Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc sắp sửa biến đổi ngành năng lượng sạch

vanhdaivaconduong

“Mọi con đường đều dẫn đến La Mã” – câu thành ngữ này nói không ngoa chút nào: Ngày xưa, đế chế La Mã đã phải dựa vào hệ thống đường xá với tổng chiều dài 250,000 dặm để nuôi sống 70 triệu dân của mình. Còn trong thế kỷ 21, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dường như cũng có các tham vọng chiến lược tương tự thông qua “Sáng kiến Vành đai và Con đường” (BRI) trị giá hàng nghìn tỷ đô của mình. Trải dài khắp châu Á, Trung Đông, châu Phi, và châu Âu, BRI đại diện cho một mạng lưới thương mại hàng hóa và dịch vụ chiến lược của Trung Quốc. Một trong những ngành công nghiệp có thể được hưởng lợi to lớn từ Sáng kiến trên đó chính là năng lượng sạch. Kế hoạch 5 năm lần thứ 12 của Bắc Kinh tập trung thẳng vào đầu tư cho các ngành công nghệ cao, đặc biệt là công nghệ sản xuất năng lượng sạch.

Thậm chí khi chính quyền Trump đã đưa ra các chính sách nhằm làm suy yếu ngành năng lượng tái tạo ở Mỹ, Trung Quốc vẫn đang thực hiện chiến lược “xoay trục” trong dài hạn - thay đổi toàn diện hệ thống sản xuất năng lượng đang bành trướng của nước này. Là dự án hạ tầng lớn nhất trong lịch sử, BRI bao gồm một “vành đai” kinh tế rộng lớn được cấu thành từ 6 hành lang trên bộ và một “con đường tơ lụa trên biển” kết nối một loạt các cảng biển, kéo dài từ biển Đông sang đến châu Phi. Sáng kiến này được kỳ vọng sẽ đi qua 76 quốc gia thuộc 4 lục địa – chiếm 1/3 GDP toàn cầu, ¼ kim ngạch thương mại hàng hóa thế giới, và hơn 60% dân số trên khắp hành tinh. Các nước tham gia sáng kiến gồm có: Nga, Ba Lan, Hungary, Hy Lạp, Israel, Áo, Serbia, Estonia, Malaysia, Indonesia, Kenya, Pakistan, Ả rập Saudi, và các nước khác.

Siêu cường về năng lượng sách

Mặc dù có tham vọng to lớn đối với nhiên liệu than và dầu mỏ, Trung Quốc vẫn sẽ đầu tư hơn 6 nghìn tỷ USD cho các nhà máy điện carbon thấp và các công nghệ sản xuất năng lượng sạch khác trong 20 năm tới. Nhu cầu năng lượng toàn cầu được dự báo sẽ tăng 30% vào năm 2040, với tổng các khoản đầu tư để tăng thêm công suất sản xuất điện lên đến 10.2 nghìn tỷ USD. Phần lớn các khoản đầu tư – gần 7.4 nghìn tỷ USD – là dành cho sản xuất năng lượng tái tạo.

Như Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) giải thích, việc Trung Quốc đầu tư mạnh cho năng lượng sạch đã tạo động lực mạnh mẽ thôi thúc phát triển các công nghệ sản xuất năng lượng có hàm lượng carbon thấp. Bộ Năng lượng Mỹ ước tính, Trung Quốc đã đầu tư 47 tỷ USD để thống trị ngành sản xuất tấm thu năng lượng mặt trời. Trên thực tế, Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ USD vào các thỏa thuận lớn với các nước khác, liên quan đến năng lượng tái tạo: Trung Quốc đã cho ra mắt thị trường carbon lớn nhất thế giới, nước này cũng dẫn đầu thế giới trong xây dựng nhà máy điện hạt nhân, và có doanh số bán xe điện của Trung Quốc cũng nhiều hơn doanh số của tất thảy các nước còn lại cộng lại.

