FT Confidential Research: Tại Đông Nam Á, Việt Nam là nước dễ bị tổn thương nhất bởi chiến tranh thương mại

canghanghoa19032018

Theo phân tích của FT Confidential Research, Việt Nam, Philippines và Indonesia có nguy cơ bị thiệt hại nghiêm trọng từ cuộc chiến thương mại đang leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc. Trong đó, Việt Nam là nước chịu rủi ro nhiều nhất bởi xuất khẩu cao.

Nhìn chung, năm nền kinh tế lớn nhất ASEAN được cách ly khỏi các biến động thị trường tốt hơn so với năm 2013, thời điểm xảy ra một đợt bán tháo hoảng loạn sau khi FED tiết lộ sẽ siết lãi suất. Nhưng các nước này lại không sẵn sàng cho tình huống đường cầu thế giới có thể sụt giảm kéo dài do các biện pháp bảo hộ trả đũa qua lại giữa Mỹ và Trung Quốc.

Mặc dù Việt Nam - quốc gia xuất khẩu - là nước chịu tác động trực tiếp nhất từ suy thoái chung trên toàn cầu, Philippines và Indonesia mới là 2 nước có nguy cơ bị khủng hoảng cán cân thanh toán cao hơn khi cán cân vãng lai của 2 nước này rất bấp bênh.

Tính đến nay, Nhà Trắng đã áp thuế 25% lên 34 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, và thêm 16 tỷ USD nữa kể từ ngày 23/8 sắp tới. Và Trung Quốc cũng đã đáp trả lại bằng các đòn tương tự. Nếu cuộc chiến chỉ dừng lại ở đây, năm nền kinh tế lớn của ASEAN không cần phải lo lắng.

Tuy nhiên, các động thái trên có thể chỉ là màn dạo đầu. Chính quyền Mỹ đang cân nhắc đánh thuế từ 10% đến 25% lên thêm 200 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Và Tổng thống Donald Trump cũng đã từng dọa sẽ đánh thuế lên đến 500 tỷ USD, tương đương toàn bộ giá trị hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Ông Trump cũng đã gây chiến với EU và các đồng minh khác của Mỹ.

Khi các lời đe dọa đã nhường chỗ cho những hành động thực tế, khả năng xảy ra một cuộc chiến thương mại toàn lực trên toàn cầu giờ đây lớn hơn lúc nào hết. Chỉ một ít nước không bị ảnh hưởng từ cuộc chiến.

Trong số năm đầu tàu kinh tế của ASEAN, nền kinh tế đang lên như Việt Nam – với tốc độ tăng trưởng GDP trong 6 tháng đầu năm nay vượt hơn 7% – lại là quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu nhiều nhất. Từ 31/3/2017 đến 31/3/2018, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam chiếm đến 99.2% GDP.

Vượt xa các nước còn lại trong nhóm 5 nước dẫn đầu ASEAN, tăng trưởng của Việt Nam phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, khi giá trị xuất khẩu đã tăng 4 lần trong 10 năm qua (từ năm 2008 đến năm 2017). Tính đến hết năm 2017, xuất khẩu của Việt Nam đã đạt 226 tỷ USD, chỉ thua nước đứng đầu là Thái Lan 17 tỷ USD.

Riêng về thị trường Mỹ, VIệt Nam đứng đầu trong khối ASEAN khi xuất khẩu sang Mỹ đến 43.7 tỷ USD. Chính điều này góp phần làm cho Việt Nam nhạy cảm hơn trước tình trạng nhu cầu tiêu dùng của người Mỹ sụt giảm. Xuất khẩu sang Mỹ, EU và các thị trường phát triển khác là nguyên nhân giúp Việt Nam đạt được mức tăng trưởng như trong thập kỷ vừa qua, mà không phải là do xuất khẩu sang Trung Quốc.

Nguy cơ mâu thuẫn thương mại diễn biến trầm trọng đang gia tăng áp lực lên các thị trường mới nổi, vì hệ quả cuộc chiến khiến đồng Đô la Mỹ mạnh lên. Mặc dù 5 nước ASEAN không bị ảnh hưởng nặng nề như Thổ Nhĩ Kỳ hay Argentina, chứng khoán ở 5 nước này đều bị bán mạnh, với duy nhất Việt Nam còn giữ lại được phần lớn thành quả tăng trưởng của thị trường trong năm ngoái.

