Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mỹ và Trung Quốc đang trên bờ vực của một cuộc chiến tranh Lạnh. Các chuyên gia, trong đó có cựu Bộ trưởng Tài chính MỹHank Paulson, đã đưa ra cảnh báo về một “bức màn thép trong kinh tế” giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, nếu họ không thể giải quyết các khác biệt chiến lược.

Trước cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình tại cuộc họp thượng đỉnh G20 từ ngày 30/11 đến ngày 1/12 sắp tới, Tổng thống Trump đã tỏ ý sẵn sàng thương lượng. Tuy nhiên, ngay cả khi các khác biệt sâu sắc giữa hai bên có thể được giải quyết, quá trình đàm phán có thể phải mất hàng tháng để hoàn tất, và khó thể nào chữa lành tức khắc “vết thương” cho các doanh nghiệp vốn chịu ảnh hưởng từ cuộc chiến thuế quan bao trùm gần 60% hàng hóa giao dịch giữa Mỹ và Trung Quốc.

Kết quả là, các doanh nghiệp trên khắp thế giới đang bị buộc phải xem xét lại nơi đặt nhà máy và các nguồn cung cấp, đồng thời, phải nghiên cứu lại các rủi ro mới cho mô hình hoạt động của công ty trong dài hạn. Và, khi họ làm vậy, một rắc rối khác nổi lên: Bất kỳ điều chỉnh nào trong chuỗi cung ứng cũng có sẽ mất nhiều thời gian hơn và thiệt hại nhiều hơn, so với những gì mà chính sách bảo hộ “Nước Mỹ trước tiên” của Trump từng đề cập.

Paul Triolo, người phụ trách phân tích chính sách công nghệ toàn cầu tại Eurasia Group ở Washington nhận định “Chúng ta sẽ phải chạy đua với thời gian và thiệt hại nhiều tiền của”.

Nhà Trắng xem chiến tranh thương mại là biện pháp để bảo vệ an ninh quốc gia và để đối phó với những hành vi của Trung Quốc mà Mỹ cho là “khiêu khích”. Những kẻ hiếu chiến trong chính quyền Mỹ nhìn nhận, gây ra xung đột là điều kiện cần thiết để bảo vệ vị trí dẫn đầu của Mỹ. Bằng việc đánh thuế nhập khẩu và cấm xuất khẩu một số ngành như chất bán dẫn sang Trung Quốc, chính phủ Mỹ đang khuyến khích doanh nghiệp ở lại trong nước và ngừng đầu tư vào Trung Quốc.

Thị phần của Trung Quốc trong tổng thương mại hàng hóa toàn cầu đã tăng gần gấp 3 so với năm 2001

Nguồn: WTO

Phó chủ tịch Mike Pence trong bài phát biểu ngày 4/10 đã tuyên bố: “Một sự đồng thuận mới đang gia tăng trên khắp nước Mỹ. Ngày càng nhiều chủ doanh nghiệp đang dự tính kế hoạch dài hạn, và cân nhắc kỹ lưỡng hơn trước khi thâm nhập thị trường Trung Quốc nếu như phải chuyển giao sở hữu trí tuệ hoặc tiếp tay cho hành vi sai trái của Bắc Kinh”.

Về phía Trung Quốc, nước này cũng đang xem đây là một cuộc chiến sinh tồn. Trong chuyến viếng thăm trung tâm sản xuất của Trung Quốc là tỉnh Quảng Đông vào tháng 10, chủ tịch Tập đã nhắc lại châm ngôn, Trung Quốc phải nỗ lực để tự lực cánh sinh, đặc biệt là trong lĩnh vực sáng tạo.

Trong một bài phát biểu vào tuần trước tại Diễn đàn Kinh tế mới Bloomberg tại Singapore, ông Paulson cảnh báo, kết quả của một cuộc chiến không có hồi kết sẽ là “thời khắc thay đổi kinh tế toàn cầu” và “gây áp lực chính trị chưa từng có lên các chuỗi cung ứng xuyên quốc gia”.

