Tạm biệt, TPP

TPP3

Với việc Tổng thống Mỹ mới đắc cử là ông Donald J. Trump, gần như chính thức rằng TPP sẽ kết thúc và không được Quốc hội Mỹ phê chuẩn, chấm dứt những kỳ vọng về thỏa thuận tự do thương mại lớn nhất giữa Mỹ và 11 quốc gia ở vành đai Thái Bình Dương, bao gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, và Việt Nam, chiếm 40 phần trăm kinh tế thế giới và 30 phần trăm thương mại toàn cầu.

Bắt đầu từ các cuộc đàm phán vào năm 2006 và được xem là thỏa thuận thương mại hết sức phức tạp, TPP hiện nay đang phai nhạt dần và thật khó để giải thích lý do cho sự thất bại này tại Hội nghị các nhà lãnh đạo và giới doanh nghiệp APEC ở Peru năm 2016, diễn ra tại Lima, Peru, từ 17-ngày 19 tháng 11 năm 2016, nơi mà Tổng thống Mỹ, ông Barack Obama dự kiến sẽ có bài phát biểu trước nguyên thủ của 12 quốc gia TPP, và Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, ông Tập Cận Bình, sẽ giành lấy cơ hội chiến lược này, nhằm thúc đẩy cho RCEP, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực - thỏa thuận tự do thương mại giữa Trung Quốc và 15 quốc gia châu Á-Thái Bình Dương, như là giải pháp thay thế tốt nhất khi TPP hiện nay không còn tồn tại.

Theo đánh giá, RCEP là thỏa thuận thương mại rộng lớn, bao phủ 10 thị trường ASEAN (Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam) và sáu thị trường mà ASEAN đã ký FTA (Australia, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand, Hàn Quốc), chiếm 27% nền kinh tế thế giới và 30% thương mại toàn cầu. Tổng thống Mỹ mới đắc cử, ông Trump, trong cuộc tranh luận lần IV của Đảng Cộng hòa vào tháng 11 năm 2015, đã xác định TPP như là “…một thỏa thuận rắc rối và chẳng đi đến đâu. Đây là thỏa thuận nhằm phục vụ cho Trung Quốc, vì họ luôn biết cách đi cửa sau và khai thác lợi thế của tất cả các nước" và còn nói thêm" Nếu nhìn vào cách Trung Quốc và Ấn Độ và hầu như tất cả các nước đang lợi dụng nước Mỹ, thì Trung Quốc đang là kẻ lạm dụng số 1 của đất nước này "..." Và nếu nhìn vào cái cách họ tận dụng lợi thế đó, thông qua thao túng tiền tệ, điều này thậm chí còn không được nhắc đến trong gần 6.000 trang thỏa thuận”.

Vấn đề là Trung Quốc không phải là một nước tham gia TPP; như chúng ta đều biết, TPP nghĩa là các rào cản thương mại thấp hơn giữa 12 quốc gia bằng cách giảm thuế quan đối với hàng hóa, tiêu chuẩn hóa các quy định, bảo vệ quyền tác giả, và nhiều hơn thế nữa.

Và một TPP hiệu quả mang lại tác động tiêu cực cho Trung Quốc vì hàng hóa đến từ Mỹ có mức thuế gần bằng 0 trong khi Trung Quốc không được hưởng lợi ích nào trừ trường hợp Trung Quốc đầu tư tại một trong các nước TPP.

Để cho công bằng, ngay cả cựu Bộ trưởng Ngoại giao và ứng cử viên Tổng thống của Đảng Dân chủ, bà Hillary Clinton, đã không còn ủng hộ TPP, mặc dù trong cuốn sách Những lựa chọn khó khăn, bà đã cho rằng TPP “đáp ứng những tiêu chuẩn cao” và "mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và người lao động Mỹ”.

Chiến lược ứng phó của các nước khi TPP biến mất

Vì vậy, từ góc nhìn ASEAN, khi các nước ASEAN vẫn được bao phủ bởi các FTA hiện có và sẽ theo đuổi các FTA khác, Mỹ sẽ là nước chịu tổn thất lớn nhất bởi các công ty Mỹ sẽ không được tiếp cận thị trường này và phải ứng phó với rào cản thương mại và thuế quan hiện có.