Trong nhóm 5 nước, đồng Peso của Philippine là mất giá nghiêm trọng nhất. Đồng Peso đã giảm hơn 7.3% so với đồng Đô la Mỹ từ đầu năm đến nay. Đứng thứ hai là đồng Rupiah của Indonesia với mức trượt giá là 6.1%. Một cách kín đáo, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã phá giá Việt Nam đồng – vốn được neo cố định theo đồng Đô la Mỹ và được điều chỉnh dần theo mức lạm phát. Đồng Việt Nam đã giảm 1.5% so với đầu năm, và chính phủ có thể sẽ hành động mạnh tay hơn nếu như xuất khẩu giảm mạnh.

Đồng nội tệ yếu có thể giúp các nền kinh tế tập trung vào xuất khẩu như Việt Nam, Thái Lan và Malaysia giảm được tác động từ cuộc chiến. Ba nước này cũng có thể hưởng lợi trong dài hạn, nếu như dòng vốn FDI dịch chuyển khỏi Trung Quốc vì nhiều doanh nghiệp muốn phòng tránh rủi ro. Mặt khác, việc hành hóa sản xuất tại Trung Quốc bị đánh thuế sẽ khuyến khích Trung Quốc chuyển hoạt động sản xuất sang các nước ASEAN khác có chi phí sản xuất rẻ hơn.

Tuy nhiên, đối với các nước ít phụ thuộc vào xuất khẩu như Philippines hay Indonesia, nội tệ giảm đồng nghĩa với việc thâm hụt tài khoản vãng lai càng nhiều và áp lực lạm phát càng tăng.

Philippines và Indonesia luôn bị thâm hụt cán cân tài khoản vãng lai, khiến hai nước này dễ bị tổn thương hơn trước tình trạng tiền tệ mất giá – và trong kịch bản xấu nhất – là tình trạng khủng hoảng cán cân thanh toán. Hiện nay, nguồn dự trữ ngoại tệ của Philippines vẫn đủ dùng cho 8.8 tháng nhập khẩu, và Indonesia thì đủ dùng cho 8.1 tháng.

Tình hình của Philippines đáng thận trọng hơn. Kinh tế nước này đang co rút vì cán cân thương mại yếu và tăng trưởng xuất khẩu chậm lại. Cán cân vãng lai của Philippines đã thâm hụt từ cuối năm 2016 cho đến nay, và quỹ dự trự ngoại hối hiện đã giảm 10.7% so với mức đỉnh điểm là vào tháng 11 năm 2016.

Tệ hơn, xu hướng nay đang gia tăng. Gần như một nửa quỹ dự trữ của nước này đã bốc hơi trong 6 tháng vừa qua, và Philippines có thể không cầm cự nổi nếu như diễn biến bên ngoài tiếp tục xấu đi. Trong 5 nước ASEAN, Philippines là nước nhập khẩu năng lượng nhiều nhất. Và bởi vì giá năng lượng được tính bằng đô la Mỹ, vì vậy, một đồng peso yếu sẽ gia tăng chi phí nhập khẩu cho nước này.

Lạm phát càng khiến cho tình hình của Phillippines thêm trầm trọng. Trong 6 tháng đầu năm 2018, chỉ số giá tiêu dùng của nước này đã tăng lên 5.7%, cao hơn so với mức 3.3% cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân là do giá dầu tăng và lượng gạo thiếu hụt.

Ở Indonesia, lạm phát hiện vẫn đang trong tầm kiểm soát, nhưng nước này lại là nước có tài khoản vãng lai thâm hụt nhiều nhất trong nhóm 5 nước ASEAN tính từ năm 2012, và quỹ dự trữ ngoại hối của Indonesia cũng đã giảm 8.1%, tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2018. Mặc dù tính tổng thể, Indonesia ít phụ thuộc vào xuất khẩu, nhưng nước này lại xuất khẩu một lượng lớn than đá, dầu cọ và các loại hàng hóa khác, vì vậy, một cú sốc đường cầu thế giới có thể sẽ có tác động khủng khiếp đến cán cân thương mại của nước này.

Tất nhiên, với quy mô và tầm ảnh hưởng của cuộc chiến Mỹ-Trung, không nước nào tránh khỏi bị ảnh hưởng, nhưng một vài nước trong nhóm ASEAN-5 sẽ bị rủi ro nhiều hơn những nước còn lại.

FT Confidential Research là công ty nghiên cứu độc lập của tạp chí Financial Times – Mỹ.

Nguồn: Asia Nikkei – TQ

Từ khóa: Việt Nam, chiến tranh thương mại, xuất khẩu, tiền tệ