Dự báo tương lai ngành dệt may Việt Nam hậu TPP

textile-15

Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) được kỳ vọng sẽ tạo ra một làn gió mới cho thương mại toàn cầu. Trong đó, ngành công nghiệp dệt may của Việt Nam sẽ nổi lên như người chiến thắng lớn nhất.

Ngày 05/10/2015, sau 7 năm theo đuổi với nhiều mặc cả, cuối cùng Hiệp định TPP cũng đã kết thúc tiến trình đàm phán. Tác động đầy đủ của thỏa thuận thương mại này vẫn chưa xuất hiện do các nước thành viên cần thời gian để thực hiện phê chuẩn nội bộ, nhưng điều có thể dự báo là với TPP - một kỷ nguyên mới trong thương mại toàn cầu đã bắt đầu.

TPP được thiết lập trong khuôn khổ 12 quốc gia khu vực châu Á Thái Bình Dương bao gồm Mỹ, Canada, Mexico, Chile, Peru, Nhật Bản, Singapore, Việt Nam, Malaysia, Brunei Darussalam, New Zealand và Australia. Các nước cùng nhau cam kết mở cửa thị trường, thực thi một bộ các tiêu chuẩn cao về quy tắc thương mại trên diện rộng.

Các nước TPP cũng hy vọng TPP sẽ tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh cho các nhà đầu tư, người lao động, kích thích tạo việc làm và nâng cao tiền lương. Các ngành công nghiệp sẽ được hưởng lợi là dược phẩm, ô tô, công nghệ và nông nghiệp, đáng chú ý là ngành công nghiệp dệt may nhận được nhiều sự quan tâm của giới đầu tư quốc tế.

Ngôi sao đang lên

Từ cuối thập niên 90, ngành dệt may của Việt Nam đã bắt đầu quá trình tăng trưởng ấn tượng với doanh thu xuất khẩu liên tục tăng. Trong chưa đầy 2 thập kỷ, Việt Nam đã vươn lên nhanh chóng và trở thành một trong 10 nhà xuất khẩu dệt may hàng đầu thế giới. Sự phát triển này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh kinh tế xã hội Việt Nam khi công nghiệp dệt may đóng góp khoảng 2,3 triệu việc làm cho nền kinh tế, trong đó 80% là phụ nữ.

Ông Christian Lewis, nhà quan sát hàng đầu về Việt Nam và Myanmar của Tổ chức Á Âu (the Eurasia Group) nhận định, “sự phát triển của ngành công nghiệp dệt may Việt Nam nhờ vào 2 yếu tố. Thứ nhất, Việt Nam đã và đang có nguồn lao động giá rẻ và đây là yếu tố tiếp tục gia tăng sự hấp dẫn đầu vào thị trường này bất chấp xu hướng tiền lương ở nhiều khu vực khác đang gia tăng. Thứ hai, môi trường kinh doanh của Việt Nam đã thay đổi phù hợp hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài”.

Những sáng kiến của chính phủ Việt Nam nhằm khuyến khích đầu tư quốc tế đã góp phần vào sự thành công này. Hiện các công ty nước ngoài chiếm 60% doanh thu xuất khẩu toàn ngành công nghiệp dệt may. Ngoài ra, một yếu tố khác liên quan đến bản chất ngành dệt may là chỉ cần một sự gia tăng nhỏ về vốn có thể gia tăng đáng kể lợi nhuận, điều này càng kích thích đầu tư.

Nếu không có TPP, các sản xuất dệt may Việt Nam tiếp tục phải chịu mức thuế 17% khi xuất khẩu vào thị trường Mỹ. Tuy nhiên, với TPP mức thuế này sẽ giảm về 0%. Với kỳ vọng xuất khẩu dệt may sẽ tăng trưởng bền vững, cả đầu tư trong nước và nước ngoài đang bắt đầu gia tăng đầu tư, đáng chú ý là các doanh nghiệp nước ngoài không phải là thành viên TPP cũng đang thiết lập cơ sở sản xuất tại Việt Nam để hưởng lợi từ các ưu đãi và cơ hội thâm nhập thị trường Mỹ.

Tiến sĩ Christian Schindler, Tổng Giám đốc Liên đoàn các nhà sản xuất dệt may quốc tế cho biết: “Dự đoán TPP sẽ sớm được thông qua, các nhà sản xuất dệt may châu Á đã bắt đầu đầu tư vào những quốc gia thành viên TPP trong đó nổi bật nhất chắc chắn là Việt Nam”. Ví dụ, tập đoàn Don-IL của Hàn Quốc đã xây dựng nhà máy sợi trị giá 52 triệu USD ở miền nam Việt Nam; hay công ty Forever Glorious của Đài Loan cũng tuyên bố kế hoạch đầu tư 50 triệu USD xây dựng mà máy dệt nhuộm phục vụ hàng may mặc thể thao cao cấp.

Tiến sĩ Schindler giải thích cho Tờ Tài chính Thế giới biết: “Khi Trung Quốc không phải là một quốc gia TPP, nhiều công ty đã quay sang đầu tư vào Việt Nam nhằm đón đầu những lợi ích từ TPP cũng như giá lao động thấp tại đây”.

