp theo.

Nếu hiệp định Mỹ-Nhật được chính thức ký kết vào tháng 9 như dự kiến, đây sẽ là một điểm sáng trong chương trình nghị sự của chính quyền Mỹ, vốn từ trước đến nay vẫn chưa đem lại kết quả nào như đã hứa hẹn, đặc biệt là trong khả năng ký kết các hiệp định song phương.

Hiệp định lần này có khả năng sẽ nhận được các phản ứng trái chiều ở cả hai nước. Một mặt, hiệp định được ngợi khen vì đã mở cửa thị trường. Mặc khác, một số người tin rằng lợi ích của họ đã bị đem ra đổi chác và các đòn bẩy đàm phán quan trọng cũng bị mất đi.

Washington và Tokyo có thể giảm thiểu sự phản đối bằng cách thể hiện các cam kết chính trị mạnh mẽ trong việc tiếp tục đàm phán song phương và phối hợp chặt chẽ với nhau trong các vấn đề quốc tế, bao gồm việc đối phó với các tập quán thương mại không công bằng của Trung Quốc và thiết lập các quy tắc và tiêu chuẩn thương mại cho thế hệ công nghệ tiếp theo.

Nguồn: Asia Nikkei

Từ khóa: hiệp định thương mại Mỹ-Nhật, thách thức