EU liệu có thể tham gia TPP?

EU TPP

EU đang thúc đẩy thương mại tự do với khu vực châu Á – Thái Bình Dương, vậy tại sao không lấp đầy khoảng trống mà Mỹ để lại ?

Chủ nghĩa dân túy có thể đảo ngược hệ thống thương mại quốc tế vốn tạo ra sự phồn thịnh cho thế giới từ năm 1945. Cải cách thể chế, diễn biến khu vực cùng những rủi ro khác sẽ quyết định vận mệnh của nền kinh tế toàn cầu.

Tăng cường thương mại ở châu Á - Thái Bình Dương có thể đóng vai trò động lực cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đặc biệt là Liên minh châu Âu (EU). Trên thực tế, EU đang tìm kiếm hiệp định thương mại tự do với Nhật Bản và các nền kinh tế khác ở châu Á Thái Bình Dương. Theo lập luận thông thường, EU cũng có thể xem xét việc gia nhập Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) thay cho Mỹ. Một thỏa thuận giữa EU và TPP - và một thỏa thuận nếu bao gồm Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ và các nền kinh tế khác - có thể mang lại những lợi ích đáng kể cho nền kinh tế toàn cầu.

TPP và các thỏa thuận thương mại khác ở châu Á

Quyết định của Tổng thống Trump nhằm phá vỡ cam kết trong TPP hồi đầu năm nay đã làm rung chuyển hệ thống thương mại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Khi Mỹ chiếm đến 50% GDP của TPP, việc Mỹ rút khỏi TPP kéo theo nhiều hệ lụy quan trọng. 11 nền kinh tế còn lại của TPP, ít nhất là cho đến hiện tại, quyết định theo đuổi TPP mà không có Mỹ - trừ khi họ muốn tiếp tục do dự và kéo dài các cuộc đàm phán.

TPP hầu như không phải là hiệp định thương mại duy nhất được xem xét ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) bao gồm Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) cũng như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Úc, New Zealand và Hàn Quốc. RCEP, trong khi thiếu một số tiêu chuẩn bảo vệ môi trường và lao động như trong TPP, sẽ chiếm gần một nửa số dân số trên hành tinh này và khoảng ¼ GDP toàn thế giới. Các cuộc đàm phán RCEP có thể kết thúc vào cuối năm nay - trừ khi, một lần nữa, các nước muốn tiếp tục kéo dài các cuộc đàm phán.

Hiệp định thương mại tự do giữa EU và Nhật Bản là một hiệp định thương mại tự do khác đang trong quá trình đàm phán ở Châu Á - Thái Bình Dương. Nhật Bản và EU cùng chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu, và hai bên đang tiến hành gấp rút các cuộc đàm phán. Mặc dù các tranh chấp về dữ liệu đã nổi lên như một rào cản lớn, thỏa thuận giữa EU và Nhật có thể kết thúc vào cuối năm nay.

TPP và EU đều nhắm đến việc đảm bảo hệ thống kinh tế dựa trên luật lệ và một nền kinh tế toàn cầu ổn định, tại sao EU không tham gia TPP, dựa trên thực tế rằng Mỹ đã rút khỏi TPP? Có một số yếu tố không khuyến khích EU tham gia TPP.

Thứ nhất, TPP được thiết kế cho các nền kinh tế thuộc APEC – Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương – và đây không phải là EU.

Thứ hai, mỗi nước đối tác thương mại có nguồn lực hạn chế: các nhà đàm phán thương mại chủ chốt chịu trách nhiệm về lịch trình đàm phán và không thể ở nhiều nơi cùng một lúc, có nghĩa là không thể thêm hiệp định thương mại khác.

Thứ ba, tình hình chính trị trong nước và các yếu tố địa chính trị có thể làm phức tạp các cuộc đàm phán thương mại, đặc biệt là đối với các hiệp định đa phương phức tạp.

Thứ tư, việc EU gia nhập vào TPP sẽ ảnh hưởng đến quan hệ Âu – Mỹ. Theo đó, Hiệp định Đầu tư và Thương mại xuyên Đại Tây Dương (TTIP) có thể bị trì hoãn.