Ông Paulson, người từng phục vụ dưới thời George W. Bush, nói rằng “Tôi đang lo các nền kinh tế lớn trên toàn cầu rốt cuộc sẽ cản trở hoạt động tự do hóa đầu tư và thương mại. Và đó là lý do tại sao tôi dự đoán về một tấm màn thép trong kinh tế - hiện tượng mỗi nước dựng lên các rào cản mới và phá hủy kinh tế toàn cầu, như những gì mà chúng ta đã từng được biết”.

Làn sóng thay đổi chuỗi cung ứng bắt nguồn từ một số doanh nghiệp Hoa Kỳ giờ đây đã lan rộng ra khỏi phạm vi của Mỹ và Trung Quốc. Các doanh nghiệp châu Âu như BMW AG cũng đang vì các mức thuế mới mà cân nhắc lại mô hình hoạt động. Hiện nay, công ty này đang xuất khẩu những chiếc SUV từ bang Nam Carolina của Mỹ sang Trung Quốc. Nhưng hiện nay, các doanh nghiệp lại đang quan tâm tới các quốc gia Đông Nam Á, chẳng hạn như Việt Nam, như là nơi sản xuất thay thế cho Trung Quốc.

Bốn sản phẩm với độ tinh vi cao đang khiến các doanh nghiệp sản xuất chúng phải mắc kẹt trong cuộc so găng giữa hai gã khổng lồ, bao gồm: pin sạc, tấm năng lượng mặt trời, thiết bị giảm đau, và bồn nước nóng. Nếu xem xét kỹ chuỗi cung ứng của các sản phẩm này, có thể thấy Trung Quốc đang nắm quyền kiểm soát ở khâu cung cấp nguyên liệu thô, họ có lợi thế cạnh tranh nổi trội và khả năng tìm kiếm người mua thay thế (bán lại trong nước hoặc xuất khẩu sang nước khác). Đồng thời, chúng ta cũng thấy được rằng, các mức thuế của Mỹ và các biện pháp trả đũa của Trung Quốc chỉ khiến giá cả trên khắp thế giới tăng thêm.

Pin Lithium Ion

Cuộc chiến thương mại của chính quyền Trump nhắm trực tiếp vào chương trình “Made in China 2025” – một kế hoạch nhằm dẫn đầu thế giới trong một số ngành công nghiệp cụ thể trước năm 2025 của Bắc Kinh. Ngành công nghiệp quan trọng nhất trong chương trình trên chính là: xe điện và tất cả sản phẩm có liên quan, bao gồm pin lithium ion. Loại pin này, đến lượt nó, lại là một minh chứng tốt cho thấy việc thay đổi chuỗi cung ứng sẽ khó khăn đến thế nào.

Hiện nay, Mỹ đang nhập khẩu phần lớn pin sạc từ nước ngoài. Trong một báo cáo hồi tháng 9, Lầu Năm Góc đã chỉ ra pin sạc là một trong những mặt hàng mà Mỹ lo ngại có khả năng đe dọa an ninh quốc gia do sự phụ thuộc của Mỹ vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các nhà sản xuất ở Trung Quốc đang thống trị mặt hàng này, và sẽ còn tiếp tục giữ vững vai trò này trong nhiều năm sắp tới. Trung Quốc hiện nay đang chiếm hơn 113,000 MWh (megawatt giờ) trong tổng công suất sản xuất của thế giới là 175,000 MWh, theo số liệu của Bloomberg. Trong khi đó, Mỹ chỉ chiếm một phần nhỏ - hơn 30,000 MWh

Trung Quốc chiếm hơn 60% sản xuất pin lithium-ion trên toàn cầu

Nguồn: Bloomberg

Hơn nữa, năng suất trong nước của Trung Quốc được dự báo sẽ còn tăng thêm nữa, lên hơn gấp ba lần trong 3 năm tới, giúp sản lượng của Trung Quốc gấp 2,5 lần “siêu nhà máy” khổng lồ của Tesla ở thung lũng Nevada, dự án mà Tesla tuyên bố sẽ là nhà máy lớn nhất thế giới khi hoàn thành vào năm 2020.

Trung Quốc cũng kiểm soát một phần đáng kể thị trường nguyên liệu thô được sử dụng để sản xuất pin lithium-ion, bao gồm lithium đã qua xử lý.

