Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

ASEAN đã phản đối những tác động tiêu cực trong cuộc chiến tranh giành quyền lực giữa 2 quốc gia là Mỹ và Trung Quốc.

Tầm quan trọng của khu vực ASEAN đối với Mỹ

Trong một cuộc gặp gỡ tại Washington vào ngày 4 tháng 5, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ - ông Rex Tillerson và các bộ trưởng ngoại giao ASEAN đã thảo luận một loạt các vấn đề liên quan đến kinh tế, thương mại, Bắc Triều Tiên, cũng như tranh chấp trên Biển Đông. Ông Tillerson cũng nhấn mạnh tầm quan trọng củaĐông Nam Á, khu vực được xemlà đối tác chiến lược của Mỹ và tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với khu vực này.

Tuyên bố của ông Tillerson cho thấy chính quyền Trump đã không quên ASEAN và Đông Nam Á. Trước đó, ông Tillerson đã chấp nhận lời mời tham dự một loạt các cuộc họp do ASEAN lãnh đạo tại Philippines vào tháng 8. Bên cạnh đó, Phó Tổng thống Mỹ - ông Mike Pence cho biết Tổng thống Donald Trump sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh ASEAN – Mỹ và Đông Áở Philippines, cũng như cuộc họp APEC tại Việt Nam vào tháng 11.

Mặc dù đây là những dấu hiệu khích lệ cho các nước ASEAN, đặc biệt là khi ông Trump đang theo đuổi chính sách “Nước Mỹ trên hết”. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý, sự hiện diện của Mỹ trong các cuộc họp do ASEAN dẫn dắt khôngđồng nghĩa với việc Mỹ giành nhiều sự quan tâm cho khu vực này.

Hơn nữa, việc nàycũng đặt ra câu hỏi về loại hình khu vực mà Mỹ thiết lập ở Đông Á, vàlàm thế nào đểđịnh hướng của Mỹ phù hợp với mục tiêu của các bên có liên quan trong khu vực.

Thiết lập trật tự ở Đông Á: Cuộc chiến giữa Mỹ & Trung Quốc

Trong vài thập kỷ vừa qua, hòa bình và ổn định ở Đông Á đã được xây dựng theo một trật tự khu vực và đặc trưng phần lớn bởi sự dẫn đắt của Mỹ về kinh tế lẫn chính trị. Trật tự này được xác định với mục tiêu mở rộng thương mại tự do và đảm bảo an ninh tại Mỹ, giống như khái niệm “Trục và nan hoa” – khái niệm được sử dụng trong phân tích về khu vực thương mại tự do, cùng với đó là một mạng lưới chồng chéo các thỏa thuận đa phương.

Kể từ khi lên nắm quyền, các tuyên bố và chính sách của ông Trumpcó thể giúp tái đánh giácác cam kết của Mỹ, các quan chức chính quyền đã tìm cách trấn an các đồng minh và các đối tác mà Mỹ cam kếttiếp tục giữ vững an ninh và ổn định khu vực Đông Á.

Tuy nhiên, Mỹ sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì vị thế lãnh đạo, thiết lập trật tự toàn cầu và khu vực. Mỹ sẽ phải đối mặt thường xuyênvới các thách thức ở Đông Á. Mặc dù Mỹ vẫn là cường quốc đứng đầu nhất thế giới về chính trị, kinh tế và quân sự, nhưng hiện nay vị thế và quyền lực của Mỹ đang bị suy yếu.

Đặc biệt trong bối cảnh Đông Á, sự trổi dậy của Trung Quốc có thể làm giảm khoảng cách quyền lực giữa hai nước.

Khi sức mạnh của Trung Quốc gia tăng, Trung Quốc đãthực hiện các sáng kiến ​​nhằm tạo ramột trật tự khu vực mớinhằm nắm giữ vai trò dẫn dắt và lãnh đạo. Điều này không có nghĩa là Trung Quốc từ bỏ trật tự hiện có - trật tự với định hướng và dẫn dắt của Mỹvề các điều khoản kinh tế, chính trị và quân sự. Trên thực tế, Bắc Kinh vẫn tiếp tục ủng hộ các yếu tố hữu ích mà trật tự hiện nay mang lại, như tự do hóa thương mại và toàn cầu hóa.

Tuy nhiên, Trung Quốc đang tạo ra một trật tự khu vực nhằm mục đích phục vụ cho lợi ích của riêng mình. Điều này được thể hiện rõ thông qua việc thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ Tầng Châu Á (AIIB) và sáng kiến ​​“Một Vành đai, Một Conđường”. Mặc dù có sự khác biệt rõ ràng giữa quan điểm của Mỹ và Trung Quốc, nhưng trong đó hàm ẩn một số yếu tố mang tính cạnh tranh.