Mặt khác, có một logic nhất định đối với FTA giữa TPP và EU.

Thứ nhất, một thỏa thuận giữa EU và TPP sẽ đem lại những lợi ích kinh tế đáng kể.

Thứ hai, nền kinh tế EU đã có nhiều kết nối với thương mại hàng hóa khu vực châu Á-Thái Bình Dương, kim ngạch thương mại giữa EU và TPP-1 đạt tới gần 450 tỷ euro vào năm 2016 (tương đương 502 tỷ USD), chiếm 13% tổng kim ngạch thương mại hàng hoá của EU năm 2016. Ngoài FTA giữa EU và Nhật Bản, EU đã có FTA với ba nền kinh tế thuộc TPP-1: Canada, Singapore và Việt Nam - và EU đang có kế hoạch mở các cuộc thảo luận thương mại tự do với Australia, Mexico và New Zealand.

Cuối cùng, thỏa thuận giữa EU và TPP có thể giúp đảm bảo một hệ thống thương mại toàn cầu dựa trên luật lệ, tạo điều kiện thuận lợi cho chuẩn hóa quy tắc đường bộ, đồng thời xóa bỏ các quy định thuế quan và thủ tục hải quan chồng chéo mà nhà kinh tế học Jagdish Bhagwati nổi tiếng từng gọi là "tô mì spaghetti".

Vai trò của Trung Quốc đối với thương mại toàn cầu

Một TPP mở rộng và bao trùm nên được mở cho tất cả những đối tượng đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của nó. Sẽ là dại dột và vô trách nhiệm nếu loại trừ Trung Quốc (và Ấn Độ) khỏi việc gia nhập Hiệp định. Trung Quốc không phải là cường quốc về tự do thương mại, và EU và Trung Quốc sẽ tiếp tục có những bất đồng nghiêm trọng về các hàng rào thương mại phi thuế quan, doanh nghiệp nhà nước, sở hữu trí tuệ, và tất nhiên, nhân quyền. Tuy nhiên, có một số lý do để đặt niềm tin vào Trung Quốc: Trung Quốc đóng vai trò lãnh đạo trong các vấn đề biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế toàn cầu. Có một số dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang nổi lên là một bên liên quan có trách nhiệm trong hệ thống quốc tế.

Đáng chú ý, Trung Quốc đang đóng vai trò ngày càng mang tính xây dựng trong các vấn đề châu Âu. Như một số chuyên gia đã chỉ rõ, Trung Quốc đã hành động một cách có trách nhiệm trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, trong cuộc khủng hoảng của khu vực đồng euro, trong sự phản đối của nước này đối với Brexit, và cuối cùng, thông qua những tuyên bố gần đây về sự ủng hộ cho một châu Âu thống nhất. EU nên nỗ lực hết sức để tăng cường quan hệ thương mại và đầu tư một cách có trách nhiệm với Trung Quốc.

Mở rộng quan hệ thương mại và đầu tư trong môi trường hiện tại sẽ đòi hỏi sự cân bằng một cách cẩn trọng.

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách phải quan tâm đến các đối tượng không có lợi từ thương mại và cố gắng bồi thường thiệt hại của họ dựa trên lợi ích tổng thể từ thương mại.

Thứ hai, lãnh đạo quyết định là điều tối cần thiết. Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe có thể giúp Nhật Bản là nước dẫn dắt TPP-1, một phần vì ông tranh luận mạnh mẽ, cứng rắn và khéo léo.
Sự xáo trộn và các biện pháp nửa vời sẽ không cứu được hệ thống thương mại thế giới. Các hiệp định thương mại luôn luôn phức tạp, tất nhiên, nhưng các cuộc đàm phán không thể kéo dài mãi mãi. EU và TPP-1 phải tìm ra phương thức thận trọng nhất - bất kể đó là gì - và mau chóng hành động.

Source: thediplomat.com – HT

Từ khóa: EU, liệu có thể, tham gia, TPP