Trở ngại cho Việt Nam trong TPP là quy tắc xuất xứ “từ sợi trở đi”

Mặc dù có nhiều thuận lợi, tuy nhiên một trở ngại cho Việt Nam trong TPP là quy tắc xuất xứ “từ sợi trở đi (yarn forward)”. Quy tắc xuất xứ (ROO) yêu cầu để có thể hưởng lợi về thuế khi xuất khẩu hàng dệt may sang các nước TPP khác, tất cả các vật liệu sử dụng phải được sản xuất trong khu vực TPP. Trong khi đó, hiện nay hơn 85% nguyên vật liệu dệt may đầu vào của Việt nam đang phải nhập khẩu từ Trung Quốc và Hàn Quốc. Theo đó, các nhà sản xuất Việt Nam buộc phải thay đổi nhà cung cấp và có thể sẽ bị thiệt hại đáng kể từ vấn đề cạnh tranh về giá.

Để bù đắp cho chi phí sản xuất tăng, các doanh nghiệp dệt may Việt Nam đang hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng riêng cho mình - ví dụ, Công nghiệp Vinatex - một doanh nghiệp nhà nước và là công ty may mặc lớn nhất Việt Nam, đã công bố kế hoạch đầu tư hơn 714 triệu USD mở rộng và nâng cấp hoạt động cung ứng của mình. Tương tự, gã khổng lồ Toms của Nhật Bản đã ký một thỏa thuận trị giá 12 triệu USD với Vinatex vào cuối tháng 4 năm ngoái theo hình thức sản xuất liên tục Dệt – Nhuộm và hoàn tất – May tại Cụm công nghiệp Diên Sanh, thị trấn Hải Lăng, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng trị thuộc miền trung Việt Nam. Mặc dù, Việt Nam được hưởng một số ngoại lệ nhưng quy tắc xuất xứ vẫn là công cụ quan trọng đảm bảo cho khả năng cạnh tranh toàn cầu cũng như thiết lập các công cụ bảo vệ cho nhà sản xuất.

Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitel) ước tính rằng TPP sẽ giúp doanh thu ngành tăng gấp đôi và tạo ra thêm 250.000 việc làm trên mỗi 1 tỷ USD nhận được từ tăng doanh thu xuất khẩu. Tất nhiên, để tận dụng thành công những cơ hội, Việt Nam cần thực hiện thêm nhiều biện pháp khác như nhanh chóng tạo nhiều điều kiện thuận lợi hơn nữa để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, đặc biệt trong giai đoạn trước khi TPP được mở rộng. Tương tự, là nền kinh tế phát triển thấp nhất trong các nước TPP, năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực dịch vụ của Việt Nam phải được cải thiện để đáp ứng kịp những quy định trong TPP.

Tiến sĩ Lewis cho biết: “Xét về thách thức, sẽ không nhiều yếu tố có thể cản trở việc tăng trưởng của ngành dệt may Việt Nam trong ngắn hạn, lý do là còn quá nhiều tiềm năng để phát triển. Tuy nhiên, khi tiến trình công nghiệp hóa tiếp diễn, khả năng cung cấp điện có khả năng trở thành một hạn chế khó khắc phục. Chính phủ Việt Nam vẫn chưa áp dụng cơ chế giá điện theo giá thị trường do đó đầu tư vào lĩnh vực năng lượng còn hạn chế và tương lai có thể ảnh hưởng đến khả năng cung ứng và ảnh hưởng đến đầu ra trước năm 2020”.

Một yếu tố khác, khi các công ty quốc tế hiện diện nhiều hơn tại thị trường, nguồn cung lao động của Việt Nam – yếu tố lớn mà các công ty may mặc phụ thuộc vào – sẽ bắt đầu giảm, ảnh hưởng đến chi phí lao động. Giai đoạn chuyển đổi này sẽ buộc các công ty xem xét đầu tư vào công nghệ, quản trị nhằm duy trì được khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

TPP - Động lực thúc đẩy kinh tế cho Việt Nam

“Một khi được phê duyệt, việc giảm rào cản thương mại sẽ tạo ra cơ hội chưa từng có cho các sản phẩm Việt Nam tiếp cận thị trường Mỹ - nơi có nhu cầu lớn nhất thế giới”, Tiến sĩ Lewis nói. Điều này sẽ làm sâu sắc hơn mối quan hệ với Mỹ, điều mà mà Việt Nam đang theo đuổi lâu nay và từ đó sẽ giúp nước này giảm bớt sự phụ thuộc vào đối tác thương mại lớn nhất là Trung Quốc. Năm 2014, thâm hụt thương mại của Việt Nam với Trung Quốc là con số khổng lồ, lên đến 28,96 tỷ USD.

Trong dự báo của mình, Ngân hàng Thế giới ước tính GDP của Việt Nam sẽ tăng khoảng 8% đến năm 2030. Mặc khác, việc thực thi TPP sẽ giúp tiến trình cải cách thể chế, pháp lý của Việt Nam diễn ra một cách tự nhiên và thúc đẩy sự phát triển ở cả hai khu vực công và tư.

Về bản chất, TPP là những nguyên tắc thị trường trong đó đòi hỏi tính cạnh tranh và minh bạch, giúp mở rộng tầng lớp trung lưu tại Việt Nam trong tương lai không xa. Điều này, càng được củng cố với những yêu cầu rõ ràng về quyền lao động được quy định trong TPP trong đó có quyền thành lập công đoàn - yếu tố có thể dẫn đến nhiều sự thay đổi mạnh mẽ trong vài năm tới.

Theo http://www.worldfinance.com/ - HP

Từ khóa: Dự báo, tương lai ngành dệt may, Việt Nam, hậu TPP