Tại sao Trung Quốc có thể sẽ không bao giờ tham gia hiệp định TPP

TPP3

Các ước tính gần đây đều cho thấy rằng hầu hết các thành viên của hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ nhận được nhiều lợi ích hơn những nước không tham gia hiệp định này.

GDP thực tế hàng năm của Mỹ dự kiến sẽ tăng 0,5% trong khi xuất khẩu hàng năm của nước này cũng sẽ tăng 9,1%. Xuất khẩu của Nhật Bản, Việt Nam và Malaysia dự kiến sẽ tăng 23,2%, 30,1% và 20,1%.

Trong khi đó, các nước không phải thành viên của hiệp định TPP dự kiến sẽ không nhận được nhiều lợi ích. Chẳng hạn như GDP Trung Quốcdự kiến chỉ tăng 0,2% khi hiệp định TPP hoàn tất vào năm 2030.

Vậy quyết định không tham gia hiệp định TPP của Trung Quốc có phải là một sai lầm lớn?

Trong năm 2013, 12 nước tham gia hiệp định TPP chiếm khoảng 1/3 thương mại hàng hóa của Trung Quốc. Tuy nhiên, Mỹ là một thành viên nổi bật của hiệp định TPP vì nước này chiếm đến khoảng một nửa tổng giá trị xuất khẩu, và khoảng ¼ tổng giá trị nhập khẩu của các nước thành viên TPP.

Điều này cho thấy không tham gia hiệp định TPP sẽ khiến các quốc gia đang cố gắng ký kết hiệp định thương mại tự do với Mỹ mất đi cơ hội lớn thâm nhập vào thị trường này.

Trong khi đó, chỉ số bổ trợ thương mại (Trade Complementary Index - TCI) đã cho thấy mức độ lợi ích mà mà Mỹ và Trung Quốc nhận được nếu Trung Quốc gia nhập hiệp định TPP.

Tuy nhiên, những cơ hội mà hiệp định TPP mang đến có thể sẽ không đủ để bù đắp những thách thức mà nó đem lại. Hiệp định TPP là một hiệp định bao gồm cả những nền kinh tế mới nổi lẫn những nền kinh tế phát triển, do đó hiệp định này sẽ phức tạp hơn so với những hiệp định chỉ gồm các nền kinh tế có cùng một mức độ phát triển.

Nếu Trung Quốc đã chọn tham gia hiệp định TPP, tốc độ đàm phán sẽ rất chậm và có lẽ sẽ không bao giờ có kết thúc bởi vì hiệp định này bao gồm rất nhiều vấn đề nhạy cảm đối với Trung Quốc.

Một số trong những trở ngại chính gồm vấn đề doanh nghiệp nhà nước, minh bạch hóa, các quy định về lao động, cạnh tranh theo cơ chế thị trường, tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư.

Doanh nghiệp nhà nước (SOEs)

Hiệp định TPP yêu cầu chính phủ không được trợ cấp cho doanh nghiệp nhà nước để mở rộng kinh doanh quốc tế. Mục đích của điều khoản này nhằm đảm bảo doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân có thể cạnh tranh trên một sân chơi bình đẳng ở nước chủ nhà.

Nhưng nền tảng của nền kinh tế Trung Quốc lại được hình thành dựa trên 150.000 doanh nghiệp nhà nước, và do đó những doanh nghiệp này đều được hưởng các đặc quyền nhất định.

Cổ phiếu của khoảng một ngàn doanh nghiệp nhà nước được giao dịch trên thị trường chứng khoán Thượng Hải hay Thâm Quyến, cho thấy bản chất của các doanh nghiệp này là thương mại. Hơn 150 trong số này được quản lý bởi trung tâm SASAC, và một số doanh nghiệp trong 150 doanh nghiệp này nằm trong danh sách các công ty lớn nhất trên thế giới.

Chính phủ Trung Quốc đã hỗ trợ các doanh nghiệp nhà nước theo nhiều cách khác nhau, bao gồm cả lãi suất ưu đãi. Mặc dù hiệp định TPP cũng có những trường hợp ngoại lệ(ví dụ như New Zealand đã nhận được quyền miễn trừ đối với tập đoàn Fonterra), Trung Quốc vẫn sẽ gặp khó khăn rất lớn khi đàm phán vì phải yêu cầu ngoại lệ cho rất nhiều doanh nghiệp nhà nước – những doanh nghiệp đang có hoạt động kinh doanh quốc tế ở nhiều lĩnh vực khác nhau ở hầu hết các thành viên TPP.

Minh bạch hóa và chống tham nhũng

Hiệp định TPP buộc các thành viên cam kết xây dựng và thực thi luật chống hối lộ. Và việc thực thi luật chống tham nhũng và hối lộ sẽ là một thách thức lớn đối với Trung Quốc.

Trong chỉ số nhận thức tham nhũng (Corruption Perception index) của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International) – chỉ số xếp hạng các nước dựa vào mức độ tham nhũng trong khu vực công, thì thứ hạng của Trung Quốc không hề thấp.

Mặc dù có lập luận rằng việc tham gia TPP có gây sức ép buộc Trung Quốc nỗ lực xóa bỏ nạn tham nhũng, nhưng chênh lệch giữa Trung Quốc và các thành viên quan trọng của hiệp định TPP (Mỹ và Nhật Bản) trong vấn đề này vẫn rất lớn. Hiệp định TPP có thể trở thành nền tảng mới cho các nhà phê bình cáo buộc Trung Quốc về những nỗ lực chống tham nhũng mờ nhạt.