Trước thực tế có khoảng 50% nguồn năng lượng của thế giới đến từ mặt trời và gió, Trung Quốc có vẻ sắp trở thành siêu cường năng lượng sạch quan trọng nhất của thế giới. Thực vậy, đến năm 2050, Trung Quốc có thể sản xuất 80% năng lượng từ nguồn tái tạo. Với năng lực độc nhất của Trung Quốc trong việc xây dựng các dự án hạ tầng quy mô lớn, sáng kiến BRI sẽ có vai trò quyết định để hướng việc tiêu thụ năng lượng của toàn cầu vượt ra khỏi các nguồn năng lượng hóa thạch. Để đạt được mục tiêu trên, Trung Quốc đã phát hành trái phiếu xanh trị giá gần 25 tỷ đô la để đầu tư cơ sở hạ tầng cho một loạt các hạng mục, bao gồm: năng lượng sạch, vận tải sạch, bảo tồn nguồn tài nguyên và tái chế, kiểm soát và ngăn chặn ô nhiễm, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ hệ sinh thái.

Trải xanh con đường tơ lụa mới

Sáng kiến BRI giúp Trung Quốc thực hiện những thay đổi chiến lược và dài hạn trong các ngành công nghệ cao và năng lượng sạch. Sáng kiến này sẽ mở ra các thị trường mới cho các chuyên môn công nghiệp dữ dội của Trung Quốc, bao gồm cả sự thông thạo đang gia tăng của nước này đối với các công nghệ tái tạo. Theo IEA, hiện nay, Trung Quốc đã chiếm 1/3 sản lượng điện gió của thế giới, đứng thứ tư trong các nước sản xuất tua bin gió, đứng thứ sáu trong mười nhà sản xuất tấm thu năng lượng mặt trời, và chiếm 25% công suất điện mặt trời của thế giới.

Là một thị trường cung ứng năng lượng tái tạo trọng yếu trên thế giới, Trung Quốc hi vọng sẽ đem đến “các dự án hạ tầng xanh, carbon thấp” cho 4.3 tỷ người tiêu dùng ở châu Á thông qua dự án “Vành đai và Con đường xanh”. Để biến điều đó thành sự thật, năng lượng tái tạo phải chiếm hơn 70% trong sản lượng điện sản xuất mới vào năm 2023. Thậm chí khi nguyên liệu từ hóa thạch (than đá, dầu, khí) được dự đoán vẫn là nguồn năng lượng thống trị từ đây cho đến năm 2050, các tham vọng địa chính trị của Bắc Kinh có thể định hình lại cán cân năng lượng toàn cầu.

Các dự báo được thực hiện bởi McKinsey cho thấy, năng lượng điện sẽ chiếm ¼ tổng nhu cầu năng lượng vào năm 2050 (so với tỷ lệ 18% hiện nay). Trên thực tế, hơn ¾ trong tổng công suất mới (77%) sẽ đến từ gió và mặt trời, và chỉ 13% đến từ khí tự nhiên. Không có gì đáng ngạc nhiên cả, Trung Quốc và Ấn Độ sẽ chiếm 71% tổng công suất điện mới.

Rõ ràng là, năng lượng sạch sẽ là ngành công nghiệp của thế kỷ 21 và Trung Quốc đang có lợi thế để thống trị ngành này. Trong khi chính quyền Trump xem năng lượng tái tạo là mối đe dọa cho việc làm, Trung Quốc đang đầu tư cho năng lượng sạch như một phần trong tính toán chiến lược của mình. Các chiến lược gia của Hoa Kỳ và các nước khác sẽ phải lưu ý điều này. Năng lượng tái tạo được kỳ vọng sẽ chiếm 50% tổng sản lượng điện năm 2050, trong đó Trung Quốc sẽ là nước dẫn đầu. Trong bối cảnh giá thành sản xuất pin tiếp tục giảm và tốc độ phát triển mạnh mẽ của xe điện (được dự đoán chiếm 50% số lượng xe vào năm 2050), các khoản đầu tư năng lượng sạch của Trung Quốc, thông qua sáng kiến BRI, có vẻ sắp sửa thay da đổi thịt hoàn toàn ngành năng lượng sạch trên toàn cầu.

Nguồn: Viện Brookings

Từ khóa: Năng lượng sạch, Trung Quốc, Vành đai và Con đường