Các công ty như Apple và Tesla đã đổ xô đi tìm nguồn cung nguyên liệu – như cobalt và lithium – từ các nhà cung ứng ở nước khác. Nhưng đồng thời, các doanh nghiệp này cũng đang vận động chính quyền Mỹ loại trừ pin và các nguyên liệu để sản xuất pin ra khỏi danh sách đánh thuế.

Vào tháng 9, trong một lá thứ gửi đến Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer, Mitsubishi Chemical đã cảnh báo rằng, nếu chính phủ áp thuế lên hợp chất lithium hexafluorophosphate nhập khẩu (tên hóa học là LiPF6) sẽ khiến nhà máy 38 triệu USD ở Hạt Shelby, bang Tennessee của Công ty lâm vào khủng hoảng. Mitsubishi Chemical là nhà cung ứng lớn nhất chất điện phân cho các doanh nghiệp sản xuất pin của Mỹ. “Hiện nay, ngoài Trung Quốc, chưa có nguồn cung khả thi nào khác cho các hợp chất trên”, Ban giám đốc của Mitsubishi cảnh báo.

Washington đã bỏ các nguyên liệu trên ra khỏi danh sách đánh thuế trị giá 200 tỷ USD vào tháng Chín. Từ trước đến nay, Mỹ cũng luôn trì hoãn việc đánh thuế pin lithium-ion. Nhưng tình hình có thể thay đổi trong vài tháng tới nếu như hai nước không đạt được thỏa thuận và Trump hiện thực hóa lời đe dọa đánh thuế lên toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc.

Bộ chuyển đổi năng lượng từ mặt trời

Ngành công nghiệp năng lượng mặt trời là một trong những ngành bị tác động nặng nề nhất từ các mức thuế của Trump. Từ đầu năm 2018, chính quyền Mỹ đã áp thuế “tự vệ” tạm thời lên sản phẩm pin năng lượng mặt trời nhập khẩu. Trong tháng Chín, Mỹ áp thuế bổ sung lên các bộ chuyển đổi (inverter) – là thiết bị chuyển năng lượng từ tấm pin mặt trời thành dòng điện xoay chiều để chạy các thiết bị gia dụng hoặc hòa vào mạng lưới điện.

Theo John Smirnow, tư vấn trưởng cho Hiệp hội Ngành năng lượng mặt trời, phần lớn các bộ chuyển đổi được sử dụng ở Mỹ hiện nay là nhập từ Trung Quốc. Tình hình sẽ thay đổi trong vài tháng tới, nhưng chỉ vì một số công ty Trung Quốc đang chuyển cơ sở sản xuất ra nước ngoài.

Công ty Sungrow của Trung Quốc, một trong những nhà sản xuất bộ chuyển đổi điện mặt trời lớn nhất thế giới, đã thông báo hồi tháng Tư rằng công ty đang lên kế hoạch mở nhà máy nước ngoài đầu tiên tại Bangalore, Ấn Độ. Ví dụ trên nói lên rằng, chuỗi cung ứng sẽ chỉ thay đổi trên bề mặt, hơn là thay đổi từ bên trong.

Và với các mức thuế đã có hiệu lực như hiện nay, nhà máy Sungrow tại Ấn Độ có khả năng trở thành nguồn nhập khẩu chính của Mỹ, ông Smirnow cho biết. Các bộ chuyển đổi này có thể vẫn sẽ bao gồm phần lớn phụ kiện từ Trung Quốc như trước đây.

Trong khi đó, tác động lớn nhất lên Mỹ sẽ là giá cả tăng, khi các nhà máy bên ngoài Trung Quốc – như nhà máy Sungrow ở Bangalore – được dựng lên và đi vào hoạt động. Và khó có khả năng các doanh nghiệp sản xuất bộ chuyển đổi sẽ xây dựng mới nhà máy tại Mỹ.

Mặt hàng thay thế thuốc ngủ

Đối với Omron - Tập đoàn đa ngành của Nhật Bản chuyên về sản xuất robot, phụ tùng ô tô và thiết bị y khoa, cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đang khiến công ty gặp khó khăn trên thị trường Mỹ, và đang xem xét khả năng có tiếp tục ở lại thị trường này hay không.

