Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các tiêu chuẩn khắt khe về vấn đề lao động và môi trường từ thị trường châu Âu- một trong những đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam đã đặt ra cho doanh nghiệp những thách thức trong việc đảm bảo tính minh bạch trong quản trị và tuân thủ quy định trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Nhằm giúp các cơ quan quản lý Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp chuẩn bị, ứng phó với các yêu cầu mới của EU về lao động trong chuỗi cung ứng, Viện Nghiên cứu phát triển, Trung tâm Hỗ trợ hội nhập quốc tế Tp.HCM phối hợp cùng Sở Lao động, Thương binh và Xã hội Tp.HCM tổ chức hội thảo “Yêu cầu của EU về lao động trong thương mại và chuỗi cung ứng – Thách thức và giải pháp cho doanh nghiệp” vào ngày 27 tháng 11 năm 2024 tại thành phố Hồ Chí Minh.

Hình ảnh: Ông Huỳnh Minh Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ hội nhập quốc tế TP.HCM

Phát biểu chào mừng và khai mạc Hội thảo, Ông Huỳnh Minh Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ hội nhập quốc tế TP.HCM cho biết Liên minh châu Âu (EU) đã đặt ra những tiêu chuẩn rất cao về lao động và phát triển bền vững như Chỉ thị về Thẩm định tính bền vững của doanh nghiệp (CSDDD) hay các tiêu chuẩn về lao động trong hiệp định EVFTA. Việc thích ứng với các yêu cầu này không chỉ là vấn đề tuân thủ pháp lý, mà còn là yếu tố quyết định để duy trì và phát triển vị thế của doanh nghiệp tại thị trường EU. Ngược lại, về phía mình, khi doanh nghiệp Việt Nam có thể đáp ứng các yêu cầu của EU, sẽ giúp gia tăng khả năng cạnh tranh và nâng cao giá trị thương hiệu, khẳng định vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hình ảnh: Bà Đinh Hà An, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển và Hội nhập

Đồng thuận với phát biểu trên, Bà Đinh Hà An, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển và Hội nhập chia sẻ một số bộ tiêu chuẩn đánh giá về Đạo đức và Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) điển hình như ETI (năm 1998); WRAP (2000); Fair Wear (2003); ISO 45001 (2018); … đã hình thành và áp dụng tại EU từ rất lâu. Ba cấp độ nghĩa vụ mà các nước mua hàng trên thế giới hiện đang áp dụng về nghĩa vụ thẩm định kinh doanh bền vững trong chuỗi cung ứng gồm: (1) hiệp ước ràng buộc, nguyên tắc hướng dẫn của Liên Hiệp Quốc (LHQ) về Kinh doanh và Quyền con người; (2) chỉ thị nghĩa vụ thẩm định kinh doanh bền vững của châu Âu và (3) luật pháp quốc gia- nội luật hóa của các quốc gia thành viên. Ngoài ra, bộ nguyên tắc hướng dẫn về kinh doanh & quyền con người của LHQ (UNGP) sẽ gồm ba trụ cột chính gọi là khuôn khổ “bảo vệ, tôn trọng và khắc phục” gồm (i) nhà nước có nghĩa vụ bảo vệ quyền con người; (ii) doanh nghiệp có trách nhiệm tôn trọng quyền con người; (iii) những đối tượng bị vi phạm có quyền tiếp cận các biện pháp khắc phục. Đây là 3 trụ cột quan trọng để các quốc gia xây dựng luật hay các yêu cầu cụ thể liên quan đến kinh doanh và quyền con người trên toàn cầu.