Lao động

Việc đưa vấn đề lao động vào một hiệp định thương mại tự do là hiếm thấy vì quyền của lao động thường được coi là "các vấn đề trong nước" và bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài cũng được xem là gây nguy hiểm cho chủ quyền của nước sở tại. Về vấn đề này, có thể nói hiệp định TPP rất táo bạo.

Chương về lao động sẽ là một vấn đề gây tranh cãi giữa Trung Quốc và Mỹ. Luật lao động của Trung Quốccho phép tự do lập các hiệp hội, nhưng lại yêu cầu tất cả các tổ chức công đoàn phải liên kết với Tổng Liên đoàn Lao động Trung Quốc - một cơ quan của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trong khi đó, hiệp định TPP lại yêu cầu các thành phiên phải áp dụng một khuôn khổ pháp lý trong đó duy trì các quyền lao động cơ bản được công nhận bởi Tổ chức Lao động quốc tế.

Cạnh tranh tự do và cởi mở

Một triết lý phổ biến trong hiệp định TPP là tự do cạnh tranh giữa các bên ký kết. Công ty đến từ quốc gia thành viên TPP này sẽ được phép đấu thầu các hợp đồng mua sắm chính phủở quốc gia thành viên TPP khác. Các kết quả kiểm tra và giấy chứng nhận được cấp bởi một tổ chức đánh giá thuộc một nước thành viên TPP cũng phải được chấp nhận ở các nước thành viên khác.

Chương về cạnh tranh nói chung kêu gọi các nước thành viên TPP đạt các tiêu chuẩn tương tự như tại các nước Singapore và New Zealand – những quốc gia nổi tiếng với môi trường kinh doanh cởi mở. Tuy nhiên, theo bảng xếp hạng kinh doanh năm 2016 của Ngân hàng Thế giới,Trung Quốc có thứ hạng thấp hơn so với hầu hết các nước thành viên TPP. Trung Quốc sẽ gặp phải khó khăn trong đàm phán nhằm đạt được quyền miễn trừ đối với doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nhỏ của mình khỏi chương cạnh tranh.

Giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ (ISDS)

Mặc dù vấp phải rất nhiều tranh cãi, ISDS - một hệ thống theo đó một nhà đầu tư có thể đòi bồi thường từ chính phủ nước sở tại nếu quyền sở hữu của họ bị vi phạm – vẫn được đưa vào trong một số FTA gần đây. Nguyên nhân vì ISDS sẽ bảo đảm cho các tập đoàn đa quốc gia không bị chính phủ nước sở tại tước đoạt tài sản và quyền lợi.

Trong 15 năm qua Trung Quốc đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do có chứa điều khoản ISDS vì điều khoản này rất có hiệu quả trong việc bảo vệ các khoản đầu tư nước ngoài của Trung Quốc. Tuy nhiên, theo Dự án Công lý Thế giới (World Justice Project), thì việc thực thi pháp luật của Trung Quốc rất thảm hại khi so với các nước thành viên TPP khác. Trong vấn đề này, Trung Quốc chỉ hơn một mình Mexico.

Rất có khả năng ISDS sẽ là một vấn đề nóng bỏng đối với Trung Quốc, và rất có thể Trung Quốc sẽ giống như Úc, Mexico, Peru và Việt Nam, cố gắng đấu tranh giành quyền miễn trừ đối với chương ISDS.

Chi phí cho các cơ hội khá thấp, nhưng chỉ đúng với hiện tại

Các sáng kiến quốc tế khác của Trung Quốc, cũng như diện tích quốc gia lớn của nước này sẽ giúp Trung Quốc giảm thiểu thiệt hại khi không tham gia hiệp định TPP. Nhưng Trung Quốc đã mất đi một cơ hội để cam kết cải tiến môi trường kinh doanh và đầu tư, cũng như tạo ra động lực mới cho ngành xuất khẩu đang suy giảm của nước này.

Hiệp định TPP giúp các nước thành viên có một lịch trình cải cách môi trường kinh doanh và giúp cho các nước này trở nên cạnh tranh hơn. Các quốc gia như Nhật Bản và Hàn Quốc (ở phân khúc cao) vào Việt Nam (ở phân khúc thấp) có thể sẽ chuyển hướng dòng chảy thương mại ra khỏi Trung Quốc. Do đó, việc Trung Quốc nâng cao năng suất là rất quan trọng để bảo đảm nước này có thể cạnh tranh thị phần với các thành viên TPP.

Trung Quốc cũng đã mất đi một cơ hội ký FTA với Mỹ, nhưng có thể thấy được dụng ý của Mỹ muốn cải cách lại Trung Quốc thông qua lịch trình TPP. Nhưng Mỹ lại hầu như không có khả năng trừng phạt Trung Quốc vì hiện nay Trung Quốc có tầm quan trọng rất lớn đối với thương mại thế giới.

Trung Quốc thường xuyên cải cách theo lịch trình của riêng mình. Trung Quốc đang cố gắng chứng minh bản thân là một cường quốc kinh tế thế giới, do đó nước này phải nắm được quyền quy hoạch tương lai của mình. Các quy tắc của hiệp định TPP có thể không phù hợp với tình trạng hiện nay của nền kinh tế Trung Quốc.

Trung Quốc đang phải cố gắng thúc đẩy nền kinh tế trong nước tăng trưởng đủ mạnh để chịu được bất kỳ đợt suy thoái kinh tế toàn cầu nào. Và để đạt nước mục tiêu này, Trung Quốc vẫn cần phải sử dụng rất nhiều tính năng nhất định của nền kinh tế "cũ".

Nguồn : http://www.econotimes.com/ - TV

Từ khóa : Tại sao, Trung Quốc, có thể, sẽ, không bao giờ, tham gia, hiệp định, TPP.