Cuộc chiến Trung - Mỹ sẽ gây ra tác động lớn đối với khu vực Đông Á, đặc biệt là khu vực ASEAN, hiện tại lãnh đạo khu vực ASEAN cũng đã có những phản ứng đối với cuộc chiến này. Phản ứng của ASEAN đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập hòa bình và ổn định khu vực.

ASEAN đóng vai trò thiết lập trật tự khu vực

ASEAN đã và đang phải đối phó với tác động của cuộc chiếnTrung - Mỹ kể từ đầu những năm 2000, khi Trung Quốc tăng cường sự hiện diện tại khu vực Đông Nam Á. Do đó, ASEAN đã phản đối những tác động tiêu cực đến từ cuộc chiến tranh giành quyền lực theo 03 cách sau:

Thứ nhất, mặc dù giữa các quốc gia thành viên ASEAN có những bất đồng từ vấn đề tranh chấp trên Biển Đông, tuy nhiên ASEAN đã có những bước tiến đáng kể trong các lĩnh vực hợp tác khác chẳng hạn như thành lập Cộng đồng Kinh tế ASEAN vào năm 2015, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đối thoại giữa các nước thành viên ASEAN và các nước không phải là thành viên ASEAN, thậm chí đạt được sự đồng thuận với Trung Quốc trong việc hoàn thành bản dự thảo khuôn khổ các Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông.

Những sáng kiến ​​và cơ chế này góp phần duy trì sự thống nhất và giữ vững vai trò củaASEAN trong trật tự đa phương Đông Á.

Thứ hai, việc thúc đẩyASEAN thành một khu vực cởi mở và toàn diện đã góp phần giữ vững an ninh Đông Á không chỉ đối với các cường quốc lớn mà còn đối với nước trung bình theo chủ nghĩa tư bản như Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ. Sự công nhận của các nước trong việc tái cấu trúc khu vực ASEANcó ý nghĩa rất quan trọng đối với một tổ chức gồm 10 quốc gia với quy mô kinh tế vừa và nhỏ.

Hơn nữa, việc các quốc gia khác trong khu vực cùng tham gia duy trì sự ổn định khu vực có thể giúp kiềm chế mọi tác động tiêu cực phát sinh từ cuộc chiến Trung - Mỹ.

Cuối cùng, ASEAN vẫn luôn ủng hộ các thỏa thuận song phương và đa phương ở cấp tiểu vùng, khu vực và toàn cầu thông qua các lĩnh vực như an ninh chính trị, kinh tế và văn hoá - xã hội. Điều này giúp mở rộng kênh thông tin giữa Mỹ và Trung Quốc, và giữa các quốc giatrong khu vực với nhau.

Các kênh thông tin này không chỉ là tiền đề cho các cuộc đối thoại và tăng cường sự liên kết lẫn nhaugiữa các nước mà còn cung cấp cơ chế quan trọng để giải quyết các vấn đề chung.

Rõ ràng, trong vài thập niên vừa qua, ASEAN đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự ổn định ở khu vực Đông Á. Mặc dù, Mỹ và Trung Quốc tiếp tục cạnh tranh trong việc định hướng trật tự khu vực, ASEAN vẫn giữ ưu thế quan trọng. Về lâu dài, sự cạnh tranh quyền lực nhằm gia tăng sức ảnh hưởng đối với khu vực, có thể buộc các nước lớn phải xem lại các nguyên lý cốt lõi của ASEAN. 

Nhiệm vụ cấp bách của ASEAN là giữ vững vai trò lãnh đạo khu vực và quyết định cách thức tổ chức và làm thế nào các quốc gia thành viên có thể ứng phó tốt nhất trong bối cảnhdiễn ra sự tranh giành quyền lực giữa Mỹ và Trung Quốc. Trong chiến lược dài hạn, ASEAN phải lên kế hoạchrõ ràng để định vịvị trí của mình trong khu vực.

Bhubhindar Singh là Phó Giáo sư và Điều Phối viên của Chương trình Kiến trúc An ninh Khu vực, Khoa Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS) tại Đại học Kỹ thuật Nanyang (NTU), Singapore. Sarah Teo là cộng sự viên nghiên cứu trong cùng chương trình.

Nguồn: channelnewsasia.com – XM.

Từ khóa: Tầm quan trọng, của khu vực ASEAN, trong cuộc chiến, Mỹ - Trung Quốc