Chỉ thị nghĩa vụ thẩm định kinh doanh bền vững của châu Âu (CSDDD) gồm 6 nước quy trình thẩm định được định nghĩa trong Hướng dẫn thẩm định của OECD về Hành vi Kinh doanh có trách nhiệm. Chỉ thị sẽ được áp dụng đối với các công ty của EU và ngoài EU có cùng ngưỡng doanh thu tại EU, tùy thuộc vào quy mô của các công ty theo tiến trình. Ngoài ra, các điều luật quốc gia cũng bắt buộc doanh nghiệp công khai thông tin về quy trình bảo vệ quyền con người trong hoạt động vận hành của công ty và trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, Đức cũng công bố đạo luật thẩm định chuỗi cung ứng yêu cầu các công ty cần thực hành đầy đủ quyền con người và môi trường tại doanh nghiệp và chuỗi cung ứng của doanh nghiệp, áp dụng đối với các công ty vận hành tại Đức. Hiện đây là luật khắt khe nhất so với quy định của các quốc gia khác, chuyển đổi mô hình trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp tự nguyện thành các quy định bắt buộc doanh nghiệp phải tra soát quyền cong người và môi trường trong kinh doanh.

Hình ảnh: Ông Nguyễn Tất Năm, Nguyên Trưởng phòng Lao động- Tiền lương- BHXH, Sở Lao động Thương binh và Xã hội

Chia sẻ tại Hội thảo, Ông Nguyễn Tất Năm, Nguyên Trưởng phòng Lao động- Tiền lương- BHXH, Sở Lao động Thương binh và Xã hội cho hay Việt Nam đã thông qua Bộ luật lao động 2019 (đúng theo tinh thần của Nghị quyết 57 của Quốc hội (QH)) và phê chuẩn Công ước 105 & Công ước 87 của ILO theo lộ trình của Việt Nam. Theo QĐ 121/ QĐ-TTg ngày 24/01/19 phê duyệt Kế hoạch thực hiện hiệp định CPTPP, đã trình QH phê chuẩn Công ước 105 về xóa bỏ lao động cưỡng bức của ILO vào ngày 8/6/20 và dự kiến trình QH phê chuẩn Công ước 87 về tự do hiệp hội vào năm 2023. Vì Việt Nam là thành viên của ILO nên dù tham gia các FTA hay không thì vẫn phải tuân thủ các tiêu chuẩn trong Tuyên bố 1998 của ILO. Chính phủ Việt Nam cũng đã nội luật hóa các cam kết về lao động trong hiệp định CPTPP (Chương 19) và EVFTA (Chương 13).

Quốc hội xây dựng chương trình pháp luật sửa đổi luật về BHXH, việc làm, BHYT như Nghị quyết 06/NQ-CP 2023 về phát triển thị trường lao động; Quyết định 176/QĐ-TTg về Chương trình hỗ trợ thị trường lao động đến năm 2030;…Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 12/6/2021 của Bộ Chính trị yêu cầu đến năm 2025 đạt 13,5 triệu đoàn viên công đoàn, hầu hết doanh nghiệp có hơn 25 lao động sẽ có tổ chức công đoàn và trên 70% doanh nghiệp, đơn vị có công đoàn phải ký kết thỏa ước lao động. Đến năm 2030 là trên 85% và năm 2045 là 99% doanh nghiệp, đơn vị có công đoàn ký kết thỏa ước. Nghị quyết 58/NQ-CP ngày 21/4/2023, chính sách, giải pháp trọng tâm hỗ trợ doanh nghiệp chủ động thích ứng, phục hồi nhanh & phát triển bền vững đến năm 2025 có 1,5 triệu doanh nghiệp; trong đó có khoảng 35-40% tổng số doanh nghiệp có lao động ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; 80% doanh nghiệp sử dụng lao động qua đào tạo.

Hình ảnh: Luật sư Trần Ngọc Thích- Trưởng phòng Pháp lý Công ty Cổ phần Kết nối Nhân tài (Talentnet)

Luật sư Trần Ngọc Thích- Trưởng phòng Pháp lý Công ty Cổ phần Kết nối Nhân tài (Talentnet) cho biết các công ty được thành lập theo pháp luật của một quốc gia thành viên và đáp ứng một trong ba điều kiện quy định tại Điều 2.1 của Chỉ thị. Hay các công ty được thành lập theo pháp luật của một quốc gia thứ ba và đáp ứng một trong ba điều kiện quy định tại Điều 2.2 của Chỉ thị. Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã cải thiện tiêu chuẩn lao động, tuân thủ Bộ luật Lao động sửa đổi; ngành (dệt may, da giày) đã áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế (SA8000, BSCI, vv.). Một số doanh nghiệp lớn đã có khả năng thực hiện báo cáo môi trường và nhân quyền, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa còn thiếu nguồn lực để triển khai thẩm định chuỗi cung ứng và nhận thức về yêu cầu của EU còn chưa đầy đủ.