Như vậy, Singapore là quốc gia ASEAN duy nhất đã ký FTA với Mỹ từ năm 2004 và vẫn còn hiệu lực, giúp Singapore xếp hạng 13 trong danh sách các thị trường xuất khẩu lớn nhất vào Mỹ, và là đối tác thương mại thứ 17.

Theo một kịch bản khác, ví dụ, khi hai nước TPP, Nhật Bản và Australia, thực hiện hiệu quả JAEPA, Hiệp định Đối tác Kinh tế Austrlia - Nhật Bản, có hiệu lực vào ngày 15 tháng 1 năm 2015, sẽ củng cố mối quan hệ thương mại, trong đó Nhật Bản là nhà đầu tư lớn thứ tư ở Australia và Australia thuộc các nước đầu tư hàng đầu tại Nhật Bản.

Đối với riêng Singapore, sự biến mất của TPP sẽ không gây nhiều tác hại khi Đảo quốc Sư tử đã có FTA với Mỹ cùng với 10 trong số 12 nước TPP, ngoài ra Singapore có thể đàm phán Canada và Mexico trong một thỏa thuận thương mại khác.

Đối với các thỏa thuận thương mại mà Mỹ đã ký với 20 quốc gia, bảy trong số đó là các quốc gia TPP (Australia, Canada, Chile, Mexico, Peru, Singapore, Hàn Quốc), mặc dù hai trong số này, Canada và Mexico, là một phần của NAFTA, Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ, thỏa thuận FTA hoàn toàn bị phản đối bởi Tổng thống Mỹ mới đắc cử Donald J. Trump, người xem NAFTA là "thỏa thuận thương mại tồi tệ nhất nước Mỹ từng ký".

Thực tế Trung Quốc đã ký FTA với các thị trường ASEAN ngoại trừ Nhật Bản cùng với ba thành viên NAFTA gồm Canada, Mexico và Mỹ. Năm 2015 Trung Quốc là đối tác thương mại xếp thứ 3 của Mỹ (sau Canada và Mexico), với xuất khẩu đạt 116 tỷ USD (hỗ trợ khoảng 12 triệu việc làm ở Mỹ), trong khi từ hàng nhập khẩu của Trung Quốc xếp hạng nhất (xếp trên Mexico và Canada) với giá trị là 483 tỉ USD, cùng thặng dư thương mại đạt 367 tỉ USD.

Trung Quốc là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ, sở hữu khoảng 10%, tương đương 1,2 ngìn ti USD, các khoản nợ công của Mỹ, và Trung Quốc cũng là nước đứng thứ ba về nắm giữ quyền nợ của Mỹ, sau Quỹ Tiền Hưu trí của người dân Mỹ (3 nghìn tỷ USD) và Cục Dự trữ Liên bang (2 nghìn tỷ USD).

TPP đã được ủng hộ bởi nhiều tổ chức thương mại đại diện cho các doanh nghiệp Mỹ, từ Phòng Thương mại Hoa Kỳ đến Hiệp hội quốc gia các nhà sản xuất, từ Hiệp hội quốc gia các doanh nghiệp nhỏ đến Liên đoàn Nông nghiệp Mỹ, kể cả các tập đoàn thương mại điện tử khổng lồ như FedEx và DHL.

Thừa nhận thực tế rằng chúng ta đang sống trong một thế giới toàn cầu hóa, với 95% người tiêu dùng thế giới bên ngoài nước Mỹ, là điều cần thiết và mang tính chiến lược, nhằm đàm phán thỏa thuận thương mại tự do, do đó dù với TPP hay không TPP, tất cả chúng ta hy vọng rằng Mỹ sẽ thiết kế một cấu trúc thương mại nhằm hướng đến một FTA đơn nhất, tiếp cận thị trường châu Á – Thái Bình Dương hoặc các thị trường rộng lớn hơn.

Nguồn: sbr.com.sg – HT

Từ khóa: Tạm biệt, TPP.