Thiết bị TENS (kích thích thần kinh bằng dòng điện qua da) của Omron hiện đang được bày bán tại Mỹ, là một trong các thiết bị ngày càng thông dụng để thay thế thuốc giảm đau có độ gây nghiện cao. Thiết bị này cũng được sản xuất tại Trung Quốc và nằm trong nhóm mặt hàng bị đánh thuế 10% trong tháng Chín và sẽ tăng lên 25% vào tháng Một năm sau.

Vấn đề của Omron là, việc di dời sản xuất không hiệu quả về mặt kinh tế, theoRanndy Kellogg - CEO thị trường Mỹ của công ty. Năm ngoái, doanh số bán thiết bị TENs của Omron tại Mỹ là 10 – 12 triệu USD, chiếm 10% doanh số toàn cầu của sản phẩm này.

Các thiết bị y khoa nhập khẩu từ Trung Quốc vào Mỹ đã nhảy vọt 12 lần.

Nguồn: U.S. Census

Việc di dời nhà máy sản xuất có tuổi đời hoạt động là một phần tư thế kỷ từ Trung Quốc sang Mỹ sẽ mất nhiều năm và kéo theo các thủ tục pháp lý khó khăn. Đây không phải là một lựa chọn có tính thực tế. Các doanh nghiệp bán lẻ như Walgreens và Walmart cũng miễn cưỡng trước lựa chọn di dời sản xuất, vì có thể làm cho giá cả tăng.

Các mức thuế đã tạo nên một tình huống trớ truê cay đắng dành cho Omron. Công ty đang dự định mở rộng hoạt động kinh doanh trong phân khúc thiết bị giảm đau nói chung và máy TENS nói riêng. Sản phẩm này đang ngày càng trở nên quen thuộc với dân công sở Mỹ như một liệu pháp thay thế cho thuốc giảm đau – loại thuốc đã gây ra một cuộc khủng hoảng ở nhiều nơi trên nước Mỹ.

Ông Kellogg nhận định “Đây là một sản phẩm có ích cho người dân, không phải là người giàu, mà là người làm công ăn lương hàng ngày, những người phải mang vác đồ đạc và bị đau lưng”.

Bồn tắm nóng

Trường hợp của công ty thiết bị vệ sinh Shenzhen Kingston – nhà sản xuất bồn tắm nóng của Trung Quốc – sẽ cho chúng ta thấy vì sao tất cả các bên đều sẽ bị tổn thương trong cuộc chiến thương mại. Kingston không bán tại thị trường Mỹ, nhưng bị thiệt hại từ mức thuế trừng phạt 10% mà Trung Quốc áp dụng lên hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ, trong đó có bảng điều khiển và lớp phủ acrylic. Hai mặt hàng trên chiếm đến 65% trong chi phí sản xuất của Kingston, ông Cash Liu – giám đốc bán hàng của công ty cho biết.

Với việc Trump sẽ tăng thuế lên 25% vào tháng 1 và khả năng Trung Quốc sẽ trả đũa lại, ông Liu cho biết Kingston đang đưa ra một lựa chọn khác cho các khách hàng hiện hữu của mình – phần đông đến từ châu Âu và Australia – đó là chuyển sang dùng bảng điều khiển nhập khẩu từ Canada và lớp phủ acrylic sản xuất tại Trung Quốc.

Ông Liu cho biết, đối với 40% khách hàng vẫn muốn dùng các thành phần nhập khẩu từ Mỹ, công ty buộc phải tăng giá bán. 60% đồng ý còn lại đại diện cho thiệt hại của Mỹ.

Trung Quốc cũng sẽ bị thiệt hại. Ông Liu cho biết, biên lợi nhuận của Kingston đang ở mức thấp – 10%, và các mức thuế cao hơn sẽ là một mối đe dọa cho toàn bộ ngành. “Đối với chúng tôi mà nói, đây là một cú sốc lớn”.

Nguồn: Bloomberg – TQ

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chuỗi cung ứng, pin, năng lượng mặt trời, thiết bị giảm đau, bồn tắm nóng