Theo đó, Luật sư Thích cho rằng Việt Nam cần sớm phê chuẩn Công ước về Quyền Tự do Hiệp hội và Bảo vệ Quyền Tổ chức, 1948 (Số 87); xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp về đào tạo và tài chính; tăng cường hợp tác, hỗ trợ giữa nhà nước, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp; phát triển công cụ hướng dẫn thẩm điịnh chuỗi cung ứng theo các bộ tiêu chí đánh giá, quy trình thẩm định,…và tiếp tục nghiên cứu, rà soát để sửa đổi, bổ sung pháp luật lao động để phù hợp hơn với các tiêu chuẩn, khuyến nghị của ILO, EU.

Hình ảnh: Ông Trần Thanh Sơn, Trưởng phòng Tổ chức- Trưởng Bộ phận tuân thủ- Công ty TNHH May mặc Song Ngọc

Tiếp nối chương trình, Ông Trần Thanh Sơn, Trưởng phòng Tổ chức- Trưởng Bộ phận tuân thủ- Công ty TNHH May mặc Song Ngọc phát biểu tại thị trường Mỹ và châu Âu, các công ty lớn buộc phải chịu trách nhiệm trước Tòa án nếu họ thu lợi từ những vi phạm nhân quyền trong chuỗi cung ứng của mình, chẳng hạn sử dụng lao động trẻ em hoặc lao động cưỡng bức. Luật này cũng sẽ yêu cầu các công ty lớn phải thẩm định chuỗi cung ứng của họ, xác định các vấn đề như lao động cưỡng bức và thiệt hại về môi trường. Việc thẩm định rất quan trọng vì các công ty sẽ cần chứng minh rằng họ đang tuân thủ quyền con người và bảo vệ môi trường trong chuỗi cung ứng của mình. Các công tỷ sẽ cần được yêu cầu xây dựng các kế hoạch hành động phòng ngừa và thuyết phục các đối tác kinh doanh trực tiếp của họ đồng ý tuân thủ các kế hoạch đó. Sau khi các thỏa thuận này được thực hiện, các doanh nghiệp châu Âu cũng sẽ phải kiểm tra xem các nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng của họ có đáp ứng các yêu cầu đặt ra hay không.

Về phía doanh nghiệp Việt Nam, doanh nghiệp cần phải chủ động đầu tư, có kế hoạch và sự chuẩn bị cho các yêu cầu của nhà nhập khẩu đồng thời nên có nhóm riêng phụ trách công tác tra soát việc tuân thủ pháp Việt Nam cũng như tiêu chuẩn quốc tế khi xuất khẩu hàng hóa.

Hình ảnh: Quang cảnh Hội thảo

Sau hội thảo, các chuyên gia cũng trao đổi và giải đáp những băn khoăn về các quy định về nghĩa vụ thẩm định kinh doanh bền vững trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. Cán bộ, công chức viên chức Sở ngành, các Hiệp hội doanh nghiệp, Hội ngành hàng; cán bộ Viện Nghiên cứu/Trường Đại học trong lĩnh vực liên quan; các doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM cũng chia sẻ những khó khăn khi thực thi việc tra soát hoạt động chuỗi và truy xuất nguồn gốc nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất. Theo đó, các đơn vị tham dự cũng đánh giá cao những thông tin và kinh nghiệm thiết thực mà Hội thảo mang lại.

Với mong muốn tiếp tục đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp, Viện Nghiên cứu phát triển, Trung tâm Hội nhập quốc tế thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục tổ chức nhiều chương trình thiết thực và hữu ích hơn đến các cá nhân, cộng đồng doanh nghiệp, các Sở ngành, Hiệp hội doanh nghiệp và Hội ngành hàng trong thời gian tới.

Nguồn: CIIS

Từ khóa: quy định về nghĩa vụ thẩm định kinh doanh bền vững trong chuỗi cung ứng, thị trường EU, tiêu chuẩn lao động